Mahābhārata · Adhyāya 12.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.88.1
यदा राजा समर्थोऽपि कोशार्थी स्यान्महामते ।
कथं प्रवर्तेत करस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८८.१ ॥
Cuando un rey, aunque capaz, desea tesoro, ¡oh de gran mente!, ¿cómo debe imponerse el tributo? Dímelo, oh abuelo.
12.88.2
यथादेशं यथाकालं यथाबुद्धि यथाबलम् ।
अनुशिष्यात्प्रजा राजा धर्मार्थी तद्धिते रतः ॥ १२.८८.२ ॥
Según el lugar, el tiempo, la sabiduría y la fuerza, el rey debe instruir a sus súbditos, dedicado a su bienestar, al dharma y a la riqueza.
12.88.3
यथा तासां च मन्येत श्रेय आत्मन एव च ।
तथा धर्माणि सर्वाणि राजा राष्ट्रेषु वर्तयेत् ॥ १२.८८.३ ॥
Para que pueda juzgar qué es bueno tanto para ellos como para sí mismo, el rey debe establecer todos los deberes en sus reinos.
12.88.4
मधुदोहं दुहेद्राष्ट्रं भ्रमरान्न प्रपातयेत् ।
वत्सापेक्षी दुहेच्चैव स्तनांश्च न विकुट्टयेत् ॥ १२.८८.४ ॥
El rey debe ordeñar el reino como se recoge la miel, sin derribar a las abejas; debe ordeñar pensando en la cría y no aplastar las ubres.
12.88.5
जलौकावत्पिबेद्राष्ट्रं मृदुनैव नराधिपः ।
व्याघ्रीव च हरेत्पुत्रान्संदशेन्न च पीडयेत् ॥ १२.८८.५ ॥
Como una sanguijuela, el rey debe beber del reino solo con suavidad; como una tigresa lleva a sus cachorros, debe alzarlos, pero no morderlos ni aplastarlos.
12.88.6
यथा शल्यकवानाखुः पदं धूनयते सदा ।
अतीक्ष्णेनाभ्युपायेन तथा राष्ट्रं समापिबेत् ॥ १२.८८.६ ॥
Como el puercoespín y la rata siempre sacuden sus patas, así el rey debe apurar el reino por completo mediante medios no duros.
12.88.7
अल्पेनाल्पेन देयेन वर्धमानं प्रदापयेत् ।
ततो भूयस्ततो भूयः क्रमवृद्धिं समाचरेत् ॥ १२.८८.७ ॥
Al que debe dar poco a poco, hágase que pague poco a poco lo que va creciendo. Luego más y más, luego más y más, debe practicarse el crecimiento gradual.
12.88.8
दमयन्निव दम्यानि शश्वद्भारं विवर्धयेत् ।
मृदुपूर्वं प्रयत्नेन पाशानभ्यवहारयेत् ॥ १२.८८.८ ॥
Como el domador que, al dominar a los que deben ser domados, aumenta constantemente la carga, así primero con suavidad y esfuerzo deben aplicarse los lazos gradualmente.
12.88.9
सकृत्पाशावकीर्णास्ते न भविष्यन्ति दुर्दमाः ।
उचितेनैव भोक्तव्यास्ते भविष्यन्त्ययत्नतः ॥ १२.८८.९ ॥
Una vez rodeados de lazos, no serán indomables. Deben ser gobernados de manera adecuada, y se volverán dóciles sin esfuerzo.
12.88.10
तस्मात्सर्वसमारम्भो दुर्लभः पुरुषं प्रति ।
यथा मुख्यान्सान्त्वयित्वा भोक्तव्या इतरे जनाः ॥ १२.८८.१० ॥
Por tanto, emplear todos los medios con un solo hombre es difícil. Habiendo apaciguado a los principales, deben ser gobernados los demás.
12.88.11
ततस्तान्भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् ।
भुञ्जीत सान्त्वयंश्चैव यथासुखमयत्नतः ॥ १२.८८.११ ॥
Entonces, habiendo dividido a los que se desean mal mutuamente, y apaciguándolos, se les debe gobernar cómodamente y sin esfuerzo.
12.88.12
न चास्थाने न चाकाले करांस्तेभ्यो निपातयेत् ।
आनुपूर्व्येण सान्त्वेन यथाकालं यथाविधि ॥ १२.८८.१२ ॥
Ni en un lugar inadecuado ni en un momento inadecuado se les deben imponer tributos; en el orden debido, por medio de la conciliación, en el momento oportuno y según la norma.
12.88.13
उपायान्प्रब्रवीम्येतान्न मे माया विवक्षिता ।
अनुपायेन दमयन्प्रकोपयति वाजिनः ॥ १२.८८.१३ ॥
Explico estos medios; mi intención no es el engaño. Quien intenta domar a los caballos por un medio impropio solo los enfurece.
12.88.14
पानागारनिवोशाश्च वेश्याः प्रापणिकास्तथा ।
कुशीलवाः सकितवा ये चान्ये केचिदीदृशाः ॥ १२.८८.१४ ॥
Los habitantes de las tabernas, las cortesanas, los mercaderes, los actores y bardos, los jugadores y sus compañeros, y algunos otros de esa clase.
12.88.15
नियम्याः सर्व एवैते ये राष्ट्रस्योपघातकाः ।
एते राष्ट्रेऽभितिष्ठन्तो बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः ॥ १२.८८.१५ ॥
Todos estos destructores del reino deben ser controlados. Morando en el reino, oprimen a los súbditos inocentes.
12.88.16
न केनचिद्याचितव्यः कश्चित्किंचिदनापदि ।
इति व्यवस्था भूतानां पुरस्तान्मनुना कृता ॥ १२.८८.१६ ॥
Nadie debe pedir nada a nadie sin hallarse en apuro. Este orden para los seres fue establecido en tiempos antiguos por Manu.
12.88.17
सर्वे तथाऽनुजीवेयुर्न कुर्युः कर्म चेदिह ।
सर्व एव इमे लोका न भवेयुरसंशयम् ॥ १२.८८.१७ ॥
Que todos vivan aquí de su propio trabajo; si todos aquí dejaran de actuar, sin duda estos mundos cesarían de existir.
12.88.18
प्रभुर्नियमने राजा य एतान्न नियच्छति ।
भुङ्क्ते स तस्य पापस्य चतुर्भागमिति श्रुतिः ॥ १२.८८.१८ ॥
El rey que tiene poder para contenerlos pero no los contiene, comparte un cuarto de ese pecado; así lo dice la escritura.
12.88.19
भोक्ता तस्य तु पापस्य सुकृतस्य यथातथा ।
नियन्तव्याः सदा राज्ञा पापा ये स्युर्नराधिप ॥ १२.८८.१९ ॥
Él es quien disfruta el fruto de aquel pecado y de aquel mérito por igual. Oh señor de los hombres, el rey debe siempre contener a los pecadores.
12.88.20
कृतपापस्त्वसौ राजा य एतान्न नियच्छति ।
तथा कृतस्य धर्मस्य चतुर्भागमुपाश्नुते। ॥ १२.८८.२० ॥
Aquel rey que no los contiene se vuelve culpable de pecado, y de igual modo obtiene una cuarta parte del dharma realizado.
12.88.21
स्थानान्येतानि संयम्य प्रसङ्गो भूतिनाशनः ।
कामे प्रसक्तः पुरुषः किमकार्यं विवर्जयेत् ॥ १२.८८.२१ ॥
Habiendo refrenado estas posiciones, pues el apego destruye la prosperidad: ¿qué acto prohibido evitaría un hombre apegado al deseo?
12.88.22
मद्यमांसपरस्वानि तथा दारधनानि च ।
आहरेद्रागवशगस्तथा शास्त्रं प्रदर्शयेत् ॥ १२.८८.२२ ॥
Un hombre dominado por la pasión toma el vino, la carne, los bienes ajenos, así como esposas y riquezas; y del mismo modo muestra la escritura solo para aparentar.
12.88.23
आपद्येव तु याचन्ते येषां नास्ति परिग्रहः ।
दातव्यं धर्मतस्तेभ्यस्त्वनुक्रोशाद्भयान्न तु ॥ १२.८८.२३ ॥
A quienes no tienen sustento y piden solo en la aflicción, debe dárseles según el dharma, por compasión y no por temor.
12.88.24
मा ते राष्ट्रे याचनका भवेयुर्मा च दस्यवः ।
उपादातार एवैते नैते भूतस्य भावकाः ॥ १२.८८.२४ ॥
Que no haya mendigos en tu reino, ni ladrones; estos son solo tomadores, no promotores del bienestar de los seres.
12.88.25
ये भूतान्यनुगृह्णन्ति वर्धयन्ति च ये प्रजाः ।
तेते राष्ट्रेषु वर्तन्तां मा भूतानां प्रबाधकाः ॥ १२.८८.२५ ॥
Que vivan en los reinos quienes favorecen a los seres y hacen prosperar a los súbditos; que no sean opresores de los seres.
12.88.26
दण्ड्यास्ते च महाराज धनादानप्रयोजकाः ।
प्रयोगं कारयेथास्ते यथा दद्युः करांस्तथा ॥ १२.८८.२६ ॥
Oh gran rey, quienes incitan a la apropiación de riquezas merecen castigo. Haz que se ejecute un procedimiento tal que paguen sus tributos.
12.88.27
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यच्चान्यत्किंचिदीदृशम् ।
पुरुषैः कारयेत्कर्म बहुभिः कर्मभेदतः ॥ १२.८८.२७ ॥
La agricultura, la cría de ganado, el comercio y cualquier otra tarea de este tipo deben realizarse por muchos hombres según la división del trabajo.
12.88.28
नरश्चेत्कृषिगोरक्ष्यं वाणिज्यं चाप्यनुष्ठितः ।
संशयं लभते किंचित्तेन राजा विगर्ह्यते ॥ १२.८८.२८ ॥
Si un hombre dedicado a la agricultura, la cría de ganado y el comercio sufre algún infortunio, por ello el rey es censurado.
12.88.29
धनिनः पूजयेन्नित्यं पानाच्छादनभोजनैः ।
वक्तव्याश्चानुगृह्णीध्वं प्रजाः सह मयेति वै ॥ १२.८८.२९ ॥
Se debe honrar siempre a los ricos con bebida, vestido y comida, y decirles: 'Favoreced a los súbditos junto conmigo.'
12.88.30
अङ्गमेतन्महद्राज्ये धनिनो नाम भारत ।
ककुदं सर्वभूतानां धनस्थो नात्र संशयः ॥ १२.८८.३० ॥
Oh Bhārata, este gran miembro del reino son los ricos. Quienes residen en la riqueza son la cumbre de todos los seres; no hay duda de ello.
12.88.31
प्राज्ञः शूरो धनस्थश्च स्वामी धार्मिक एव च ।
तपस्वी सत्यवादी च बुद्धिमांश्चापि रक्षति ॥ १२.८८.३१ ॥
El sabio, el valiente, el acaudalado, el señor, el justo, el asceta, el veraz y el inteligente también lo protegen.
12.88.32
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु प्रीतिमान्भव पार्थिव ।
सत्यमार्जवमक्रोधमानृशंस्यं च पालय ॥ १२.८८.३२ ॥
Por tanto, oh rey, muestra afecto hacia todos los seres; mantén la verdad, la rectitud, la ausencia de ira y la bondad.
12.88.33
एवं दण्डं च कोशं च मित्रं भूमिं च लप्स्यसि ।
सत्यार्जवपरो राजन्मित्रकोशबलान्वितः ॥ १२.८८.३३ ॥
Así obtendrás el cetro de la justicia, el tesoro, los aliados y la tierra; oh rey, dedicado a la verdad y a la rectitud, estarás dotado de aliados, tesoro y fuerza.