మహాభారతం · అధ్యాయం 12.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.88.1
यदा राजा समर्थोऽपि कोशार्थी स्यान्महामते ।
कथं प्रवर्तेत करस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८८.१ ॥
రాజు సమర్థుడై ఉండి కూడా ఖజానాను కోరితే, ఓ మహామతీ, పన్ను ఎలా విధించాలి? ఓ పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.88.2
यथादेशं यथाकालं यथाबुद्धि यथाबलम् ।
अनुशिष्यात्प्रजा राजा धर्मार्थी तद्धिते रतः ॥ १२.८८.२ ॥
రాజు దేశానికి, కాలానికి, బుద్ధికి, బలానికి తగినట్లు ప్రజలను ఉపదేశించాలి; ధర్మార్థాలను తెలిసిన రాజు వారి హితంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
12.88.3
यथा तासां च मन्येत श्रेय आत्मन एव च ।
तथा धर्माणि सर्वाणि राजा राष्ट्रेषु वर्तयेत् ॥ १२.८८.३ ॥
వారికి మరియు తనకు శ్రేయస్సు ఏమిటో రాజు భావించేలా, రాజు రాష్ట్రాలలో అన్ని ధర్మాలను ప్రవర్తింపజేయాలి.
12.88.4
मधुदोहं दुहेद्राष्ट्रं भ्रमरान्न प्रपातयेत् ।
वत्सापेक्षी दुहेच्चैव स्तनांश्च न विकुट्टयेत् ॥ १२.८८.४ ॥
రాజు రాష్ట్రాన్ని తేనె పిండినట్లు పిండాలి, తుమ్మెదలను పడగొట్టకూడదు; దూడను దృష్టిలో ఉంచుకుని పాలు పితకాలి, పొదుగులను నలపకూడదు.
12.88.5
जलौकावत्पिबेद्राष्ट्रं मृदुनैव नराधिपः ।
व्याघ्रीव च हरेत्पुत्रान्संदशेन्न च पीडयेत् ॥ १२.८८.५ ॥
రాజు జలగలా రాష్ట్రాన్ని మృదువుగా మాత్రమే పీల్చాలి; ఆడ పులి తన పిల్లలను ఎత్తినట్లు ఎత్తాలి, కానీ కరవకూడదు, బాధించకూడదు.
12.88.6
यथा शल्यकवानाखुः पदं धूनयते सदा ।
अतीक्ष्णेनाभ्युपायेन तथा राष्ट्रं समापिबेत् ॥ १२.८८.६ ॥
ముళ్ళపంది, ఎలుక ఎప్పుడూ పాదాన్ని కదిలించినట్లు, రాజు పదునులేని ఉపాయంతో రాష్ట్రాన్ని పూర్తిగా పీల్చాలి.
12.88.7
अल्पेनाल्पेन देयेन वर्धमानं प्रदापयेत् ।
ततो भूयस्ततो भूयः क्रमवृद्धिं समाचरेत् ॥ १२.८८.७ ॥
కొద్దికొద్దిగా ఇవ్వవలసినవారి నుండి, పెరుగుతున్న దానిని కొద్దికొద్దిగా ఇప్పించాలి. తరువాత మరింత మరింతగా, తరువాత మరింత మరింతగా, క్రమంగా వృద్ధిని సాధించాలి.
12.88.8
दमयन्निव दम्यानि शश्वद्भारं विवर्धयेत् ।
मृदुपूर्वं प्रयत्नेन पाशानभ्यवहारयेत् ॥ १२.८८.८ ॥
అణచువాడు అణచదగినవాటిని ఎల్లప్పుడూ భారాన్ని పెంచుతూ అణచినట్లు, మొదట మృదువుగా, ప్రయత్నంతో పాశాలను క్రమంగా ప్రయోగించాలి.
12.88.9
सकृत्पाशावकीर्णास्ते न भविष्यन्ति दुर्दमाः ।
उचितेनैव भोक्तव्यास्ते भविष्यन्त्ययत्नतः ॥ १२.८८.९ ॥
ఒక్కసారి పాశాలలో చిక్కినవారు అదుపులేనివారుగా ఉండరు. తగినట్లుగానే వారిని పాలించాలి; వారు ప్రయత్నం లేకుండానే అదుపులోకి వస్తారు.
12.88.10
तस्मात्सर्वसमारम्भो दुर्लभः पुरुषं प्रति ।
यथा मुख्यान्सान्त्वयित्वा भोक्तव्या इतरे जनाः ॥ १२.८८.१० ॥
అందువల్ల ఒక వ్యక్తి విషయంలో అన్ని ఉపాయాలను ప్రయోగించడం కష్టం. ముఖ్యులను సమాధానపరచి, ఇతర ప్రజలను పాలించాలి.
12.88.11
ततस्तान्भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् ।
भुञ्जीत सान्त्वयंश्चैव यथासुखमयत्नतः ॥ १२.८८.११ ॥
తరువాత పరస్పరం విరోధించుకునేవారిని విభజించి, సమాధానపరుస్తూ, సుఖంగా, ప్రయత్నం లేకుండా వారిని పాలించాలి.
12.88.12
न चास्थाने न चाकाले करांस्तेभ्यो निपातयेत् ।
आनुपूर्व्येण सान्त्वेन यथाकालं यथाविधि ॥ १२.८८.१२ ॥
తగని స్థలంలో, తగని సమయంలో వారి నుండి పన్నులు వసూలు చేయకూడదు; క్రమంగా, సాంత్వనంతో, తగిన సమయంలో, విధి ప్రకారమే వసూలు చేయాలి.
12.88.13
उपायान्प्रब्रवीम्येतान्न मे माया विवक्षिता ।
अनुपायेन दमयन्प्रकोपयति वाजिनः ॥ १२.८८.१३ ॥
ఈ ఉపాయాలను నేను చెబుతున్నాను; నా ఉద్దేశం మోసం కాదు. తగని ఉపాయంతో గుర్రాలను అదుపు చేయబోయేవాడు వాటిని మరింత రెచ్చగొడతాడు.
12.88.14
पानागारनिवोशाश्च वेश्याः प्रापणिकास्तथा ।
कुशीलवाः सकितवा ये चान्ये केचिदीदृशाः ॥ १२.८८.१४ ॥
మద్యశాలల్లో నివసించేవారు, వేశ్యలు, వ్యాపారులు, నటులు-గాయకులు, జూదగాళ్లతో కూడిన వారు, ఇలాంటి ఇతరులు కొందరు.
12.88.15
नियम्याः सर्व एवैते ये राष्ट्रस्योपघातकाः ।
एते राष्ट्रेऽभितिष्ठन्तो बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः ॥ १२.८८.१५ ॥
రాజ్యానికి హాని కలిగించే వీరందరినీ నియంత్రించాలి. రాజ్యంలో ఉంటూ వీరు అమాయక ప్రజలను బాధిస్తారు.
12.88.16
न केनचिद्याचितव्यः कश्चित्किंचिदनापदि ।
इति व्यवस्था भूतानां पुरस्तान्मनुना कृता ॥ १२.८८.१६ ॥
ఆపద లేనప్పుడు ఎవరినీ దేనికీ యాచించకూడదు. జీవులకు ఈ నియమాన్ని పూర్వం మనువు ఏర్పాటు చేశాడు.
12.88.17
सर्वे तथाऽनुजीवेयुर्न कुर्युः कर्म चेदिह ।
सर्व एव इमे लोका न भवेयुरसंशयम् ॥ १२.८८.१७ ॥
ఇక్కడ అందరూ తమ కర్మతో జీవించాలి. ఇక్కడ అందరూ కర్మ చేయకపోతే, ఈ లోకాలన్నీ నిస్సందేహంగా ఉండవు.
12.88.18
प्रभुर्नियमने राजा य एतान्न नियच्छति ।
भुङ्क्ते स तस्य पापस्य चतुर्भागमिति श्रुतिः ॥ १२.८८.१८ ॥
వీరిని నియంత్రించగల సమర్థుడైన రాజు ఎవరైతే వీరిని నియంత్రించడో, అతడు ఆ పాపంలో నాల్గవ భాగాన్ని అనుభవిస్తాడు అని శ్రుతి చెబుతుంది.
12.88.19
भोक्ता तस्य तु पापस्य सुकृतस्य यथातथा ।
नियन्तव्याः सदा राज्ञा पापा ये स्युर्नराधिप ॥ १२.८८.१९ ॥
ఆ పాపానికి, అలాగే పుణ్యానికి అనుభవించేవాడు అతడే. ఓ నరాధిపా, పాపులను రాజు ఎల్లప్పుడూ నియంత్రించాలి.
12.88.20
कृतपापस्त्वसौ राजा य एतान्न नियच्छति ।
तथा कृतस्य धर्मस्य चतुर्भागमुपाश्नुते। ॥ १२.८८.२० ॥
వీరిని నియంత్రించని రాజు పాపం చేసినవాడవుతాడు; అలాగే చేసిన ధర్మంలో నాలుగవ భాగాన్ని పొందుతాడు.
12.88.21
स्थानान्येतानि संयम्य प्रसङ्गो भूतिनाशनः ।
कामे प्रसक्तः पुरुषः किमकार्यं विवर्जयेत् ॥ १२.८८.२१ ॥
ఈ స్థానాలను నియంత్రించుకో; అనురక్తి సంపదను నాశనం చేస్తుంది. కామంలో అంటిపెట్టుకున్న మనిషి ఏ నిషిద్ధ కార్యాన్ని విడిచిపెడతాడు?
12.88.22
मद्यमांसपरस्वानि तथा दारधनानि च ।
आहरेद्रागवशगस्तथा शास्त्रं प्रदर्शयेत् ॥ १२.८८.२२ ॥
మద్యం, మాంసం, పరుల ఆస్తి, భార్యలు, ధనం వంటివాటిని రాగానికి వశమైనవాడు తీసుకుంటాడు; అలాగే శాస్త్రాన్ని కేవలం ప్రదర్శనకే చూపుతాడు.
12.88.23
आपद्येव तु याचन्ते येषां नास्ति परिग्रहः ।
दातव्यं धर्मतस्तेभ्यस्त्वनुक्रोशाद्भयान्न तु ॥ १२.८८.२३ ॥
ఎవరికి ఆధారం లేదో, ఆపదలోనే యాచించేవారికి ధర్మంగా ఇవ్వాలి — కరుణతో, భయంతో కాదు.
12.88.24
मा ते राष्ट्रे याचनका भवेयुर्मा च दस्यवः ।
उपादातार एवैते नैते भूतस्य भावकाः ॥ १२.८८.२४ ॥
నీ రాజ్యంలో యాచకులు, దొంగలు ఉండకూడదు. వీరు లాక్కునేవారే; ప్రాణుల శ్రేయస్సును పెంచేవారు కారు.
12.88.25
ये भूतान्यनुगृह्णन्ति वर्धयन्ति च ये प्रजाः ।
तेते राष्ट्रेषु वर्तन्तां मा भूतानां प्रबाधकाः ॥ १२.८८.२५ ॥
ప్రాణులపై దయ చూపి ప్రజలను వృద్ధి చేసేవారు రాజ్యాలలో నివసించనివ్వండి; ప్రాణులను పీడించేవారు కాకుండు గాక.
12.88.26
दण्ड्यास्ते च महाराज धनादानप्रयोजकाः ।
प्रयोगं कारयेथास्ते यथा दद्युः करांस्तथा ॥ १२.८८.२६ ॥
మహారాజా, ధనం దోచుకోవడానికి ప్రేరేపించేవారు దండనార్హులు. వారు పన్నులు చెల్లించేలా వారిని ఆ విధంగా చేయించు.
12.88.27
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यच्चान्यत्किंचिदीदृशम् ।
पुरुषैः कारयेत्कर्म बहुभिः कर्मभेदतः ॥ १२.८८.२७ ॥
వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వ్యాపారం, ఇటువంటి మరేదైనా పని—పనుల విభజన ప్రకారం అనేకమంది పురుషులచే చేయించాలి.
12.88.28
नरश्चेत्कृषिगोरक्ष्यं वाणिज्यं चाप्यनुष्ठितः ।
संशयं लभते किंचित्तेन राजा विगर्ह्यते ॥ १२.८८.२८ ॥
ఒక మనిషి వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వ్యాపారంలో నిమగ్నమై కొంత ఆపదను పొందితే, దానివల్ల రాజు నిందింపబడతాడు.
12.88.29
धनिनः पूजयेन्नित्यं पानाच्छादनभोजनैः ।
वक्तव्याश्चानुगृह्णीध्वं प्रजाः सह मयेति वै ॥ १२.८८.२९ ॥
ధనవంతులను ఎల్లప్పుడూ పానీయాలు, వస్త్రాలు, భోజనంతో గౌరవించాలి; వారితో, 'నాతో కలిసి ప్రజలపై దయ చూపండి' అని చెప్పాలి.
12.88.30
अङ्गमेतन्महद्राज्ये धनिनो नाम भारत ।
ककुदं सर्वभूतानां धनस्थो नात्र संशयः ॥ १२.८८.३० ॥
భరతా, రాజ్యంలో ఈ మహత్తరమైన అంగం ధనవంతులు. ధనంలో నిలిచినవారు సర్వప్రాణులకు శిఖరం; ఇందులో సందేహం లేదు.
12.88.31
प्राज्ञः शूरो धनस्थश्च स्वामी धार्मिक एव च ।
तपस्वी सत्यवादी च बुद्धिमांश्चापि रक्षति ॥ १२.८८.३१ ॥
ప్రాజ్ఞుడు, శూరుడు, ధనవంతుడు, ప్రభువు, ధార్మికుడు, తపస్వి, సత్యవాది, బుద్ధిమంతుడు కూడా దానిని రక్షిస్తాడు.
12.88.32
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु प्रीतिमान्भव पार्थिव ।
सत्यमार्जवमक्रोधमानृशंस्यं च पालय ॥ १२.८८.३२ ॥
కావున, ఓ రాజా, సర్వ ప్రాణులపట్ల ప్రీతి కలిగి ఉండు; సత్యం, ఋజుత్వం, క్రోధరాహిత్యం, దయను పాటించు.
12.88.33
एवं दण्डं च कोशं च मित्रं भूमिं च लप्स्यसि ।
सत्यार्जवपरो राजन्मित्रकोशबलान्वितः ॥ १२.८८.३३ ॥
ఈ విధంగా దండం, కోశం, మిత్రులు, భూమి కూడా పొందుతావు; ఓ రాజా, సత్యార్జవాలలో నిలిచి మిత్రులు, కోశం, బలంతో కూడినవాడవు అవుతావు.