ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.88.1
यदा राजा समर्थोऽपि कोशार्थी स्यान्महामते ।
कथं प्रवर्तेत करस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८८.१ ॥
ਰਾਜਾ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਤਾਂ ਕਰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.88.2
यथादेशं यथाकालं यथाबुद्धि यथाबलम् ।
अनुशिष्यात्प्रजा राजा धर्मार्थी तद्धिते रतः ॥ १२.८८.२ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼, ਸਮੇਂ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।
12.88.3
यथा तासां च मन्येत श्रेय आत्मन एव च ।
तथा धर्माणि सर्वाणि राजा राष्ट्रेषु वर्तयेत् ॥ १२.८८.३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਲਿਆਣ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਚਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.88.4
मधुदोहं दुहेद्राष्ट्रं भ्रमरान्न प्रपातयेत् ।
वत्सापेक्षी दुहेच्चैव स्तनांश्च न विकुट्टयेत् ॥ १२.८८.४ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਕੱਢਣ ਵਾਂਗ ਦੋਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭੌਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡੇਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਵੱਛੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਸਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.88.5
जलौकावत्पिबेद्राष्ट्रं मृदुनैव नराधिपः ।
व्याघ्रीव च हरेत्पुत्रान्संदशेन्न च पीडयेत् ॥ १२.८८.५ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੋਕ ਵਾਂਗ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚੂਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬਾਘਣ ਵਾਂਗ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਡੰਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਪੀੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.6
यथा शल्यकवानाखुः पदं धूनयते सदा ।
अतीक्ष्णेनाभ्युपायेन तथा राष्ट्रं समापिबेत् ॥ १२.८८.६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੇਹ ਅਤੇ ਚੂਹਾ ਸਦਾ ਪੈਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਰਮ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੂਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.7
अल्पेनाल्पेन देयेन वर्धमानं प्रदापयेत् ।
ततो भूयस्ततो भूयः क्रमवृद्धिं समाचरेत् ॥ १२.८८.७ ॥
ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ, ਵਧਦੇ ਨੂੰ ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਹੋਰ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਹੋਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.8
दमयन्निव दम्यानि शश्वद्भारं विवर्धयेत् ।
मृदुपूर्वं प्रयत्नेन पाशानभ्यवहारयेत् ॥ १२.८८.८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਭਾਰ ਵਧਾ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਰਮੀ ਨਾਲ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਫਾਹੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.88.9
सकृत्पाशावकीर्णास्ते न भविष्यन्ति दुर्दमाः ।
उचितेनैव भोक्तव्यास्ते भविष्यन्त्ययत्नतः ॥ १२.८८.९ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਉਹ ਦੁਰਦਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ (ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਹੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ।
12.88.10
तस्मात्सर्वसमारम्भो दुर्लभः पुरुषं प्रति ।
यथा मुख्यान्सान्त्वयित्वा भोक्तव्या इतरे जनाः ॥ १२.८८.१० ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਵਰਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ (ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.11
ततस्तान्भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् ।
भुञ्जीत सान्त्वयंश्चैव यथासुखमयत्नतः ॥ १२.८८.११ ॥
ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ (ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.12
न चास्थाने न चाकाले करांस्तेभ्यो निपातयेत् ।
आनुपूर्व्येण सान्त्वेन यथाकालं यथाविधि ॥ १२.८८.१२ ॥
ਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਥਾਂ ਅਤੇ ਨਾ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ (ਕਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ)।
12.88.13
उपायान्प्रब्रवीम्येतान्न मे माया विवक्षिता ।
अनुपायेन दमयन्प्रकोपयति वाजिनः ॥ १२.८८.१३ ॥
ਇਹ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਕੋਈ ਛਲ ਨਹੀਂ। ਗ਼ਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.88.14
पानागारनिवोशाश्च वेश्याः प्रापणिकास्तथा ।
कुशीलवाः सकितवा ये चान्ये केचिदीदृशाः ॥ १२.८८.१४ ॥
ਮਹਿਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ, ਵਪਾਰੀ, ਨਟ-ਗਾਇਕ, ਜੁਆਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋਕ।
12.88.15
नियम्याः सर्व एवैते ये राष्ट्रस्योपघातकाः ।
एते राष्ट्रेऽभितिष्ठन्तो बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः ॥ १२.८८.१५ ॥
ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਭੋਲੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.88.16
न केनचिद्याचितव्यः कश्चित्किंचिदनापदि ।
इति व्यवस्था भूतानां पुरस्तान्मनुना कृता ॥ १२.८८.१६ ॥
ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।
12.88.17
सर्वे तथाऽनुजीवेयुर्न कुर्युः कर्म चेदिह ।
सर्व एव इमे लोका न भवेयुरसंशयम् ॥ १२.८८.१७ ॥
ਇੱਥੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਾ ਰਹਿਣ।
12.88.18
प्रभुर्नियमने राजा य एतान्न नियच्छति ।
भुङ्क्ते स तस्य पापस्य चतुर्भागमिति श्रुतिः ॥ १२.८८.१८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ।
12.88.19
भोक्ता तस्य तु पापस्य सुकृतस्य यथातथा ।
नियन्तव्याः सदा राज्ञा पापा ये स्युर्नराधिप ॥ १२.८८.१९ ॥
ਉਸ ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਦਾ ਨੱਥ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.88.20
कृतपापस्त्वसौ राजा य एतान्न नियच्छति ।
तथा कृतस्य धर्मस्य चतुर्भागमुपाश्नुते। ॥ १२.८८.२० ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.88.21
स्थानान्येतानि संयम्य प्रसङ्गो भूतिनाशनः ।
कामे प्रसक्तः पुरुषः किमकार्यं विवर्जयेत् ॥ १२.८८.२१ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ; ਆਸਕਤੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜਾ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਛੱਡੇਗਾ?
12.88.22
मद्यमांसपरस्वानि तथा दारधनानि च ।
आहरेद्रागवशगस्तथा शास्त्रं प्रदर्शयेत् ॥ १२.८८.२२ ॥
ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਪਰਾਏ ਦਾ ਧਨ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ — ਰਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਹੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.88.23
आपद्येव तु याचन्ते येषां नास्ति परिग्रहः ।
दातव्यं धर्मतस्तेभ्यस्त्वनुक्रोशाद्भयान्न तु ॥ १२.८८.२३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਦਇਆ ਨਾਲ, ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
12.88.24
मा ते राष्ट्रे याचनका भवेयुर्मा च दस्यवः ।
उपादातार एवैते नैते भूतस्य भावकाः ॥ १२.८८.२४ ॥
ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੰਗਤੇ ਅਤੇ ਡਾਕੂ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।
12.88.25
ये भूतान्यनुगृह्णन्ति वर्धयन्ति च ये प्रजाः ।
तेते राष्ट्रेषु वर्तन्तां मा भूतानां प्रबाधकाः ॥ १२.८८.२५ ॥
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ; ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਹੋਣ।
12.88.26
दण्ड्यास्ते च महाराज धनादानप्रयोजकाः ।
प्रयोगं कारयेथास्ते यथा दद्युः करांस्तथा ॥ १२.८८.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਧਨ ਖੋਹਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਲੇ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾਓ ਕਿ ਉਹ ਕਰ ਦੇਣ।
12.88.27
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यच्चान्यत्किंचिदीदृशम् ।
पुरुषैः कारयेत्कर्म बहुभिः कर्मभेदतः ॥ १२.८८.२७ ॥
ਖੇਤੀ, ਗੋਰੱਖਿਆ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.88.28
नरश्चेत्कृषिगोरक्ष्यं वाणिज्यं चाप्यनुष्ठितः ।
संशयं लभते किंचित्तेन राजा विगर्ह्यते ॥ १२.८८.२८ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੇਤੀ, ਗੋਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੰਕਟ ਪਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.88.29
धनिनः पूजयेन्नित्यं पानाच्छादनभोजनैः ।
वक्तव्याश्चानुगृह्णीध्वं प्रजाः सह मयेति वै ॥ १२.८८.२९ ॥
ਧਨਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਪਾਣੀ, ਵਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖੋ, 'ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।'
12.88.30
अङ्गमेतन्महद्राज्ये धनिनो नाम भारत ।
ककुदं सर्वभूतानां धनस्थो नात्र संशयः ॥ १२.८८.३० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਾਜ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅੰਗ ਧਨਵਾਨ ਹਨ। ਧਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸ਼ਯ ਨਹੀਂ।
12.88.31
प्राज्ञः शूरो धनस्थश्च स्वामी धार्मिक एव च ।
तपस्वी सत्यवादी च बुद्धिमांश्चापि रक्षति ॥ १२.८८.३१ ॥
ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਸੂਰਮਾ, ਧਨਵਾਨ, ਸੁਆਮੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਤਪਸਵੀ, ਸੱਚਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੀ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.88.32
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु प्रीतिमान्भव पार्थिव ।
सत्यमार्जवमक्रोधमानृशंस्यं च पालय ॥ १२.८८.३२ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਹੋ; ਸੱਚ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਕ੍ਰੋਧਹੀਣਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ।
12.88.33
एवं दण्डं च कोशं च मित्रं भूमिं च लप्स्यसि ।
सत्यार्जवपरो राजन्मित्रकोशबलान्वितः ॥ १२.८८.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਦੰਡ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਸਿੱਧਾਪਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਂਗਾ।