ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.88.1
यदा राजा समर्थोऽपि कोशार्थी स्यान्महामते ।
कथं प्रवर्तेत करस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.८८.१ ॥
ರಾಜನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೋಶವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಓ ಮಹಾಮತಿಯೇ, ಕರವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು? ಓ ಪಿತಾಮಹ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.88.2
यथादेशं यथाकालं यथाबुद्धि यथाबलम् ।
अनुशिष्यात्प्रजा राजा धर्मार्थी तद्धिते रतः ॥ १२.८८.२ ॥
ರಾಜನು ದೇಶ, ಕಾಲ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು; ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅರಿತ ರಾಜನು ಅವರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರಬೇಕು.
12.88.3
यथा तासां च मन्येत श्रेय आत्मन एव च ।
तथा धर्माणि सर्वाणि राजा राष्ट्रेषु वर्तयेत् ॥ १२.८८.३ ॥
ಅವರಿಗೂ ತನಗೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಯಾವುದು ಎಂದು ರಾಜನು ಭಾವಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.
12.88.4
मधुदोहं दुहेद्राष्ट्रं भ्रमरान्न प्रपातयेत् ।
वत्सापेक्षी दुहेच्चैव स्तनांश्च न विकुट्टयेत् ॥ १२.८८.४ ॥
ರಾಜನು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಜೇನು ಹಿಂಡುವಂತೆ ಹಿಂಡಬೇಕು, ದುಂಬಿಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಬಾರದು; ಕರುವಿನ ಗಮನವಿರಿಸಿ ಹಾಲು ಕರೆಯಬೇಕು, ಕೆಚ್ಚಲನ್ನು ಹಿಸುಕಬಾರದು.
12.88.5
जलौकावत्पिबेद्राष्ट्रं मृदुनैव नराधिपः ।
व्याघ्रीव च हरेत्पुत्रान्संदशेन्न च पीडयेत् ॥ १२.८८.५ ॥
ರಾಜನು ಉಡುವಿನಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿಯೇ ಹೀರಬೇಕು; ಹೆಣ್ಣುಹುಲಿ ತನ್ನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಎತ್ತಬೇಕು, ಆದರೆ ಕಚ್ಚಬಾರದು ಮತ್ತು ಪೀಡಿಸಬಾರದು.
12.88.6
यथा शल्यकवानाखुः पदं धूनयते सदा ।
अतीक्ष्णेनाभ्युपायेन तथा राष्ट्रं समापिबेत् ॥ १२.८८.६ ॥
ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ ಮತ್ತು ಇಲಿ ಸದಾ ತಮ್ಮ ಪಾದವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಲ್ಲದ ಉಪಾಯದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀರಬೇಕು.
12.88.7
अल्पेनाल्पेन देयेन वर्धमानं प्रदापयेत् ।
ततो भूयस्ततो भूयः क्रमवृद्धिं समाचरेत् ॥ १२.८८.७ ॥
ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕಾದವನಿಂದ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
12.88.8
दमयन्निव दम्यानि शश्वद्भारं विवर्धयेत् ।
मृदुपूर्वं प्रयत्नेन पाशानभ्यवहारयेत् ॥ १२.८८.८ ॥
ಹತ್ತಿಕ್ಕುವವನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಬೇಕಾದವುಗಳನ್ನು ಸದಾ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಂತೆ, ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿ, ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪಾಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಸಬೇಕು.
12.88.9
सकृत्पाशावकीर्णास्ते न भविष्यन्ति दुर्दमाः ।
उचितेनैव भोक्तव्यास्ते भविष्यन्त्ययत्नतः ॥ १२.८८.९ ॥
ಒಮ್ಮೆ ಪಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಗದವರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಆಳಬೇಕು; ಅವರು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ವಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.88.10
तस्मात्सर्वसमारम्भो दुर्लभः पुरुषं प्रति ।
यथा मुख्यान्सान्त्वयित्वा भोक्तव्या इतरे जनाः ॥ १२.८८.१० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಮುಖ್ಯರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಇತರ ಜನರನ್ನು ಆಳಬೇಕು.
12.88.11
ततस्तान्भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् ।
भुञ्जीत सान्त्वयंश्चैव यथासुखमयत्नतः ॥ १२.८८.११ ॥
ನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಸುಖವಾಗಿ, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಅವರನ್ನು ಆಳಬೇಕು.
12.88.12
न चास्थाने न चाकाले करांस्तेभ्यो निपातयेत् ।
आनुपूर्व्येण सान्त्वेन यथाकालं यथाविधि ॥ १२.८८.१२ ॥
ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬಾರದು; ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಸಮಾಧಾನದಿಂದ, ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿಯಂತೆಯೇ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.
12.88.13
उपायान्प्रब्रवीम्येतान्न मे माया विवक्षिता ।
अनुपायेन दमयन्प्रकोपयति वाजिनः ॥ १२.८८.१३ ॥
ಈ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ವಂಚನೆಯಲ್ಲ. ಅನುಚಿತ ಉಪಾಯದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸುವವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆರಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.88.14
पानागारनिवोशाश्च वेश्याः प्रापणिकास्तथा ।
कुशीलवाः सकितवा ये चान्ये केचिदीदृशाः ॥ १२.८८.१४ ॥
ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ವೇಶ್ಯೆಯರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ನಟರು-ಗಾಯಕರು, ಜೂಜುಕೋರರೊಂದಿಗಿರುವವರು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಇತರ ಕೆಲವರು.
12.88.15
नियम्याः सर्व एवैते ये राष्ट्रस्योपघातकाः ।
एते राष्ट्रेऽभितिष्ठन्तो बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः ॥ १२.८८.१५ ॥
ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಇವರು ಮುಗ್ಧ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.88.16
न केनचिद्याचितव्यः कश्चित्किंचिदनापदि ।
इति व्यवस्था भूतानां पुरस्तान्मनुना कृता ॥ १२.८८.१६ ॥
ಆಪತ್ತಿಲ್ಲದಾಗ ಯಾರನ್ನೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಬೇಡಬಾರದು. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಮನುವು ರೂಪಿಸಿದನು.
12.88.17
सर्वे तथाऽनुजीवेयुर्न कुर्युः कर्म चेदिह ।
सर्व एव इमे लोका न भवेयुरसंशयम् ॥ १२.८८.१७ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.88.18
प्रभुर्नियमने राजा य एतान्न नियच्छति ।
भुङ्क्ते स तस्य पापस्य चतुर्भागमिति श्रुतिः ॥ १२.८८.१८ ॥
ಇವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾದ ರಾಜನು ಯಾರು ಇವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು ಆ ಪಾಪದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಶ್ರುತಿಯ ವಚನ.
12.88.19
भोक्ता तस्य तु पापस्य सुकृतस्य यथातथा ।
नियन्तव्याः सदा राज्ञा पापा ये स्युर्नराधिप ॥ १२.८८.१९ ॥
ಆ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಅವನೇ. ಓ ನರಾಧಿಪ, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ರಾಜನು ಸದಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
12.88.20
कृतपापस्त्वसौ राजा य एतान्न नियच्छति ।
तथा कृतस्य धर्मस्य चतुर्भागमुपाश्नुते। ॥ १२.८८.२० ॥
ಇವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದ ರಾಜನು ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಅವನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.88.21
स्थानान्येतानि संयम्य प्रसङ्गो भूतिनाशनः ।
कामे प्रसक्तः पुरुषः किमकार्यं विवर्जयेत् ॥ १२.८८.२१ ॥
ಈ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮನುಷ್ಯ ಯಾವ ಅಕಾರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ?
12.88.22
मद्यमांसपरस्वानि तथा दारधनानि च ।
आहरेद्रागवशगस्तथा शास्त्रं प्रदर्शयेत् ॥ १२.८८.२२ ॥
ಮದ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಪರರ ಆಸ್ತಿ, ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಧನ — ಇವುಗಳನ್ನು ರಾಗದ ವಶನಾದವನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.88.23
आपद्येव तु याचन्ते येषां नास्ति परिग्रहः ।
दातव्यं धर्मतस्तेभ्यस्त्वनुक्रोशाद्भयान्न तु ॥ १२.८८.२३ ॥
ಯಾರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲವೋ, ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಯಾಚಿಸುವವರಿಗೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನೀಡಬೇಕು — ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಭಯದಿಂದಲ್ಲ.
12.88.24
मा ते राष्ट्रे याचनका भवेयुर्मा च दस्यवः ।
उपादातार एवैते नैते भूतस्य भावकाः ॥ १२.८८.२४ ॥
ನಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾಚಕರೂ ದರೋಡೆಕೋರರೂ ಇರಬಾರದು. ಇವರು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವವರೇ; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವರಲ್ಲ.
12.88.25
ये भूतान्यनुगृह्णन्ति वर्धयन्ति च ये प्रजाः ।
तेते राष्ट्रेषु वर्तन्तां मा भूतानां प्रबाधकाः ॥ १२.८८.२५ ॥
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ; ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವವರಾಗದಿರಲಿ.
12.88.26
दण्ड्यास्ते च महाराज धनादानप्रयोजकाः ।
प्रयोगं कारयेथास्ते यथा दद्युः करांस्तथा ॥ १२.८८.२६ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ಧನ ಅಪಹರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವರು ದಂಡನಾರ್ಹರು. ಅವರು ಕರ ಕೊಡುವಂತೆ ಆ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಸು.
12.88.27
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यच्चान्यत्किंचिदीदृशम् ।
पुरुषैः कारयेत्कर्म बहुभिः कर्मभेदतः ॥ १२.८८.२७ ॥
ಕೃಷಿ, ಗೋರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಇಂಥ ಇನ್ನಾವುದೇ ಕಾರ್ಯ—ಕೆಲಸಗಳ ವಿಭಾಗದಂತೆ ಹಲವು ಪುರುಷರಿಂದ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.88.28
नरश्चेत्कृषिगोरक्ष्यं वाणिज्यं चाप्यनुष्ठितः ।
संशयं लभते किंचित्तेन राजा विगर्ह्यते ॥ १२.८८.२८ ॥
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃಷಿ, ಗೋರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಏನಾದರೂ ಸಂಕಟ ಪಟ್ಟರೆ, ಅದರಿಂದ ರಾಜನು ನಿಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.88.29
धनिनः पूजयेन्नित्यं पानाच्छादनभोजनैः ।
वक्तव्याश्चानुगृह्णीध्वं प्रजाः सह मयेति वै ॥ १२.८८.२९ ॥
ಧನವಂತರನ್ನು ಸದಾ ಪಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಭೋಜನಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು; ಅವರಿಗೆ, 'ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿರಿ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
12.88.30
अङ्गमेतन्महद्राज्ये धनिनो नाम भारत ।
ककुदं सर्वभूतानां धनस्थो नात्र संशयः ॥ १२.८८.३० ॥
ಭರತನೇ, ರಾಜ್ಯದ ಈ ಮಹತ್ತರ ಅಂಗವೆಂದರೆ ಧನವಂತರು. ಧನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಿಖರ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.88.31
प्राज्ञः शूरो धनस्थश्च स्वामी धार्मिक एव च ।
तपस्वी सत्यवादी च बुद्धिमांश्चापि रक्षति ॥ १२.८८.३१ ॥
ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಶೂರ, ಧನವಂತ, ಸ್ವಾಮಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ತಪಸ್ವಿ, ಸತ್ಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.88.32
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु प्रीतिमान्भव पार्थिव ।
सत्यमार्जवमक्रोधमानृशंस्यं च पालय ॥ १२.८८.३२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನಾಗು; ಸತ್ಯ, ಋಜುತ್ವ, ಕ್ರೋಧರಹಿತತೆ, ದಯೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು.
12.88.33
एवं दण्डं च कोशं च मित्रं भूमिं च लप्स्यसि ।
सत्यार्जवपरो राजन्मित्रकोशबलान्वितः ॥ १२.८८.३३ ॥
ಹೀಗೆ ನೀನು ದಂಡ, ಕೋಶ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಓ ರಾಜನೇ, ಸತ್ಯ-ಋಜುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಮಿತ್ರ, ಕೋಶ, ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗುವೆ.