મહાભારત · અધ્યાય 12.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.9.1
मुहूर्तं तावदेकाग्रो मनः श्रोत्रेऽन्तरात्मनि ।
धारयन्नपि ते श्रुत्वा रोचते वचनं मम ॥ १२.९.१ ॥
તમે ક્ષણભર પણ એકાગ્ર મનથી, કાનમાં અને અંતરાત્મામાં ધારણ કરીને સાંભળશો, તો મારું વચન તમને ગમશે.
12.9.2
सार्थगम्यमहं मार्गं न जातु त्वत्कृते पुनः ।
गच्छेयं तं गमिष्यामि हित्वा ग्राम्यसुखान्युत ॥ १२.९.२ ॥
વેપારી કાફલાઓ જે માર્ગે જાય છે, તે માર્ગે તમારા માટે હું ફરી ક્યારેય નહીં જાઉં; ગ્રામ્ય સુખોનો ત્યાગ કરીને હું તે જ માર્ગે જઈશ.
12.9.3
क्षेम्यश्चैकाकिना गम्यः पन्था कोस्तीति पृच्छ माम् ।
अथवा नेच्छसि प्रष्टुमपृच्छन्नपि मे शृणु ॥ १२.९.३ ॥
એકલા જવા યોગ્ય સુરક્ષિત માર્ગ કયો છે, તે મને પૂછો. અથવા પૂછવાની ઇચ્છા ન હોય, તો પૂછ્યા વિના પણ મારું વચન સાંભળો.
12.9.4
हित्वा ग्राम्यसुखाचारं तप्यमानो महत्तपः ।
अरण्ये फलमूलाशी चरिष्यामि मृगैः सह ॥ १२.९.४ ॥
ગ્રામ્ય સુખના આચારનો ત્યાગ કરીને, મહાન તપ કરતાં, વનમાં ફળ-મૂળ ખાઈને, હું મૃગો સાથે વિચરીશ.
12.9.5
जुह्वानोऽग्निं यथाकालमुभौ कालावुपस्पृशन् ।
कृशः परिमिताहारश्चर्मचीरजटाधरः ॥ १२.९.५ ॥
યથાસમયે અગ્નિમાં આહુતિ આપતાં, બંને સંધ્યાએ આચમન કરતાં, કૃશ થઈ, પરિમિત આહાર લેતાં, ચર્મ, વલ્કલ અને જટા ધારણ કરતાં.
12.9.6
शीतवातातपसहः क्षुत्पिपासाश्रमक्षमः ।
तपसा विधिदृष्टेन शरीरमुपशोषयन् ॥ १२.९.६ ॥
ઠંડી, પવન અને તડકો સહન કરતાં, ભૂખ-તરસ અને શ્રમ ખમતાં, વિધિ પ્રમાણેના તપથી શરીરને સૂકવતાં.
12.9.7
मनःकर्णसुखा नित्यं श्रृण्वन्नुच्चावचा गिरः ।
मुदितानामरण्येषु नदतां मृगपक्षिणाम्। ॥ १२.९.७ ॥
મન અને કાનને સદા સુખદ લાગતી ઊંચી-નીચી વાણી સાંભળતા, વનોમાં આનંદથી ચીસ પાડતાં મૃગો અને પક્ષીઓની.
12.9.8
आजिघ्रन्पेशलान्गन्धान्फुल्लानां वृक्षवीरुधाम् ।
नानारूपान्वने पश्यन्रमणीयान्वनौकसः ॥ १२.९.८ ॥
ખીલેલા વૃક્ષો અને વેલાઓની મધુર સુગંધ સૂંઘતા, વનમાં અનેક રૂપવાળા સુંદર વનવાસી જીવોને જોતા.
12.9.9
वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कूलवासिनः ।
नाप्रियाण्याचरिष्यामि किंपुनर्ग्रामवासिनाम् ॥ १२.९.९ ॥
વાનપ્રસ્થો અને કિનારાના વાસીઓનું દર્શન પણ હું અપ્રિય રીતે નહીં કરું, તો ગ્રામવાસીઓની તો વાત જ શી.
12.9.10
एकान्तशीली विमृशन्पक्वापक्वेन वर्तयन् ।
पितॄन्देवांश्च वन्येन वाग्भिरद्भिश्च तर्पयन् ॥ १२.९.१० ॥
એકાંતમાં વસીને ચિંતન કરતાં, રાંધેલા અને ન રાંધેલા વનના આહારથી જીવન ચલાવતાં, વાણી અને જળથી પિતૃઓ અને દેવોને તૃપ્ત કરતાં.
12.9.11
एवमारण्यशास्त्राणामुग्रमुग्रतरं विधिम् ।
सेवमानः प्रतीक्षिष्ये देहस्यास्य समापनम् ॥ १२.९.११ ॥
આ રીતે આરણ્યક શાસ્ત્રોના કઠોરથી પણ કઠોર વિધાનનું પાલન કરતાં, હું આ દેહના અંતની પ્રતીક્ષા કરીશ.
12.9.12
अथवैकोऽहमेकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ ।
चरन्भैक्षं मुनिर्मुण्डः क्षपयिष्ये कलेवरम् ॥ १२.९.१२ ॥
અથવા હું એકલો, દરરોજ એક-એક વૃક્ષ નીચે ભિક્ષા માગતો ફરીને, મુંડિત મસ્તકનો મુનિ બનીને આ દેહને ક્ષીણ કરીશ.
12.9.13
पांसुभिः समभिच्छन्नः शून्यागारप्रतिश्रयः ।
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः ॥ १२.९.१३ ॥
ધૂળથી ઢંકાયેલો, ખાલી ઘરને આશ્રય બનાવેલો, અથવા વૃક્ષના મૂળમાં રહેતો, પ્રિય અને અપ્રિય સર્વનો ત્યાગ કરેલો.
12.9.14
न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥ १२.९.१४ ॥
શોક ન કરનાર, હર્ષ ન પામનાર, પોતાની નિંદા અને પ્રશંસાને સમાન ગણનાર, આશારહિત, મમતારહિત, દ્વંદ્વોથી મુક્ત અને પરિગ્રહરહિત થઈને.
12.9.15
आत्मारामः प्रसन्नात्मा जडान्धबधिराकृतिः ।
अकुर्वाणः परैः कांचित्संविदं जातु कैरपि ॥ १२.९.१५ ॥
આત્મામાં રમનાર, પ્રસન્ન ચિત્તવાળો, જડ, આંધળો અને બહેરો જેવા રૂપવાળો, બીજાઓ સાથે ક્યારેય કોઈ કરાર કે સંવાદ ન કરનાર.
12.9.16
जङ्गमाजङ्गमान्सर्वानविहिंसंश्चतुर्विधान् ।
प्रजाः सर्वाः स्वधर्मस्थाः समः प्राणभृतः प्रति ॥ १२.९.१६ ॥
ચર અને અચર, ચાર પ્રકારના સર્વ જીવોને હાનિ ન પહોંચાડતાં; પોતપોતાના સ્વધર્મમાં સ્થિત સર્વ પ્રજાઓ પ્રત્યે, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે સમભાવે.
12.9.17
न चाप्यवहसन्कंचिन्न कुर्वन्भ्रुकुटीः क्वचित् ।
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वेन्द्रियसुसंयतः ॥ १२.९.१७ ॥
કોઈની મજાક ન કરતાં, ક્યારેય ભ્રકુટી ન ચઢાવતાં; સદા પ્રસન્ન મુખવાળો અને સર્વ ઇન્દ્રિયોને સારી રીતે સંયમમાં રાખનાર.
12.9.18
अपृच्छन्कस्यचिन्मार्गं प्रव्रजन्नेव केनचित् ।
न देशं न दिशं कांचिद्गन्तुमिच्छन्विशेषतः ॥ १२.९.१८ ॥
પ્રવાસ કરતાં કોઈને પણ માર્ગ ન પૂછતાં; કોઈ પણ દેશ કે દિશામાં ખાસ જવાની ઇચ્છા ન રાખતાં.
12.9.19
गमने निरपेक्षश्च पश्चादनवलोकयन् ।
ऋजुः प्रणिहितो गच्छन्स्त्रीसंस्थापरिवर्जकः ॥ १२.९.१९ ॥
ચાલતી વખતે તે નિરપેક્ષ રહે છે, પાછળ ફરીને જોતો નથી, સીધો અને એકાગ્ર થઈ ચાલે છે, અને સ્ત્રીસંગ ટાળે છે.
12.9.20
स्वभावस्तु प्रयात्यग्रे प्रभवन्त्यशनान्यपि ।
द्वन्द्वानि च विरुद्धानि तानि सर्वाण्यचिन्तयन् ॥ १२.९.२० ॥
સ્વભાવ જ આગળ ચાલે છે; ભોજન પણ જે મળે તે જ; અને વિરોધી દ્વંદ્વોનો તે વિચાર કરતો નથી.
12.9.21
अल्पं वा स्वादु वा भोज्यं पूर्वालाभेन जातुचित् ।
अन्येष्वपि चरँल्लाभमलाभे सप्त पूरयन् ॥ १२.९.२१ ॥
થોડું કે સ્વાદિષ્ટ ભોજન, પહેલાં ન મળ્યું હોય તો, ક્યારેક બીજાઓ પાસે ફરીને મેળવે છે; લાભ ન થાય તો સાત ઘરે માગીને પૂરું કરે છે.
12.9.22
विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।
अतीतपात्रसंचारे काले विगतभिक्षुके ॥ १२.९.२२ ॥
ધુમાડો શમી ગયો, સાંબેલાં મૂકાઈ ગયાં, અંગારા બુઝાઈ ગયા, લોકો જમી ચૂક્યા, વાસણોની અવરજવર પૂરી થઈ, ભિક્ષુકો ચાલ્યા ગયા, તે સમયે (તે ભિક્ષા માગે છે).
12.9.23
एककालं चरन्भैक्षं त्रीनथ द्वे च पञ्च वा ।
स्नेहपाशं विमुच्याहं चरिष्यामि महीमिमाम् ॥ १२.९.२३ ॥
એક વખત ભિક્ષા માગીને, ત્રણ, બે કે પાંચ ઘરેથી, સ્નેહપાશ છોડીને હું આ પૃથ્વી પર વિચરીશ.
12.9.24
अलाभे सति वा लाभे समदर्शी महातपाः ।
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन् ॥ १२.९.२४ ॥
લાભ થાય કે ન થાય, સમદર્શી મહાતપસ્વી જીવવાની ઇચ્છાવાળાની જેમ કે મરવાની ઇચ્છાવાળાની જેમ કંઈ આચરતા નથી.
12.9.25
जीवितं मरणं चैव नाभिनन्दन्न च द्विपन् ।
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकपुक्षतः।
नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः ॥ १२.९.२५ ॥
જીવન કે મરણની ઇચ્છા ન કરતાં, દ્વેષ પણ ન કરતાં; એક માણસ કુહાડીથી એક હાથ કાપતો હોય અને બીજો ચંદન લગાવતો હોય ત્યારે, તે બંનેનું અમંગળ કે મંગળ ન વિચારતાં.
12.9.26
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः ।
सर्वास्ताः समभित्यज्य निमेषादिव्यवस्थितः ॥ १२.९.२६ ॥
જીવતાં જે જે અભ્યુદયકારી કર્મો થઈ શકે તે સર્વને સંપૂર્ણપણે ત્યજીને, પળમાં જ સ્થિર થયેલો હોય તેમ.
12.9.27
तेषु नित्यमसक्तश्च त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः ।
अपरित्यक्तसंकल्पः सुनिर्णिक्तात्मकल्मपः ॥ १२.९.२७ ॥
તેમાં સદા અનાસક્ત રહીને, સર્વ ઇન્દ્રિયક્રિયાઓ ત્યજીને, સંકલ્પ ન ત્યજીને, આત્માના દોષો સારી રીતે ધોવાઈ ગયેલો.
12.9.28
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः ।
न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.९.२८ ॥
સર્વ સંગથી મુક્ત થઈ, સર્વ જાળો ઓળંગીને, કોઈના વશમાં ન રહીને, વાયુ (માતરિશ્વા) જેવા સ્વભાવવાળો.
12.9.29
वीतरागश्चरन्नेवं तुष्टिं प्राप्स्यामि मानसीम् ।
तृष्णया हि महत्पापमज्ञानादस्मि कारितः ॥ १२.९.२९ ॥
વીતરાગ થઈને આ રીતે વિચરતાં હું મનની તુષ્ટિ પ્રાપ્ત કરીશ. તૃષ્ણાથી જ મોટું પાપ મારાથી કરાવાયું છે; અજ્ઞાનથી હું પ્રેરાયો.
12.9.30
कुशलाकुशलान्येके कृत्वा कर्माणि मानवाः ।
कार्यकारणसंश्लिष्टं स्वजनं नाम ब्रिभ्रति ॥ १२.९.३० ॥
કેટલાક માણસો શુભાશુભ કર્મો કરીને, કાર્યકારણથી બંધાયેલા પોતાના લોકોનું નામ ધારણ કરે છે.
12.9.31
आयुपोऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्राणं कलेवरम् ।
प्रतिगृह्णाति तत्पापं कर्तुः कर्मफलं हि तत् ॥ १२.९.३१ ॥
આયુષ્યના અંતે, પ્રાણ ક્ષીણ થતાં આ દેહ છોડીને તે પાપ ગ્રહણ કરે છે, કારણ કે તે કર્તાના કર્મનું ફળ છે.
12.9.32
एवं संसारचक्रेऽस्मिन्व्याविद्धे रथचक्रवत् ।
समेति भूतग्रामोऽयं भूतग्रामेण कार्यवान् ॥ १२.९.३२ ॥
આ રીતે, રથચક્રની જેમ ફરતા આ સંસારચક્રમાં આ ભૂતસમૂહ બીજા ભૂતસમૂહ સાથે મળે છે; તે કાર્યફળથી બંધાયેલો છે.
12.9.33
जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिरभिद्रुतम् ।
अपारमिव चास्वस्थं संसारं त्यजतः सुखम् ॥ १२.९.३३ ॥
જન્મ, મૃત્યુ, જરા, વ્યાધિ અને વેદનાથી પીડિત, અપાર અને અસ્વસ્થ આ સંસારનો ત્યાગ કરનારને સુખ છે.
12.9.34
दिवः पतत्सु देवेषु स्थानेभ्यश्च महर्षिषु ।
को हि नाम भवेनार्थी भवेत्कारणतत्त्ववित् ॥ १२.९.३४ ॥
દેવો સ્વર્ગથી પડતા હોય અને મહર્ષિઓ પોતાના સ્થાનેથી ચ્યુત થતા હોય ત્યારે, કારણતત્ત્વ જાણનાર કોણ ઇચ્છા કરે?
12.9.35
कृत्वा हि विविधं कर्म तत्तद्विविधलक्षणम् ।
पार्थिवैर्नृपतिः स्वल्पैः कारणैरेव बध्यते ॥ १२.९.३५ ॥
વિવિધ પ્રકારનાં, દરેક જુદાં લક્ષણોવાળાં કર્મો કરીને, રાજા નજીવાં લૌકિક કારણોથી જ બંધાય છે.
12.9.36
तस्मात्प्रज्ञामुतमिदं चिरान्मां प्रत्युपस्थितम् ।
तत्प्राप्य प्रार्थये स्थानमव्ययं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १२.९.३६ ॥
તેથી, લાંબા સમય પછી આ પ્રજ્ઞામૃત મારી પાસે આવ્યું છે. તેને પામીને હું એ અવ્યય, શાશ્વત, ધ્રુવ સ્થાનની ઇચ્છા રાખું છું.
12.9.37
एतया संततं धृत्या चरन्नेवंप्रकारया ।
जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिरभिद्रुतम्।
देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः ॥ १२.९.३७ ॥
આ ધીરજથી સતત આ પ્રકારે આચરણ કરતાં, જન્મ, મૃત્યુ, જરા, વ્યાધિ અને વેદનાઓથી પીડિત આ દેહને હું નિર્ભય માર્ગ સ્વીકારીને સ્થિર કરીશ.