ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.9.1
मुहूर्तं तावदेकाग्रो मनः श्रोत्रेऽन्तरात्मनि ।
धारयन्नपि ते श्रुत्वा रोचते वचनं मम ॥ १२.९.१ ॥
ଆପଣ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ମନରେ, କାନରେ ଓ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଧାରଣ କରି ଶୁଣନ୍ତି, ତେବେ ମୋର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗିବ।
12.9.2
सार्थगम्यमहं मार्गं न जातु त्वत्कृते पुनः ।
गच्छेयं तं गमिष्यामि हित्वा ग्राम्यसुखान्युत ॥ १२.९.२ ॥
ବଣିକ ଦଳମାନେ ଯାଉଥିବା ସେହି ପଥରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କେବେ ହେଲେ ପୁଣି ଯିବି ନାହିଁ; ଗ୍ରାମ୍ୟ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ସେହି ପଥରେ ଯିବି।
12.9.3
क्षेम्यश्चैकाकिना गम्यः पन्था कोस्तीति पृच्छ माम् ।
अथवा नेच्छसि प्रष्टुमपृच्छन्नपि मे शृणु ॥ १२.९.३ ॥
ଏକାକୀ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନିରାପଦ ପଥ କେଉଁଟି, ତାହା ମୋତେ ପଚାରନ୍ତୁ। କିମ୍ବା ଯଦି ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ ଥାଏ, ତେବେ ନ ପଚାରି ମଧ୍ୟ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
12.9.4
हित्वा ग्राम्यसुखाचारं तप्यमानो महत्तपः ।
अरण्ये फलमूलाशी चरिष्यामि मृगैः सह ॥ १२.९.४ ॥
ଗ୍ରାମ୍ୟ ସୁଖାଚାର ତ୍ୟାଗ କରି, ମହା ତପସ୍ୟା କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ଫଳମୂଳ ଖାଇ, ହରିଣମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ବିଚରଣ କରିବି।
12.9.5
जुह्वानोऽग्निं यथाकालमुभौ कालावुपस्पृशन् ।
कृशः परिमिताहारश्चर्मचीरजटाधरः ॥ १२.९.५ ॥
ଯଥାସମୟରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆଚମନ କରି, କୃଶ ହୋଇ, ପରିମିତ ଆହାର ନେଇ, ଚର୍ମ, ବଲ୍କଳ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରି।
12.9.6
शीतवातातपसहः क्षुत्पिपासाश्रमक्षमः ।
तपसा विधिदृष्टेन शरीरमुपशोषयन् ॥ १२.९.६ ॥
ଶୀତ, ବାଯୁ ଓ ରୌଦ୍ର ସହି, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସା ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ସହି, ବିଧିସମ୍ମତ ତପସ୍ୟାରେ ଶରୀରକୁ ଶୁଖାଇ।
12.9.7
मनःकर्णसुखा नित्यं श्रृण्वन्नुच्चावचा गिरः ।
मुदितानामरण्येषु नदतां मृगपक्षिणाम्। ॥ १२.९.७ ॥
ମନ ଓ କାନକୁ ସଦା ସୁଖଦ ଲାଗୁଥିବା ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ବନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଡାକୁଥିବା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର।
12.9.8
आजिघ्रन्पेशलान्गन्धान्फुल्लानां वृक्षवीरुधाम् ।
नानारूपान्वने पश्यन्रमणीयान्वनौकसः ॥ १२.९.८ ॥
ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାର ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ସୁଙ୍ଘି, ବନରେ ନାନା ରୂପର ସୁନ୍ଦର ବନବାସୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି।
12.9.9
वानप्रस्थजनस्यापि दर्शनं कूलवासिनः ।
नाप्रियाण्याचरिष्यामि किंपुनर्ग्रामवासिनाम् ॥ १२.९.९ ॥
ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ କୂଳବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ; ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ କଥା ତ କହିବାର କ'ଣ।
12.9.10
एकान्तशीली विमृशन्पक्वापक्वेन वर्तयन् ।
पितॄन्देवांश्च वन्येन वाग्भिरद्भिश्च तर्पयन् ॥ १२.९.१० ॥
ଏକାନ୍ତରେ ରହି ଚିନ୍ତା କରି, ପକା ଓ କଞ୍ଚା ବନ୍ୟ ଆହାରରେ ଜୀବନ ଚଳାଇ, ବାକ୍ୟ ଓ ଜଳରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି।
12.9.11
एवमारण्यशास्त्राणामुग्रमुग्रतरं विधिम् ।
सेवमानः प्रतीक्षिष्ये देहस्यास्य समापनम् ॥ १२.९.११ ॥
ଏହିପରି ଆରଣ୍ୟକ ଶାସ୍ତ୍ରର କଠୋରରୁ କଠୋରତର ବିଧି ପାଳି, ମୁଁ ଏହି ଦେହର ଅନ୍ତ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି।
12.9.12
अथवैकोऽहमेकाहमेकैकस्मिन्वनस्पतौ ।
चरन्भैक्षं मुनिर्मुण्डः क्षपयिष्ये कलेवरम् ॥ १२.९.१२ ॥
କିମ୍ବା ମୁଁ ଏକା, ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗଛ ତଳେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ବୁଲି, ମୁଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକ ମୁନି ହୋଇ ଏହି ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରିବି।
12.9.13
पांसुभिः समभिच्छन्नः शून्यागारप्रतिश्रयः ।
वृक्षमूलनिकेतो वा त्यक्तसर्वप्रियाप्रियः ॥ १२.९.१३ ॥
ଧୂଳିରେ ଆବୃତ, ଶୂନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅଥବା ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ବାସ କରି, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା।
12.9.14
न शोचन्न प्रहृष्यंश्च तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ॥ १२.९.१४ ॥
ଶୋକ ନ କରି, ହର୍ଷିତ ନ ହୋଇ, ନିଜର ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରଶଂସାକୁ ସମାନ ଜାଣି, ଆଶାହୀନ, ମମତାହୀନ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୁକ୍ତ ଓ ପରିଗ୍ରହହୀନ ହୋଇ।
12.9.15
आत्मारामः प्रसन्नात्मा जडान्धबधिराकृतिः ।
अकुर्वाणः परैः कांचित्संविदं जातु कैरपि ॥ १२.९.१५ ॥
ଆତ୍ମାରେ ରମଣକାରୀ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ, ଜଡ, ଅନ୍ଧ ଓ ବଧିର ପରି ଆକୃତିଧାରୀ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ କେବେ ବି କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ବା ଆଳାପ ନ କରୁଥିବା।
12.9.16
जङ्गमाजङ्गमान्सर्वानविहिंसंश्चतुर्विधान् ।
प्रजाः सर्वाः स्वधर्मस्थाः समः प्राणभृतः प्रति ॥ १२.९.१६ ॥
ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ, ଚାରି ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରି; ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବରେ।
12.9.17
न चाप्यवहसन्कंचिन्न कुर्वन्भ्रुकुटीः क्वचित् ।
प्रसन्नवदनो नित्यं सर्वेन्द्रियसुसंयतः ॥ १२.९.१७ ॥
କାହାକୁ ଉପହାସ ନ କରି, କେବେ ଭ୍ରୂ କୁଞ୍ଚିତ ନ କରି; ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ସଂଯତ ରଖୁଥିବା।
12.9.18
अपृच्छन्कस्यचिन्मार्गं प्रव्रजन्नेव केनचित् ।
न देशं न दिशं कांचिद्गन्तुमिच्छन्विशेषतः ॥ १२.९.१८ ॥
ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ସମୟରେ କାହାକୁ ବି ରାସ୍ତା ନ ପୁଛି; କୌଣସି ଦେଶ ବା ଦିଗକୁ ବିଶେଷଭାବେ ଯିବାର ଇଚ୍ଛା ନ ରଖି।
12.9.19
गमने निरपेक्षश्च पश्चादनवलोकयन् ।
ऋजुः प्रणिहितो गच्छन्स्त्रीसंस्थापरिवर्जकः ॥ १२.९.१९ ॥
ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେ ନିରପେକ୍ଷ ରହେ, ପଛକୁ ଫେରି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ସିଧା ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଚାଲେ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗ ଏଡ଼ାଏ।
12.9.20
स्वभावस्तु प्रयात्यग्रे प्रभवन्त्यशनान्यपि ।
द्वन्द्वानि च विरुद्धानि तानि सर्वाण्यचिन्तयन् ॥ १२.९.२० ॥
ସ୍ୱଭାବ ହିଁ ଆଗେ ଚାଲେ; ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ଯାହା ମିଳେ ତାହା; ଏବଂ ବିରୋଧୀ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସବୁ ସେ ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ।
12.9.21
अल्पं वा स्वादु वा भोज्यं पूर्वालाभेन जातुचित् ।
अन्येष्वपि चरँल्लाभमलाभे सप्त पूरयन् ॥ १२.९.२१ ॥
ସାମାନ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ, ପ୍ରଥମେ ନ ମିଳିଲେ, କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବୁଲି ପାଏ; ଲାଭ ନ ହେଲେ ସାତ ଘରୁ ମାଗି ପୂରଣ କରେ।
12.9.22
विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।
अतीतपात्रसंचारे काले विगतभिक्षुके ॥ १२.९.२२ ॥
ଧୂଆଁ ଥମି ଯାଉ, ମୁସଳ ରଖାଯାଉ, ଅଙ୍ଗାର ନିଭି ଯାଉ, ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ କରି ସାରିଥାନ୍ତି, ପାତ୍ରର ଗତିବିଧି ସରିଯାଉ, ଭିକ୍ଷୁକମାନେ ଚାଲିଯାଉ, ସେହି ସମୟରେ (ସେ ଭିକ୍ଷା କରେ)।
12.9.23
एककालं चरन्भैक्षं त्रीनथ द्वे च पञ्च वा ।
स्नेहपाशं विमुच्याहं चरिष्यामि महीमिमाम् ॥ १२.९.२३ ॥
ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ଭିକ୍ଷା କରି, ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଘରରୁ, ସ୍ନେହପାଶ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରିବି।
12.9.24
अलाभे सति वा लाभे समदर्शी महातपाः ।
न जिजीविषुवत्किंचिन्न मुमूर्षुवदाचरन् ॥ १२.९.२४ ॥
ଲାଭ ହେଉ କିମ୍ବା ନ ହେଉ, ସମଦର୍ଶୀ ମହାତପସ୍ୱୀ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ପରି କିମ୍ବା ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ପରି କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.9.25
जीवितं मरणं चैव नाभिनन्दन्न च द्विपन् ।
वास्यैकं तक्षतो बाहुं चन्दनेनैकपुक्षतः।
नाकल्याणं न कल्याणं चिन्तयन्नुभयोस्तयोः ॥ १२.९.२५ ॥
ଜୀବନ ଓ ମରଣ କାମନା ନ କରି, ଘୃଣା ମଧ୍ୟ ନ କରି; ଜଣେ କୁରାଢ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ବାହୁ କାଟୁଥିବା ବେଳେ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚନ୍ଦନ ଲେପୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ଉଭୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଅମଙ୍ଗଳ କିମ୍ବା ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା ନ କରି।
12.9.26
याः काश्चिज्जीवता शक्याः कर्तुमभ्युदयक्रियाः ।
सर्वास्ताः समभित्यज्य निमेषादिव्यवस्थितः ॥ १२.९.२६ ॥
ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ଯେଉଁ ଅଭ୍ୟୁଦୟ କର୍ମ କରିହେବ, ସେସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯେପରି କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
12.9.27
तेषु नित्यमसक्तश्च त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रियः ।
अपरित्यक्तसंकल्पः सुनिर्णिक्तात्मकल्मपः ॥ १२.९.२७ ॥
ସେଥିରେ ସର୍ବଦା ଅସକ୍ତ ରହି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ସଂକଳ୍ପ ନ ତ୍ୟାଗି, ଆତ୍ମାର ମଳ ଉତ୍ତମରୂପେ ଧୌତ ହୋଇଥିବା।
12.9.28
विमुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो व्यतीतः सर्ववागुराः ।
न वशे कस्यचित्तिष्ठन्सधर्मा मातरिश्वनः ॥ १२.९.२८ ॥
ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଫାନ୍ଦ ପାର ହୋଇ, କାହାରି ବଶରେ ନ ରହି, ବାୟୁ (ମାତରିଶ୍ୱା)ଙ୍କ ସ୍ୱଭାବବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ।
12.9.29
वीतरागश्चरन्नेवं तुष्टिं प्राप्स्यामि मानसीम् ।
तृष्णया हि महत्पापमज्ञानादस्मि कारितः ॥ १२.९.२९ ॥
ବୀତରାଗ ହୋଇ ଏପରି ବିଚରଣ କରି ମୁଁ ମନର ସନ୍ତୋଷ ପାଇବି। ତୃଷ୍ଣାରୁ ହିଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମହାପାପ କରାଯାଇଛି; ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛି।
12.9.30
कुशलाकुशलान्येके कृत्वा कर्माणि मानवाः ।
कार्यकारणसंश्लिष्टं स्वजनं नाम ब्रिभ्रति ॥ १२.९.३० ॥
କେହି କେହି ମାନବ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ କରି, କାର୍ଯ୍ୟକାରଣରେ ଜଡ଼ିତ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ନାମ ବହନ କରନ୍ତି।
12.9.31
आयुपोऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्राणं कलेवरम् ।
प्रतिगृह्णाति तत्पापं कर्तुः कर्मफलं हि तत् ॥ १२.९.३१ ॥
ଆୟୁର ଅନ୍ତରେ, ପ୍ରାଣ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଏହି ଶରୀର ଛାଡ଼ି ସେ ସେହି ପାପ ଗ୍ରହଣ କରେ, କାରଣ ତାହା କର୍ତ୍ତାର କର୍ମଫଳ।
12.9.32
एवं संसारचक्रेऽस्मिन्व्याविद्धे रथचक्रवत् ।
समेति भूतग्रामोऽयं भूतग्रामेण कार्यवान् ॥ १२.९.३२ ॥
ଏହିପରି, ରଥଚକ୍ର ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଏହି ଭୂତସମୂହ ଅନ୍ୟ ଭୂତସମୂହ ସହ ମିଳିତ ହୁଏ; ତାହା କାର୍ଯ୍ୟଫଳରେ ବନ୍ଧା।
12.9.33
जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिरभिद्रुतम् ।
अपारमिव चास्वस्थं संसारं त्यजतः सुखम् ॥ १२.९.३३ ॥
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା, ବ୍ୟାଧି ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅପାର ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଏହି ସଂସାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ସୁଖ।
12.9.34
दिवः पतत्सु देवेषु स्थानेभ्यश्च महर्षिषु ।
को हि नाम भवेनार्थी भवेत्कारणतत्त्ववित् ॥ १२.९.३४ ॥
ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, କାରଣତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିବ?
12.9.35
कृत्वा हि विविधं कर्म तत्तद्विविधलक्षणम् ।
पार्थिवैर्नृपतिः स्वल्पैः कारणैरेव बध्यते ॥ १२.९.३५ ॥
ବିବିଧ ପ୍ରକାରର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ କର୍ମ କରି, ରାଜା ସାମାନ୍ୟ ଲୌକିକ କାରଣରେ ହିଁ ବାନ୍ଧି ହୁଏ।
12.9.36
तस्मात्प्रज्ञामुतमिदं चिरान्मां प्रत्युपस्थितम् ।
तत्प्राप्य प्रार्थये स्थानमव्ययं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ १२.९.३६ ॥
ତେଣୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞାମୃତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ତାହା ଲାଭ କରି ମୁଁ ସେହି ଅବ୍ୟୟ, ଶାଶ୍ୱତ, ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥାନ କାମନା କରେ।
12.9.37
एतया संततं धृत्या चरन्नेवंप्रकारया ।
जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिरभिद्रुतम्।
देहं संस्थापयिष्यामि निर्भयं मार्गमास्थितः ॥ १२.९.३७ ॥
ଏହି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ନିରନ୍ତର ଏପରି ଆଚରଣ କରି, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା, ବ୍ୟାଧି ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ଏହି ଦେହକୁ ନିର୍ଭୟ ମାର୍ଗ ଅବଲମ୍ବନ କରି ମୁଁ ସ୍ଥିର କରିବି।