マハーバーラタ · 章 12.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.91.1
कालवर्षी च पर्जन्यो धर्मचारी च पार्थिवः ।
संपद्यदेषा भवति सा बिभर्ति सुखं प्रजाः ॥ १२.९१.१ ॥
時に応じて雨を降らす雲と、法に従う王があるとき、これは成就する。その王こそが臣民を安楽に養う。
12.91.2
यो न जानाति निर्हर्तुं वस्त्राणां रजको मलम् ।
रत्नानि वा शोधयितुं यथा नास्ति तथैव सः ॥ १२.९१.२ ॥
衣服の汚れを取り除くことを知らぬ洗濯屋や、宝玉を磨くことを知らぬ者のように、彼もまたそうである。
12.91.3
एवमेतद्द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां तथा ।
शूद्रश्चतुर्थो वर्णानां नानाकर्मस्ववस्थितः ॥ १२.९१.३ ॥
再生族の最上の者、クシャトリヤとヴァイシャもこのようである。第四の種姓であるシュードラは、様々な務めに定められている。
12.91.4
कर्म शूद्रे कृषिर्वैश्ये दण्डनीतिश्च राजनि ।
ब्रह्मचर्यं तपो मन्त्राः सत्यं चापि द्विजातिषु ॥ १२.९१.४ ॥
奉仕はシュードラの務め、農耕はヴァイシャの務め、刑罰による統治は王の務めである。梵行、苦行、真言、真実は再生族に属する。
12.91.5
तेषां यः क्षत्रियो वेद पात्राणामिव शोधनम् ।
शीलदोषान्विनिर्हर्तुं स पिता स प्रजापतिः ॥ १२.९१.५ ॥
彼らの中で、器を清めるように彼らを清め、品行の過ちを余すことなく除くことを知るクシャトリヤこそ父であり、生類の主である。
12.91.6
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजवृत्तानि सर्वाणि राजैव युगमुच्यते ॥ १२.९१.६ ॥
バラタの雄牛よ、クリタ、トレーター、ドヴァーパラ、カリの時代がある。王の一切の行いが時代であり、王その人こそ時代と呼ばれる。
12.91.7
चातुर्वर्ण्यं तथा वेदाश्चातुराश्रम्यमेव च ।
सर्वमेतत्प्रमुह्येत यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.७ ॥
四姓、ヴェーダ、そして四住期――王が怠慢になると、これらall は混乱に陥る。
12.91.8
अग्नित्रेता त्रयी विद्या यज्ञाश्च सहदक्षिणाः ।
सर्व एव प्रमुह्यन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.८ ॥
聖火、三火、三明の知、そして布施を伴う供犠――王が怠慢になると、すべてが混乱に陥る。
12.91.9
राजैव कर्ता भूतानां राजैव च विनाशकः ।
धर्मात्मा यः स कर्ता स्यादधर्मात्मा विनाशकः ॥ १२.९१.९ ॥
存在するものの創造者は王であり、破壊者もまた王である。法を体現する王は創造者となり、非法の王は破壊者となる。
12.91.10
राज्ञो भार्याश्च पुत्राश्च बान्धवाः सुहृदस्तथा ।
समेत्य सर्वे शोचन्ति यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.१० ॥
王の妃たち、息子たち、親族、友人たち――王が怠慢になると、皆が集まって嘆き悲しむ。
12.91.11
हस्तिनोऽश्वाश्च गावश्चाप्युष्ट्राश्वतरगर्दभाः ।
अधर्मवृत्ते नृपतौ सर्वे सीदन्ति जन्तवः ॥ १२.९१.११ ॥
象、馬、牛、ラクダ、ラバ、ロバ――王の行いが非法であれば、あらゆる生き物が苦しむ。
12.91.12
दुर्बलार्थं बलं सृष्टं धात्रा मान्धातरुच्यते ।
अबलं तु महद्भूतं यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.९१.१२ ॥
マーンダートリは言う――創造主は弱き者を守るために力を造った。しかし、すべてがそこに立つ、力なき偉大な存在こそが最も勝れている。
12.91.13
यश्च भूतं संभजते ये च भूतास्तदन्वयाः ।
अधर्मस्थे हि नृपतौ सर्वे शोचन्ति पार्थिव ॥ १२.९१.१३ ॥
衆生を養う者と、その者に依存する衆生とは、王が非法に立つとき、みな嘆き悲しむ、大地の王よ。
12.91.14
दुर्बलस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
अविषह्यतमं मन्ये मा स्म दुर्बलमासदः ॥ १२.९१.१४ ॥
弱き者の眼、聖仙の眼、毒蛇の眼は最も耐え難いと私は思う。弱き者に近づいてはならない。
12.91.15
दुर्बलांस्तात मन्येथा नित्यमेवाविमानि तान् ।
मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि प्रदहेयुः सबान्धवम् ॥ १२.९१.१५ ॥
わが子よ、弱き者を決して軽んじてはならない。弱き者の眼は、お前と親族をも焼き尽くすかもしれない。
12.91.16
न हि दुर्बलदग्धस्य कुले किंचित्प्ररोहति ।
आमूलं निर्दहन्त्येव मा स्म दुर्बलमासद ॥ १२.९१.१६ ॥
弱き者に焼かれた者の家系からは、何一つ芽が出ない。根元まで焼き尽くすのだ。弱き者に近づいてはならない。
12.91.17
अबलं वै बलाच्छ्रेयो यच्चातिबलवद्बलम् ।
बलस्याबलदग्धस्य न किंचितवशिष्यते ॥ १२.९१.१७ ॥
まことに、弱さは強さに勝る。最も強大な力であっても、弱さに焼かれれば何一つ残らない。
12.91.18
विमानितो हतः क्लिष्टस्त्रातारं चेन्न विन्दन्ते ।
अमानुषकृतस्तत्र दण्डो हन्ति नराधिपम् ॥ १२.९१.१८ ॥
辱められ、殺され、苦しむ者たちが守護者を見出せなければ、非人間的な力によって下された罰は、まさにその人間の王を打ち倒す。
12.91.19
मा स्म तात बलस्थस्त्वं भुञ्जीथा दुर्बलं जनम् ।
मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि दहन्त्वग्निरिवाशयम् ॥ १२.९१.१९ ॥
わが子よ、力を持つ者として、弱い民を食い物にしてはならない。弱者の眼が火のように、お前の内なるものを焼き尽くすことのないように。
12.91.20
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदताम् ।
तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनां ॥ १२.९१.२० ॥
偽りの告発を受けて泣く者の流す涙は、偽って告発する者の息子や家畜を打ち倒す。
12.91.21
यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पौत्रेषु नप्नृषु ।
न हि पापं कृतं कर्म सद्यः फलति गौरिब ॥ १२.९१.२१ ॥
自分自身にも、息子にも、孫にも、曾孫にも現れないとしても、なされた悪行はたちまち実を結ぶ。ちょうど雌牛が乳を出すように。
12.91.22
यत्राबलो वध्यमानस्त्रातारं नाधिगच्छति ।
महान्दैवकृतस्तत्र दण्डः पतति दारुणः ॥ १२.९१.२२ ॥
弱い者が打たれているのに守り手を見出せないところには、運命が定めた大いなる恐ろしい罰が下る。
12.91.23
युक्ता यदा जानपदा भिक्षन्ते ब्राह्मणा इव ।
अभीक्ष्णं भिक्षुरूपेण राजानं घ्नन्ति तादृशाः ॥ १२.९१.२३ ॥
国に仕える役人たちが、婆羅門のように施しを乞い始めるとき、そのような者たちは乞食の姿をして絶えず王を打ち倒す。
12.91.24
राज्ञो यदा जनपदे बहवो राजपूरुषाः ।
अनयेनोपवर्तन्ते तद्राज्ञः किल्बिषं महत् ॥ १२.९१.२४ ॥
王の国において多くの王の役人が不正に振る舞うとき、それは王の大いなる過失である。
12.91.25
यदा युक्त्या नयेदर्थान्कामादर्थवशेन वा ।
कृपणं याचमानानां तद्राज्ञो वैशसं महत् ॥ १२.९१.२५ ॥
王が正しい方法で財を得ず、欲望や財物の支配によって、乞い求める貧しい人々から奪うなら、それは王の大いなる破滅である。
12.91.26
महान्वृक्षो जायते वर्धते च ।
तं चैव भूतानि समाश्रयन्ति।
यदा वृक्षश्छिद्यते दह्यते च ।
तदाश्रया अनिकेता भवन्ति ॥ १२.९१.२६ ॥
大きな木は生まれて育ち、生き物はそれに身を寄せる。木が切られ焼かれるとき、それに頼る者は住む家を失う。
12.91.27
यदा राष्ट्रे धर्ममग्र्यं चरन्ति ।
संस्कारं का राजगुणं ब्रुवाणाः।
तैश्चाधर्मश्चरितो धर्ममोहा ।
त्तूप जह्यात्सुकृतं दुष्कृतं च ॥ १२.९१.२७ ॥
国において人々が至上の法を行い、王の徳を教養と呼びながら、法への迷いから不法を行うなら、人は善行と悪行の両方を捨てるべきである。
12.91.28
यत्र पापा ज्ञायमानाश्चरन्ति ।
सभां कलिर्विन्दते तत्र राज्ञः।
यत्र राजा शास्ति नरान्न शक्त्या ।
न तद्राज्यं वर्धते भूमिपस्य ॥ १२.९१.२८ ॥
悪人が公然と歩き回る所では、王の集会にカリが居場所を得る。王が力をもって人々を治めない所では、その君主の国は栄えない。
12.91.29
यश्चामात्यान्मानयित्वा यथा हि ।
मन्त्रे च युद्धे च नृपोऽनुयुञ्ज्यात्।
बिबर्धते तस्य राष्ट्रं नृपस्य ।
भुङ्क्ते महीं चाप्यखिलां चिराय ॥ १२.९१.२९ ॥
大臣を敬い、適切に協議と戦争に任じる王は、その国が栄え、長く大地全体を享受する。
12.91.30
अत्रापि सुकृतं कर्म वाचं चैव सुभाषिताम् ।
समीक्ष्य पूजयन्राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १२.९१.३० ॥
ここでも、善い行いと善く語られた言葉をよく見極めて敬う王は、最上のダルマを得る。
12.91.31
संविभज्य यदा भुङ्क्ते नचान्यानवमन्यते ।
निहन्ति बलिनं दृप्तं स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३१ ॥
王が公正に分配して享受し、他者を侮らず、力があるが傲慢な者を討つとき、それが王のダルマと言われる。
12.91.32
त्रायते हि यदा सर्वं वाचा कायेन कर्मणा ।
पुत्रस्यापि न मृष्येच्च स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३२ ॥
王が言葉と身体と行いによってすべてを守り、息子の過ちさえ許さないとき、それが王のダルマと言われる。
12.91.33
संविभज्य यदा भुङ्क्ते नृपतिर्दुर्बलान्नरान् ।
तदा भवन्ति बलिनः स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३३ ॥
王が分配して享受するとき、弱い人々も強くなる。それが王のダルマと言われる。
12.91.34
यदा रक्षति राष्ट्राणि यदा दस्यूनपोहति ।
यदा जयति संग्रामे स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३४ ॥
王が国々を守り、盗賊を追い払い、戦いに勝つとき、それが王のダルマと言われる。
12.91.35
पापमाचरतो यत्र कर्मणा व्याहृतेन वा ।
प्रियस्यापि न मृष्येत स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३५ ॥
行いや言葉によって悪を行う者がいれば、王は愛する者であっても許してはならない。それが王のダルマと言われる。
12.91.36
यदा सारणिकान्राजा पुत्रवत्परिरक्षति ।
भिनत्ति न च मर्यादां स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३६ ॥
王が萨ーラニカたちを息子のように守り、礼法の境界を破らないとき、それを王の法と言う。
12.91.37
यदाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजते श्रद्धयाऽन्वितः ।
कामद्वेषावनादृत्य स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३७ ॥
王が信仰を備え、豊かな祭礼の布施を伴う供犠を行い、愛着と憎悪を捨てるとき、それを王の法と言う。
12.91.38
कृपणानाथवृद्धानां यदाऽश्रु परिमार्जति ।
हर्षं संजनयन्नॄणां स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३८ ॥
王が貧しき者、孤独な者、老いた者の涙を拭い、人々に喜びを生じさせるとき、それを王の法と言う。
12.91.39
विवर्धयति मित्राणि तथाऽरींश्चापि कर्षति ।
संपूजयति साधूंश्च स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३९ ॥
王が友を増やし、敵を屈服させ、善き人々をよく敬うとき、それを王の法と言う。
12.91.40
सत्यं पालयति प्रीत्या नित्यं भूमिं प्रयच्छति ।
पूजयेदतिथीन्भृत्यान्स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.४० ॥
王が慈しみをもって真実を守り、常に土地を施し、客人と召使いを敬うとき、それを王の法と言う。
12.91.41
निग्रहानुग्रहौ चोभौ यत्र स्यातां प्रतिष्ठितौ ।
अस्मिँल्लोके परे चैव राजा स प्राप्नुते फलम् ॥ १२.९१.४१ ॥
罰と恩恵の両方がしっかりと確立されている王は、この世でも来世でも果報を得る。
12.91.42
यमो राजा धार्मिकाणां मान्धातः परमेश्वरः ।
संयच्छन्यमवत्प्राणानसंयच्छंस्तु पावकः ॥ १२.९१.४२ ॥
ヤマは正しき者たちの王、マーンダートリよ、彼は至高の主である。ヤマのように命の息を制御するが、パーヴァカはそうしない。
12.91.43
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्सत्कृत्यानवमत्य च ।
यदा सम्यक्प्रगृह्णाति स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.४३ ॥
祭官、家の祭官、師を敬い、軽んじることなく正しく迎え入れるとき、それを王の法と言う。
12.91.44
यमो यच्छति भूतानि सर्वाण्येवाविशेषतः ।
तथा राज्ञाऽनुकर्तव्यं यन्तव्या विधिवत्प्रजाः ॥ १२.९१.४४ ॥
ヤマはあらゆる存在を区別なく抑制する。王もまた同様に倣い、規則に従って臣民を治めるべきである。
12.91.45
सहस्राक्षेण राजा हि सर्वथैवोपमीयते ।
स पश्यति च यं धर्म स धर्मः पुरुषर्षभ ॥ १२.९१.४५ ॥
王はあらゆる点で千眼者（インドラ）に例えられる。彼が見る義務こそが義務である、人中の雄牛よ。
12.91.46
अप्रमादेन शिक्षेथाः क्षमां बुद्धिं धृतिं मतिम् ।
भूतानां तत्त्वजिज्ञासा साध्वसाधु च सर्वदा ॥ १२.९१.४६ ॥
怠ることなく、忍耐・知恵・堅固さ・判断力を学べ。存在するものの本質を探求し、善と悪を常に見分けよ。
12.91.47
संग्रहः सर्वभूतानां दानं च मधुरा च वाक् ।
पौरजानपदाश्चैव गोप्तव्याः स्वप्रजा यथा ॥ १२.९१.४७ ॥
すべての存在を養うこと、布施、そして甘い言葉。都市の民と地方の民は、自分の子のように守られるべきである。
12.91.48
न जात्वदक्षो नृपतिः प्रजाः शक्नोति रक्षितुम् ।
भारो हि सुमहांस्तात राज्यं नाम सुदुर्वहम् ॥ १२.९१.४८ ॥
無能な王は決して臣民を守ることができない。愛しい息子よ、王国という重荷は非常に大きく、担うことは極めて難しい。
12.91.49
तद्दण्डविन्नृपः प्राज्ञः शूरः शक्नोति रक्षितुम् ।
न हि शक्यमदण्डेन क्लीबेनाबुद्धिनाऽपि वा ॥ १२.९१.४९ ॥
刑罰の道を知り、賢く勇敢な王だけが守ることができる。刑罰なしには、臆病者や愚者にはそれができない。
12.91.50
अभिरूपैः कुले जातैर्दक्षैर्भक्तैर्बहुश्रुतैः ।
सर्वं बुद्ध्या परीक्षेथास्तापसाश्रमिणामपि ॥ १२.९१.५० ॥
良家に生まれ、有能で忠実で博学な人々の力を借り、知恵によってすべてを吟味すべきである。苦行者や庵に住む人々についても同様である。
12.91.51
अतस्त्वं सर्वभूतानां धर्मं वेत्स्यसि वै परम् ।
स्वदेशे परदेशे वा न ते धर्मो विनङ्क्ष्यति ॥ १२.९१.५१ ॥
ゆえに、あなたはすべての存在の至高のダルマを知るであろう。自国にあろうと異国にあろうと、あなたのダルマが滅びることはない。
12.91.52
धर्मेचार्थे च कामे च धर्म एवोत्तरो भवेत् ।
अस्मिंल्लोके परे चैव धर्मात्मा सुखमेधते ॥ १२.९१.५२ ॥
ダルマ、富、欲望の中でも、ダルマこそが最も高くあるべきである。ダルマに篤い者は、この世でもあの世でも幸福に栄える。
12.91.53
त्यजन्ति दारान्पुत्रांश्च मनुष्याः परिपूजिताः ।
संग्रहश्चैव भूतानां दानं च मधुरा च वाक् ॥ १२.९१.५३ ॥
尊敬される人々でさえ妻や息子を捨てることがある。万物を手厚く庇護すること、施しをすること、そして甘い言葉。これらこそ王に必要な徳である。
12.91.54
अप्रमादश्च शौचं च राज्ञो भूतिकरं महत् ।
एतेभ्यश्चैव मान्धातः सततं मा प्रमादिथाः ॥ १२.९१.५४ ॥
慎みと清浄は王に大いなる繁栄をもたらす。おおマーンダートリよ、これらに決して怠ってはならない。
12.91.55
अप्रमत्तो भवेद्राजा छिद्रदर्शी परात्मनोः ।
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ॥ १२.९१.५५ ॥
王は怠らず、自分と敵の弱点を見抜くべきである。敵に自分の弱点を見せず、敵の弱点を追うべきである。
12.91.56
एतद्वॄत्तं वासवस्य यमस्य वरुणस्य च ।
राजर्षीणां च सर्वेषां तत्त्वमप्यनुपालय ॥ १२.९१.५६ ॥
これはヴァーサヴァ（インドラ）、ヤマ、ヴァルナ、そして全ての王仙の行いである。その本質も守れ。
12.91.57
तत्कुरुष्व महाराज वृत्तं राजर्षिसेवितम् ।
आतिष्ठ दिव्यं पन्थानमह्नाय पुरुषर्षभ ॥ १२.९१.५७ ॥
ゆえに、偉大なる王よ、王仙たちが行ったこの振る舞いを行え。人の中の雄牛よ、神聖な道に進め。
12.91.58
धर्मवृत्तं हि राजानं प्रेत्य चेह च भारत ।
देवर्षिपितृगन्धर्वाः कीर्तयन्ति महौजसः ॥ १२.९१.५८ ॥
ヴァーラタよ、法にかなった振る舞いをする王は、この世でもあの世でも、大いなる威力をもつ神々、聖仙、祖霊、ガンダルヴァたちにたたえられる。
12.91.59
स एवमुक्तो मान्धाता तेनोचथ्येन भारत ।
कृतवानविशङ्कश्च एकः प्राप च मेदिनीम् ॥ १२.९१.५९ ॥
ヴァーラタよ、ウチャティヤにそう言われると、マーンダートリは躊躇なくそのとおりに行い、ただ一人で大地を得た。
12.91.60
भवानपि तथा सम्यङ्भान्धातेव महीपते ।
धर्मं कृत्वा महीं रक्ष स्वर्गे स्थानमवाप्स्यसि ॥ १२.९१.६० ॥
大地の主よ、あなたもマーンダートリのように正しくダルマを行い、大地を守りなさい。そうすれば天界に居場所を得るであろう。