Mahābhārata · Adhyāya 12.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.91.1
कालवर्षी च पर्जन्यो धर्मचारी च पार्थिवः ।
संपद्यदेषा भवति सा बिभर्ति सुखं प्रजाः ॥ १२.९१.१ ॥
Quando a nuvem de chuva cai na estação certa e o rei segue o dharma, isso acontece; é ele quem sustenta os súditos na felicidade.
12.91.2
यो न जानाति निर्हर्तुं वस्त्राणां रजको मलम् ।
रत्नानि वा शोधयितुं यथा नास्ति तथैव सः ॥ १२.९१.२ ॥
Quem não sabe remover a sujeira das roupas, como o lavandeiro, ou não sabe purificar as joias, assim é ele.
12.91.3
एवमेतद्द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां तथा ।
शूद्रश्चतुर्थो वर्णानां नानाकर्मस्ववस्थितः ॥ १२.९१.३ ॥
Assim é com os melhores dos duas vezes nascidos, os kṣatriyas e os vaiśyas; e o quarto varṇa, o śūdra, está estabelecido em diversos deveres.
12.91.4
कर्म शूद्रे कृषिर्वैश्ये दण्डनीतिश्च राजनि ।
ब्रह्मचर्यं तपो मन्त्राः सत्यं चापि द्विजातिषु ॥ १२.९१.४ ॥
O serviço é o dever do śūdra, a agricultura do vaiśya, a governança do castigo do rei; o estudo casto, a austeridade, as fórmulas sagradas e a veracidade pertencem aos duas vezes nascidos.
12.91.5
तेषां यः क्षत्रियो वेद पात्राणामिव शोधनम् ।
शीलदोषान्विनिर्हर्तुं स पिता स प्रजापतिः ॥ १२.९१.५ ॥
Entre eles, o kṣatriya que sabe purificá-los como se limpam vasilhas, e remover por completo as faltas de conduta, esse é o pai, esse é o senhor das criaturas.
12.91.6
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्च भरतर्षभ ।
राजवृत्तानि सर्वाणि राजैव युगमुच्यते ॥ १२.९१.६ ॥
Ó touro dos Bharatas, as eras Kṛta, Tretā, Dvāpara e Kali; toda a conduta dos reis é a era, e o próprio rei é chamado de era.
12.91.7
चातुर्वर्ण्यं तथा वेदाश्चातुराश्रम्यमेव च ।
सर्वमेतत्प्रमुह्येत यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.७ ॥
A ordem social de quatro varṇa, os Vedas e os quatro estágios da vida — tudo isso se perturba quando o rei se torna negligente.
12.91.8
अग्नित्रेता त्रयी विद्या यज्ञाश्च सहदक्षिणाः ।
सर्व एव प्रमुह्यन्ते यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.८ ॥
Os fogos sagrados, os três fogos, o saber triplo e os sacrifícios com suas oferendas — tudo se perturba quando o rei se torna negligente.
12.91.9
राजैव कर्ता भूतानां राजैव च विनाशकः ।
धर्मात्मा यः स कर्ता स्यादधर्मात्मा विनाशकः ॥ १२.९१.९ ॥
Somente o rei é o criador dos seres, e somente o rei é seu destruidor. O rei de natureza justa torna-se seu criador; o de natureza injusta, seu destruidor.
12.91.10
राज्ञो भार्याश्च पुत्राश्च बान्धवाः सुहृदस्तथा ।
समेत्य सर्वे शोचन्ति यदा राजा प्रमाद्यति ॥ १२.९१.१० ॥
As esposas do rei, seus filhos, parentes e amigos — todos se reúnem e lamentam quando o rei se torna negligente.
12.91.11
हस्तिनोऽश्वाश्च गावश्चाप्युष्ट्राश्वतरगर्दभाः ।
अधर्मवृत्ते नृपतौ सर्वे सीदन्ति जन्तवः ॥ १२.९१.११ ॥
Elefantes, cavalos, bois, camelos, mulas e burros — quando a conduta do rei é injusta, todos os seres vivos sofrem.
12.91.12
दुर्बलार्थं बलं सृष्टं धात्रा मान्धातरुच्यते ।
अबलं तु महद्भूतं यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.९१.१२ ॥
Para a proteção dos fracos, o criador fez a força; assim diz Māndhātṛ. Mas aquele ser grande e sem força, em quem tudo está estabelecido, é o supremo.
12.91.13
यश्च भूतं संभजते ये च भूतास्तदन्वयाः ।
अधर्मस्थे हि नृपतौ सर्वे शोचन्ति पार्थिव ॥ १२.९१.१३ ॥
Aquele que cuida dos seres vivos, e os seres que dependem dele: quando o rei está no adharma, ó senhor da terra, todos lamentam.
12.91.14
दुर्बलस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च ।
अविषह्यतमं मन्ये मा स्म दुर्बलमासदः ॥ १२.९१.१४ ॥
O olhar do fraco, do sábio e da serpente venenosa: considero-os os mais insuportáveis. Não te aproximes do fraco.
12.91.15
दुर्बलांस्तात मन्येथा नित्यमेवाविमानि तान् ।
मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि प्रदहेयुः सबान्धवम् ॥ १२.९१.१५ ॥
Querido filho, nunca desprezes os fracos; os olhares dos fracos podem queimar-te junto com teus parentes.
12.91.16
न हि दुर्बलदग्धस्य कुले किंचित्प्ररोहति ।
आमूलं निर्दहन्त्येव मा स्म दुर्बलमासद ॥ १२.९१.१६ ॥
Pois nada brota na família daquele queimado pelo fraco; eles queimam por completo, até a raiz. Não te aproximes do fraco.
12.91.17
अबलं वै बलाच्छ्रेयो यच्चातिबलवद्बलम् ।
बलस्याबलदग्धस्य न किंचितवशिष्यते ॥ १२.९१.१७ ॥
Na verdade, a fraqueza é melhor que a força; e de uma força queimada pela fraqueza nada resta, mesmo que fosse a mais poderosa.
12.91.18
विमानितो हतः क्लिष्टस्त्रातारं चेन्न विन्दन्ते ।
अमानुषकृतस्तत्र दण्डो हन्ति नराधिपम् ॥ १२.९१.१८ ॥
Se os humilhados, os mortos e os aflitos não encontram protetor, então o castigo causado por poder não humano atinge o próprio senhor dos homens.
12.91.19
मा स्म तात बलस्थस्त्वं भुञ्जीथा दुर्बलं जनम् ।
मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि दहन्त्वग्निरिवाशयम् ॥ १२.९१.१९ ॥
Querido filho, estando no poder, não devores o povo fraco. Que os olhos dos fracos não te queimem por dentro, como o fogo queima o íntimo.
12.91.20
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदताम् ।
तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनां ॥ १२.९१.२० ॥
As lágrimas que caem dos falsamente acusados que choram atingem os filhos e o gado dos que os acusam falsamente.
12.91.21
यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पौत्रेषु नप्नृषु ।
न हि पापं कृतं कर्म सद्यः फलति गौरिब ॥ १२.९१.२१ ॥
Se não aparece em si mesmo, nem nos filhos, nem nos netos ou bisnetos, a má ação praticada dá fruto de imediato, como a vaca dá leite.
12.91.22
यत्राबलो वध्यमानस्त्रातारं नाधिगच्छति ।
महान्दैवकृतस्तत्र दण्डः पतति दारुणः ॥ १२.९१.२२ ॥
Onde o fraco, sendo espancado, não encontra protetor, ali cai um grande e terrível castigo ordenado pelo destino.
12.91.23
युक्ता यदा जानपदा भिक्षन्ते ब्राह्मणा इव ।
अभीक्ष्णं भिक्षुरूपेण राजानं घ्नन्ति तादृशाः ॥ १२.९१.२३ ॥
Quando os funcionários do reino, ocupados em seus deveres, começam a mendigar como brâmanes, tais homens, sob a aparência de mendigos, derrubam o rei incessantemente.
12.91.24
राज्ञो यदा जनपदे बहवो राजपूरुषाः ।
अनयेनोपवर्तन्ते तद्राज्ञः किल्बिषं महत् ॥ १२.९१.२४ ॥
Quando muitos funcionários reais no reino do rei agem injustamente, essa é uma grande falta do rei.
12.91.25
यदा युक्त्या नयेदर्थान्कामादर्थवशेन वा ।
कृपणं याचमानानां तद्राज्ञो वैशसं महत् ॥ १२.९१.२५ ॥
Quando um rei, não obtendo a riqueza por meios justos, mas por desejo ou sob o domínio da riqueza, a toma dos miseráveis que suplicam, essa é a grande ruína do rei.
12.91.26
महान्वृक्षो जायते वर्धते च ।
तं चैव भूतानि समाश्रयन्ति।
यदा वृक्षश्छिद्यते दह्यते च ।
तदाश्रया अनिकेता भवन्ति ॥ १२.९१.२६ ॥
Uma grande árvore nasce e cresce, e os seres buscam nela abrigo. Quando a árvore é cortada ou queimada, os que dela dependem ficam sem lar.
12.91.27
यदा राष्ट्रे धर्ममग्र्यं चरन्ति ।
संस्कारं का राजगुणं ब्रुवाणाः।
तैश्चाधर्मश्चरितो धर्ममोहा ।
त्तूप जह्यात्सुकृतं दुष्कृतं च ॥ १२.९१.२७ ॥
Quando, no reino, as pessoas praticam o dharma supremo, chamando à qualidade do rei refinamento, mas por confusão sobre o dharma a injustiça é praticada por eles, então deve-se abandonar tanto as boas quanto as más ações.
12.91.28
यत्र पापा ज्ञायमानाश्चरन्ति ।
सभां कलिर्विन्दते तत्र राज्ञः।
यत्र राजा शास्ति नरान्न शक्त्या ।
न तद्राज्यं वर्धते भूमिपस्य ॥ १२.९१.२८ ॥
Onde os pecadores circulam abertamente, ali Kali encontra lugar na assembleia do rei. Onde o rei não governa os homens com poder, o reino desse soberano não prospera.
12.91.29
यश्चामात्यान्मानयित्वा यथा हि ।
मन्त्रे च युद्धे च नृपोऽनुयुञ्ज्यात्।
बिबर्धते तस्य राष्ट्रं नृपस्य ।
भुङ्क्ते महीं चाप्यखिलां चिराय ॥ १२.९१.२९ ॥
O rei que honra os seus ministros e os emprega devidamente no conselho e na guerra, o seu reino cresce, e ele desfruta de toda a terra por longo tempo.
12.91.30
अत्रापि सुकृतं कर्म वाचं चैव सुभाषिताम् ।
समीक्ष्य पूजयन्राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १२.९१.३० ॥
Também aqui, o rei que examina com cuidado as boas ações e as palavras bem ditas, honrando-as, alcança o dharma supremo.
12.91.31
संविभज्य यदा भुङ्क्ते नचान्यानवमन्यते ।
निहन्ति बलिनं दृप्तं स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३१ ॥
Quando o rei reparte com justiça e desfruta, não despreza os outros e mata o poderoso mas arrogante, isso se declara o dharma do rei.
12.91.32
त्रायते हि यदा सर्वं वाचा कायेन कर्मणा ।
पुत्रस्यापि न मृष्येच्च स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३२ ॥
Quando o rei protege tudo por palavra, corpo e ação, e não tolera nem mesmo a falta de seu filho, isso se declara o dharma do rei.
12.91.33
संविभज्य यदा भुङ्क्ते नृपतिर्दुर्बलान्नरान् ।
तदा भवन्ति बलिनः स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३३ ॥
Quando o rei reparte e desfruta, os homens fracos tornam-se fortes; isso se declara o dharma do rei.
12.91.34
यदा रक्षति राष्ट्राणि यदा दस्यूनपोहति ।
यदा जयति संग्रामे स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३४ ॥
Quando o rei protege os reinos, afasta os bandidos e vence na batalha, isso se declara o dharma do rei.
12.91.35
पापमाचरतो यत्र कर्मणा व्याहृतेन वा ।
प्रियस्यापि न मृष्येत स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३५ ॥
Quando alguém pratica o mal por ação ou palavra, o rei não deve tolerá-lo, nem mesmo num ente querido; isso se declara o dharma do rei.
12.91.36
यदा सारणिकान्राजा पुत्रवत्परिरक्षति ।
भिनत्ति न च मर्यादां स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३६ ॥
Quando o rei protege os sāraṇikas como filhos e não quebra o limite da ordem, isso se chama o dever do rei.
12.91.37
यदाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजते श्रद्धयाऽन्वितः ।
कामद्वेषावनादृत्य स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३७ ॥
Quando o rei, dotado de fé, oferece sacrifícios com abundantes dakṣiṇās, desprezando desejo e aversão, isso se chama o dever do rei.
12.91.38
कृपणानाथवृद्धानां यदाऽश्रु परिमार्जति ।
हर्षं संजनयन्नॄणां स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३८ ॥
Quando o rei enxuga as lágrimas dos miseráveis, dos desamparados e dos idosos, produzindo alegria entre os homens, isso se chama o dever do rei.
12.91.39
विवर्धयति मित्राणि तथाऽरींश्चापि कर्षति ।
संपूजयति साधूंश्च स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.३९ ॥
Quando o rei aumenta seus amigos, subjuga seus inimigos e honra bem os virtuosos, isso se chama o dever do rei.
12.91.40
सत्यं पालयति प्रीत्या नित्यं भूमिं प्रयच्छति ।
पूजयेदतिथीन्भृत्यान्स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.४० ॥
Quando o rei guarda a verdade com afeto, sempre concede terra e honra hóspedes e servidores, isso se chama o dever do rei.
12.91.41
निग्रहानुग्रहौ चोभौ यत्र स्यातां प्रतिष्ठितौ ।
अस्मिँल्लोके परे चैव राजा स प्राप्नुते फलम् ॥ १२.९१.४१ ॥
O rei em quem o castigo e o favor estão firmemente estabelecidos obtém o fruto neste mundo e no outro.
12.91.42
यमो राजा धार्मिकाणां मान्धातः परमेश्वरः ।
संयच्छन्यमवत्प्राणानसंयच्छंस्तु पावकः ॥ १२.९१.४२ ॥
Yama é o rei dos justos, ó Māndhātṛ; ele é o senhor supremo. Como Yama, contém os alentos vitais, mas Pāvaka não os contém.
12.91.43
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्सत्कृत्यानवमत्य च ।
यदा सम्यक्प्रगृह्णाति स राज्ञो धर्म उच्यते ॥ १२.९१.४३ ॥
Quando o rei honra e acolhe devidamente os sacerdotes, purohitas e mestres, sem os desprezar, isso se chama o dever do rei.
12.91.44
यमो यच्छति भूतानि सर्वाण्येवाविशेषतः ।
तथा राज्ञाऽनुकर्तव्यं यन्तव्या विधिवत्प्रजाः ॥ १२.९१.४४ ॥
Yama controla todos os seres sem distinção; da mesma forma o rei deve imitá-lo e governar os súditos segundo a regra.
12.91.45
सहस्राक्षेण राजा हि सर्वथैवोपमीयते ।
स पश्यति च यं धर्म स धर्मः पुरुषर्षभ ॥ १२.९१.४५ ॥
Um rei, em todos os aspectos, é comparado ao de mil olhos (Indra). Qualquer dever que ele veja, esse é o dever, ó touro entre os homens.
12.91.46
अप्रमादेन शिक्षेथाः क्षमां बुद्धिं धृतिं मतिम् ।
भूतानां तत्त्वजिज्ञासा साध्वसाधु च सर्वदा ॥ १२.९१.४६ ॥
Aprende sem negligência a paciência, a inteligência, a firmeza e o juízo; mantém a investigação da natureza dos seres, e conhece sempre o bem e o mal.
12.91.47
संग्रहः सर्वभूतानां दानं च मधुरा च वाक् ।
पौरजानपदाश्चैव गोप्तव्याः स्वप्रजा यथा ॥ १२.९१.४७ ॥
Sustentar todos os seres, dar e falar com doçura; os habitantes da cidade e do campo devem ser protegidos como os próprios filhos.
12.91.48
न जात्वदक्षो नृपतिः प्रजाः शक्नोति रक्षितुम् ।
भारो हि सुमहांस्तात राज्यं नाम सुदुर्वहम् ॥ १२.९१.४८ ॥
Um rei inábil nunca pode proteger os seus súditos. Querido filho, o fardo chamado reinado é enorme e muito difícil de carregar.
12.91.49
तद्दण्डविन्नृपः प्राज्ञः शूरः शक्नोति रक्षितुम् ।
न हि शक्यमदण्डेन क्लीबेनाबुद्धिनाऽपि वा ॥ १२.९१.४९ ॥
Só um rei que conhece a arte do castigo, sábio e valente, pode proteger. Sem castigo, isso não pode ser feito nem pelo fraco nem pelo insensato.
12.91.50
अभिरूपैः कुले जातैर्दक्षैर्भक्तैर्बहुश्रुतैः ।
सर्वं बुद्ध्या परीक्षेथास्तापसाश्रमिणामपि ॥ १२.९१.५० ॥
Por homens de nobre linhagem, hábeis, leais e muito instruídos, deves examinar tudo com o teu intelecto, e igualmente os ascetas e os moradores dos eremitérios.
12.91.51
अतस्त्वं सर्वभूतानां धर्मं वेत्स्यसि वै परम् ।
स्वदेशे परदेशे वा न ते धर्मो विनङ्क्ष्यति ॥ १२.९१.५१ ॥
Portanto, conhecerás o dharma supremo de todos os seres. Quer na tua própria terra quer numa terra estrangeira, o teu dharma não perecerá.
12.91.52
धर्मेचार्थे च कामे च धर्म एवोत्तरो भवेत् ।
अस्मिंल्लोके परे चैव धर्मात्मा सुखमेधते ॥ १२.९१.५२ ॥
Entre o dharma, a riqueza e o desejo, o próprio dharma deve ser o mais elevado. O homem de alma justa prospera na felicidade, neste mundo e no outro.
12.91.53
त्यजन्ति दारान्पुत्रांश्च मनुष्याः परिपूजिताः ।
संग्रहश्चैव भूतानां दानं च मधुरा च वाक् ॥ १२.९१.५३ ॥
Mesmo os homens muito honrados abandonam esposas e filhos. Acolher todos os seres, dar e falar com doçura são as qualidades de que um rei necessita.
12.91.54
अप्रमादश्च शौचं च राज्ञो भूतिकरं महत् ।
एतेभ्यश्चैव मान्धातः सततं मा प्रमादिथाः ॥ १२.९१.५४ ॥
A vigilância e a pureza trazem grande prosperidade ao rei. Ó Māndhātṛ, nunca sejas negligente nisso.
12.91.55
अप्रमत्तो भवेद्राजा छिद्रदर्शी परात्मनोः ।
नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात् ॥ १२.९१.५५ ॥
O rei deve ser vigilante e observar os pontos fracos, os seus e os do inimigo. Que o inimigo não veja a sua fraqueza; que ele persiga os pontos fracos do inimigo.
12.91.56
एतद्वॄत्तं वासवस्य यमस्य वरुणस्य च ।
राजर्षीणां च सर्वेषां तत्त्वमप्यनुपालय ॥ १२.९१.५६ ॥
Esta é a conduta de Vāsava, de Yama e de Varuṇa, e de todos os sábios reais. Observa também a sua essência.
12.91.57
तत्कुरुष्व महाराज वृत्तं राजर्षिसेवितम् ।
आतिष्ठ दिव्यं पन्थानमह्नाय पुरुषर्षभ ॥ १२.९१.५७ ॥
Portanto, ó grande rei, pratica esta conduta seguida pelos sábios reais. Ó melhor dos homens, segue o caminho divino.
12.91.58
धर्मवृत्तं हि राजानं प्रेत्य चेह च भारत ।
देवर्षिपितृगन्धर्वाः कीर्तयन्ति महौजसः ॥ १२.९१.५८ ॥
Ó Bhārata, deuses, sábios, antepassados e músicos celestiais de grande poder louvam o rei que segue uma conduta justa, tanto aqui como no além.
12.91.59
स एवमुक्तो मान्धाता तेनोचथ्येन भारत ।
कृतवानविशङ्कश्च एकः प्राप च मेदिनीम् ॥ १२.९१.५९ ॥
Ó Bhārata, quando Ucathya assim lhe falou, Māndhātṛ fê-lo sem hesitar e, sozinho, obteve a terra.
12.91.60
भवानपि तथा सम्यङ्भान्धातेव महीपते ।
धर्मं कृत्वा महीं रक्ष स्वर्गे स्थानमवाप्स्यसि ॥ १२.९१.६० ॥
Ó senhor da terra, tu também, tal como Māndhātṛ, tendo cumprido plenamente o dharma, protege a terra, e obterás um lugar no céu.