Mahābhārata · Adhyāya 12.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.93.1
यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः ।
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ १२.९३.१ ॥
Donde el más fuerte comete injusticia contra el débil, quienes viven de esa misma conducta se convierten en sus descendientes.
12.93.2
राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् ।
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ १२.९३.२ ॥
El reino de quienes siguen a un rey que promueve el pecado y carece de disciplina se destruye rápidamente.
12.93.3
यद्वॄत्तमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः ।
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते ॥ १२.९३.३ ॥
Aquella conducta de la que viven los hombres en tiempos normales no es tolerada ni siquiera por sus propios parientes cuando alguien se halla en una situación difícil.
12.93.4
साहसप्रवृत्ते र्यत्र किंचिदुल्वणमाचरेत् ।
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९३.४ ॥
Cuando un rey inclinado a la temeridad comete algún acto violento, un rey carente de las señales prescritas por los śāstras es destruido rápidamente.
12.93.5
सद्वॄत्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.५ ॥
El kṣatriya que no sigue la conducta practicada por los justos se aparta del deber del guerrero, tanto con los vencidos como con los no vencidos.
12.93.6
द्विषन्तं कृतकल्याणं गृहीत्वा नृपतिं रणे ।
यो न नयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.६ ॥
Quien, tras capturar en la batalla a un rey enemigo que sin embargo ha hecho el bien, no lo conduce con dignidad por odio, se aparta del deber del guerrero.
12.93.7
शक्तः आत्सुसुखो राजा कुर्यात्तारणमापदि ।
प्रियो अति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ १२.९३.७ ॥
Un rey capaz, contento con su propia felicidad, debe salvar a otros en la calamidad. Se vuelve muy querido por los seres, y su prosperidad no decae.
12.93.8
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् ।
अचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रिये प्रियमाचरेत् ॥ १२.९३.८ ॥
Quien ha sido tratado de forma desagradable debe ser tratado a cambio con amabilidad. Quien se comporta amablemente incluso con quien le es hostil pronto se vuelve querido.
12.93.9
मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः ।
न कामान्न च संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.९३.९ ॥
Debe evitar la palabra falsa y hacer lo agradable sin que se le pida. Ni por deseo, ni por ira, ni por odio debe abandonar el dharma.
12.93.10
अमाययैव वर्तेत न च सत्यं त्यजेद्बुधः ।
दमं धर्मं च शीलं च क्षत्रधर्मं प्रजाहितम् ॥ १२.९३.१० ॥
El sabio debe conducirse sin engaño y no debe abandonar la verdad. Debe también observar el control de sí, el dharma y la buena conducta, así como el deber del guerrero que sirve al bien del pueblo.
12.93.11
नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभाविगिरं सृजेत् ।
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः ॥ १२.९३.११ ॥
No debe avergonzarse ante las preguntas ni pronunciar palabras que humillen a otros. No debe apresurarse ni envidiar; así el otro es conquistado.
12.93.12
प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत् ।
न तप्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन् ॥ १२.९३.१२ ॥
No debe alegrarse en exceso por lo agradable, ni arder por lo desagradable. No debe afligirse en las dificultades de los asuntos, recordando siempre el bien del pueblo.
12.93.13
यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः ।
तस्य कर्माणि सिद्ध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ १२.९३.१३ ॥
El señor de la tierra que siempre hace lo que agrada, según el mérito, ve cumplidas sus empresas, y la fortuna no lo abandona.
12.93.14
निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये ।
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह ॥ १२.९३.१४ ॥
El rey debe honrar al devoto que se ha apartado de lo adverso y permanece en lo grato; ésta es la conducta de los buenos aquí.
12.93.15
अप्रकीर्णेन्द्रियग्राममत्यन्तानुगतं शुचिम् ।
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ १२.९३.१५ ॥
Quien tiene los sentidos no dispersos, es muy fiel, puro, capaz y leal, debe ser designado para una gran tarea.
12.93.16
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यत्र दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति।
समर्थान्पूजयेद्यश्च न च स्पर्धेत यश्चतैः ॥ १२.९३.१६ ॥
Esta es la señal de la prosperidad: donde se ve el valor; quien pone la fama en primer lugar, se mantiene firme a su tiempo, honra a los capaces y no compite con ellos.
12.93.17
एवमेतैर्गुणैर्युक्तो योऽनुरज्यति भूमिपम् ।
भर्तुरर्थेष्वप्रमत्तं नियुञ्ज्यादर्थकर्मणि ॥ १२.९३.१७ ॥
Quien posea estas cualidades y esté apegado al señor de la tierra debe ser designado a los asuntos financieros, vigilante en los negocios de su amo.
12.93.18
मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम् ।
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम् ॥ १२.९३.१८ ॥
Un necio, dado a los sentidos, codicioso, de conducta innoble, engañoso, no libre de artimañas, cruel, de mala mente y poco instruido, no debe ser designado.
12.93.19
त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् ।
कार्ये महति युञ्जानो हीयते नृपतिः श्रिया ॥ १२.९३.१९ ॥
Un rey que abandona sus deberes, se deleita en la bebida y se entrega al juego de dados, a las mujeres y a la caza, pierde su esplendor aun cuando se le encomienda una gran tarea.
12.93.20
रक्षितात्मा च यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति ।
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते सुखं च महदश्नुते ॥ १२.९३.२० ॥
El rey que se protege a sí mismo y, a su vez, protege a quienes deben ser protegidos: sus súbditos prosperan y él disfruta de gran felicidad.
12.93.21
ये केचिद्भूमिपतयः सर्वांस्तानन्ववेक्षयेत् ।
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ १२.९३.२१ ॥
Debe vigilarse a todos los señores de la tierra, cualesquiera que sean, por medio de amigos no reconocidos; así el rey no es destruido.
12.93.22
अपकृत्य बलस्थस्व दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
श्येनाभिपतनैरेते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.२२ ॥
Tras haber perjudicado a un enemigo, no debe uno tranquilizarse pensando: «Soy fuerte y estoy lejos»; esos enemigos caen sobre el descuidado como el lanzarse del halcón.
12.93.23
दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः ।
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ १२.९३.२३ ॥
El rey de raíces firmes y mente pura, conociendo su propia fuerza, debe atacar a los débiles, no a los más poderosos.
12.93.24
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् ।
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः ॥ १२.९३.२४ ॥
Habiendo conquistado la tierra con valor, el rey debe proteger a sus súbditos con rectitud; el rey devoto al dharma debe encontrar la muerte en la batalla.
12.93.25
मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम् ।
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेम पालयेत् ॥ १२.९३.२५ ॥
Todo esto acaba en la muerte; nada aquí está libre de defecto. Por eso, el rey firme en el dharma debe proteger a sus súbditos con el dharma.
12.93.26
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ।
मन्त्रचिन्ता सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही ॥ १२.९३.२६ ॥
El deber de proteger, la guerra, la enseñanza del dharma, la deliberación de consejo y la felicidad a su debido tiempo: con estos cinco crece la tierra.
12.93.27
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ।
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम् ॥ १२.९३.२७ ॥
El rey en quien estas cosas están aseguradas, oh mejor de los reyes, que permanece aquí constantemente, disfruta de esta tierra.
12.93.28
नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनानुवीक्षितुम् ।
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते चिरं महीम् ॥ १२.९३.२८ ॥
Estas cosas no pueden ser vigiladas continuamente por una sola persona; al colocar a hombres de confianza sobre ellas, el rey disfruta de la tierra por mucho tiempo.
12.93.29
दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ।
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते नृपम् ॥ १२.९३.२९ ॥
El que da, el que comparte, de natural gentil, puro, a quien sus hombres no abandonan: a tal rey lo hacen gobernante los pueblos.
12.93.30
यस्तु नैःश्रेयसं श्रुत्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते ।
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते ॥ १२.९३.३० ॥
Quien, tras oír sobre el supremo bien, alcanza ese conocimiento y deja su propia opinión: el mundo le sigue.
12.93.31
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते ।
शृणोति प्रतिकूलानि सर्वदा विमना इव ॥ १२.९३.३१ ॥
Quien no soporta las palabras de quien busca riqueza y placer, porque son adversas, y siempre escucha cosas adversas, como si tuviera el ánimo abatido.
12.93.32
अग्राम्यचरितां वृत्तिं यो न सेवेत नित्यदा ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.३२ ॥
Quien no sigue siempre una conducta refinada se aparta del deber del guerrero, tanto hacia los vencidos como hacia los no vencidos.
12.93.33
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्।
एतेभ्यो नित्ययुक्तः सन्रक्षेदात्मानमेव तु ॥ १२.९३.३३ ॥
De los ministros sometidos y sobre todo de las mujeres, de las montañas, de las fortalezas escarpadas, de los elefantes, los caballos y los reptiles, uno debe guardarse siempre con vigilancia y protegerse.
12.93.34
मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान् ।
स वै व्यसनमासाद्य साधुमार्गं न विन्दति ॥ १२.९३.३४ ॥
Quien, abandonando a los ministros principales, hace favoritos a los inferiores, cuando cae en la desgracia no encuentra el camino recto.
12.93.35
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्प्रद्वेषान्नो बुभूषति ।
अदृढात्मा दृढक्रोधः नास्यार्थो वसतेऽन्तिके ॥ १२.९३.३५ ॥
Quien, por odio, no desea el bien de sus parientes dotados de buenas cualidades, de ánimo débil y de ira firme, la riqueza no permanece cerca de él.
12.93.36
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्य प्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.९३.३६ ॥
Y quien somete con afecto incluso a los dotados de buenas cualidades y queridos al corazón, permanece largo tiempo en la fama.
12.93.37
नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् ।
प्रिये नातिभृशं तुष्येद्युञ्जीतारोग्यकर्मणि ॥ १२.९३.३७ ॥
No debe dar riquezas en un momento inoportuno, ni arder jamás de ira contra quien no le es querido; no debe complacerse en exceso con quien le es querido, y debe dedicarse a obras que traen salud.
12.93.38
के वाऽनुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः ।
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.९३.३८ ॥
Qué reyes están leales, cuáles se han refugiado por temor, y cuáles son las faltas de los neutrales entre ellos: esto debe considerarse constantemente.
12.93.39
न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित् ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.३९ ॥
Aunque sea fuerte, nunca debe confiar en el débil, pues caen sobre el descuidado como las aves bhāruṇḍa.
12.93.40
अपि सर्वगुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिन ।
अभिद्रुह्यति पापात्मा न तस्माद्विश्वसेज्जनान् ॥ १२.९३.४० ॥
Incluso a un señor dotado de todas las buenas cualidades y de palabra amable lo traiciona el de mente perversa; por tanto, no se debe confiar en la gente.
12.93.41
एतद्राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः ।
मनुष्यविषये युक्तो हन्ति शत्रून्सवासवान् ॥ १२.९३.४१ ॥
Esta enseñanza secreta para reyes fue dicha por Yayāti, hijo de Nahuṣa: quien se ocupa rectamente de los asuntos humanos vence a sus enemigos, incluso junto con Vāsava (Indra).