มหาภารตะ · อัธยายะ 12.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.93.1
यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः ।
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ १२.९३.१ ॥
เมื่อผู้แข็งแรงกว่ากระทำอธรรมต่อผู้อ่อนแอ ผู้ที่ดำรงชีพด้วยการกระทำเช่นนั้นย่อมกลายเป็นผู้สืบทอดแนวทางนั้น
12.93.2
राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् ।
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ १२.९३.२ ॥
ประชาชนที่ติดตามกษัตริย์ผู้ส่งเสริมบาปและขาดวินัย แผ่นดินนั้นย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.93.3
यद्वॄत्तमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः ।
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते ॥ १२.९३.३ ॥
การกระทำที่ผู้คนใช้ดำรงชีวิตในยามปกติ เมื่อบุรุษตกอยู่ในที่ลำบาก แม้แต่ญาติของตนเองก็ไม่ยอมรับ
12.93.4
साहसप्रवृत्ते र्यत्र किंचिदुल्वणमाचरेत् ।
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९३.४ ॥
เมื่อกษัตริย์ผู้ชอบความบุ่มบ่ามกระทำการรุนแรงบางอย่าง กษัตริย์ผู้ขาดลักษณะที่ศาสตร์กำหนดย่อมพินาศอย่างรวดเร็ว
12.93.5
सद्वॄत्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.५ ॥
กษัตริย์ผู้ไม่ดำเนินตามแนวทางที่ผู้ประพฤติดีปฏิบัติ ย่อมเสื่อมจากกษัตริยธรรม ทั้งต่อผู้ที่ถูกพิชิตแล้วและผู้ที่ยังไม่ถูกพิชิต
12.93.6
द्विषन्तं कृतकल्याणं गृहीत्वा नृपतिं रणे ।
यो न नयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.६ ॥
ผู้ที่จับกุมกษัตริย์ซึ่งเป็นศัตรูแต่เคยทำความดีไว้ในสนามรบ แล้วไม่นำพระองค์ไปด้วยความเกลียดชัง ย่อมเสื่อมจากกษัตริยธรรม
12.93.7
शक्तः आत्सुसुखो राजा कुर्यात्तारणमापदि ।
प्रियो अति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ १२.९३.७ ॥
กษัตริย์ผู้มีความสามารถและพอใจในความสุขของตน ควรช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นจากภัยพิบัติ พระองค์จะเป็นที่รักยิ่งของสรรพสัตว์ และความรุ่งเรืองของพระองค์จะไม่เสื่อมไป
12.93.8
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् ।
अचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रिये प्रियमाचरेत् ॥ १२.९३.८ ॥
ผู้ใดกระทำสิ่งที่ไม่น่าพอใจต่อเรา เราควรตอบแทนด้วยการกระทำที่น่าพอใจแก่ผู้นั้น ผู้ที่ประพฤติดีแม้ต่อผู้ที่ไม่น่าพอใจ ย่อมเป็นที่รักในไม่ช้า
12.93.9
मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः ।
न कामान्न च संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.९३.९ ॥
ควรเว้นจากการพูดเท็จ และควรทำสิ่งที่น่าพอใจโดยไม่ต้องรอให้ผู้อื่นขอ ไม่ควรละทิ้งธรรมเพราะความปรารถนา ความโกรธ หรือความเกลียดชัง
12.93.10
अमाययैव वर्तेत न च सत्यं त्यजेद्बुधः ।
दमं धर्मं च शीलं च क्षत्रधर्मं प्रजाहितम् ॥ १२.९३.१० ॥
ผู้มีปัญญาควรประพฤติโดยปราศจากการหลอกลวง และไม่ละทิ้งความจริง ควรรักษาการข่มใจ ธรรม และความประพฤติดี รวมทั้งกษัตริยธรรมอันเป็นประโยชน์แก่ประชาชน
12.93.11
नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभाविगिरं सृजेत् ।
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः ॥ १२.९३.११ ॥
ไม่ควรละอายต่อคำถาม และไม่ควรพูดด้วยถ้อยคำที่ข่มผู้อื่น ไม่ควรรีบร้อนหรือริษยา เพราะด้วยวิธีนี้ผู้อื่นจึงจะยอมรับได้
12.93.12
प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत् ।
न तप्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन् ॥ १२.९३.१२ ॥
ไม่ควรยินดีเกินไปเมื่อได้สิ่งที่น่าพอใจ และไม่ควรเดือดร้อนใจเมื่อเจอสิ่งที่ไม่น่าพอใจ ไม่ควรกระวนกระวายในความยากลำบากของกิจการ ควรระลึกถึงประโยชน์ของประชาชนไว้เสมอ
12.93.13
यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः ।
तस्य कर्माणि सिद्ध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ १२.९३.१३ ॥
เจ้าผู้ครองแผ่นดินที่ทำสิ่งที่น่าพอใจอยู่เสมอตามคุณความดี การงานของพระองค์ย่อมสำเร็จ และโชคลาภก็ไม่ละทิ้งพระองค์
12.93.14
निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये ।
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह ॥ १२.९३.१४ ॥
กษัตริย์ควรให้เกียรติผู้จงรักภักดีที่หันหลังให้สิ่งที่เป็นปฏิปักษ์ และดำรงอยู่ในสิ่งที่น่าพอใจ นี่คือความประพฤติของผู้ดีในโลกนี้
12.93.15
अप्रकीर्णेन्द्रियग्राममत्यन्तानुगतं शुचिम् ।
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ १२.९३.१५ ॥
ควรแต่งตั้งผู้ที่ไม่ปล่อยอินทรีย์ให้ฟุ้งซ่าน ผู้ที่ภักดีอย่างยิ่ง บริสุทธิ์ มีความสามารถ และมีความผูกพัน ให้รับผิดชอบงานอันยิ่งใหญ่
12.93.16
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यत्र दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति।
समर्थान्पूजयेद्यश्च न च स्पर्धेत यश्चतैः ॥ १२.९३.१६ ॥
นี่คือเครื่องหมายแห่งความเจริญรุ่งเรือง คือเมื่อเห็นความกล้าหาญปรากฏ ผู้ที่ให้ความสำคัญกับเกียรติยศเป็นหลัก ยืนหยัดในเวลาที่เหมาะสม ให้เกียรติผู้มีความสามารถ และไม่แข่งขันกับเขา
12.93.17
एवमेतैर्गुणैर्युक्तो योऽनुरज्यति भूमिपम् ।
भर्तुरर्थेष्वप्रमत्तं नियुञ्ज्यादर्थकर्मणि ॥ १२.९३.१७ ॥
ผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้ และจงรักภักดีต่อเจ้าผู้ครองแผ่นดิน ควรได้รับแต่งตั้งให้ดูแลกิจการการเงิน โดยไม่ประมาทในกิจของนาย
12.93.18
मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम् ।
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम् ॥ १२.९३.१८ ॥
คนโง่ที่หมกมุ่นในอินทรีย์ โลภมาก ประพฤติต่ำทราม หลอกลวง ไม่พ้นจากการคดโกง โหดร้าย มีจิตใจชั่วร้าย และมีความรู้น้อย บุคคลเช่นนี้ไม่ควรได้รับการแต่งตั้ง
12.93.19
त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् ।
कार्ये महति युञ्जानो हीयते नृपतिः श्रिया ॥ १२.९३.१९ ॥
กษัตริย์ที่ละทิ้งหน้าที่ ชอบดื่มสุรา หมกมุ่นในการพนัน สตรี และการล่าสัตว์ แม้จะมอบหมายงานยิ่งใหญ่ ก็ย่อมเสื่อมจากความรุ่งเรือง
12.93.20
रक्षितात्मा च यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति ।
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते सुखं च महदश्नुते ॥ १२.९३.२० ॥
กษัตริย์ผู้รักษาตนเอง และในทางเดียวกันปกป้องผู้ที่ควรได้รับการปกป้อง ประชาชนของพระองค์ย่อมเจริญรุ่งเรือง และพระองค์ย่อมได้รับความสุขอันยิ่งใหญ่
12.93.21
ये केचिद्भूमिपतयः सर्वांस्तानन्ववेक्षयेत् ।
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ १२.९३.२१ ॥
พึงตรวจสอบบรรดาผู้ปกครองแผ่นดินทั้งปวงด้วยมิตรที่พวกเขาไม่รู้จัก ด้วยวิธีนี้ พระราชาจะไม่พินาศ
12.93.22
अपकृत्य बलस्थस्व दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
श्येनाभिपतनैरेते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.२२ ॥
เมื่อได้ทำร้ายศัตรูแล้ว ไม่พึงวางใจว่า ข้ามีกำลังและอยู่ไกลแล้ว ศัตรูเหล่านี้ย่อมโจมตีผู้ประมาทเหมือนการโฉบของนกเหยี่ยว
12.93.23
दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः ।
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ १२.९३.२३ ॥
พระราชาผู้มีรากฐานมั่นคงและมีจิตบริสุทธิ์ เมื่อรู้กำลังของตน พึงโจมตีผู้ที่อ่อนแอกว่า ไม่ใช่ผู้ที่แข็งแกร่งกว่า
12.93.24
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् ।
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः ॥ १२.९३.२४ ॥
เมื่อได้แผ่นดินมาด้วยความกล้าหาญ พระราชาพึงคุ้มครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม พระราชาผู้ยึดมั่นในธรรมพึงยอมตายในสงคราม
12.93.25
मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम् ।
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेम पालयेत् ॥ १२.९३.२५ ॥
ทุกสิ่งนี้มีความตายเป็นที่สุด ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดปราศจากข้อบกพร่อง เพราะฉะนั้น พระราชาผู้ตั้งอยู่ในธรรมพึงคุ้มครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม
12.93.26
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ।
मन्त्रचिन्ता सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही ॥ १२.९३.२६ ॥
หน้าที่การคุ้มครอง สงคราม การสั่งสอนธรรม การพิจารณาคำปรึกษา และความสุขในเวลาอันควร แผ่นดินย่อมเจริญขึ้นด้วยสิ่งทั้งห้านี้
12.93.27
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ।
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम् ॥ १२.९३.२७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ พระราชาผู้ที่สิ่งเหล่านี้ได้รับการคุ้มครองไว้ และดำรงอยู่ในสิ่งเหล่านี้เป็นนิจ ย่อมครอบครองแผ่นดินนี้
12.93.28
नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनानुवीक्षितुम् ।
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते चिरं महीम् ॥ १२.९३.२८ ॥
สิ่งเหล่านี้ไม่อาจดูแลอย่างต่อเนื่องได้โดยคนเพียงคนเดียว เมื่อแต่งตั้งผู้ที่ไว้วางใจได้ให้ดูแลสิ่งเหล่านี้ พระราชาย่อมครอบครองแผ่นดินไปได้นาน
12.93.29
दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ।
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते नृपम् ॥ १२.९३.२९ ॥
พระราชาที่เป็นผู้ให้ ผู้แบ่งปัน มีจิตอ่อนโยน บริสุทธิ์ และไม่ถูกประชาชนทอดทิ้ง ประชาชนย่อมแต่งตั้งพระองค์นั้นเป็นผู้ปกครอง
12.93.30
यस्तु नैःश्रेयसं श्रुत्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते ।
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते ॥ १२.९३.३० ॥
ผู้ใดได้ฟังเรื่องความดีสูงสุดแล้วบรรลุความรู้นั้น และละทิ้งความเห็นของตน โลกย่อมดำเนินตามผู้นั้น
12.93.31
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते ।
शृणोति प्रतिकूलानि सर्वदा विमना इव ॥ १२.९३.३१ ॥
ผู้ที่ไม่อาจอดทนต่อถ้อยคำของผู้แสวงหาทรัพย์และความสุข เพราะถ้อยคำนั้นขัดแย้ง และได้ฟังแต่สิ่งที่ขัดแย้งอยู่เสมอ ประดุจมีจิตหม่นหมอง
12.93.32
अग्राम्यचरितां वृत्तिं यो न सेवेत नित्यदा ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.३२ ॥
ผู้ที่ไม่ประพฤติตามวิถีอันประณีตอยู่เป็นนิจ ย่อมเคลื่อนพ้นจากหน้าที่ของกษัตริย์ทั้งต่อผู้ที่ถูกพิชิตแล้วและผู้ที่ยังไม่ถูกพิชิต
12.93.33
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्।
एतेभ्यो नित्ययुक्तः सन्रक्षेदात्मानमेव तु ॥ १२.९३.३३ ॥
พึงระวังอันตรายจากอำมาตย์ที่ถูกควบคุมแล้ว และโดยเฉพาะจากสตรี จากภูเขา จากป้อมที่ทุรกันดาร จากช้าง จากม้า และจากสัตว์เลื้อยคลาน พึงระมัดระวังอยู่เป็นนิจและปกป้องตนเอง
12.93.34
मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान् ।
स वै व्यसनमासाद्य साधुमार्गं न विन्दति ॥ १२.९३.३४ ॥
ผู้ใดละทิ้งอำมาตย์ผู้ประเสริฐ แล้วโปรดปรานคนต่ำต้อย ผู้นั้นเมื่อประสบความวิบัติ ย่อมไม่พบหนทางอันดี
12.93.35
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्प्रद्वेषान्नो बुभूषति ।
अदृढात्मा दृढक्रोधः नास्यार्थो वसतेऽन्तिके ॥ १२.९३.३५ ॥
ผู้ใดด้วยความเกลียดชัง ไม่ปรารถนาให้ญาติผู้มีคุณความดีเจริญรุ่งเรือง ผู้มีจิตใจไม่มั่นคงแต่โกรธอย่างแรงกล้า ทรัพย์สมบัติย่อมไม่อยู่ใกล้ผู้นั้น
12.93.36
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्य प्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.९३.३६ ॥
ส่วนผู้ใดนำผู้ที่เพียบพร้อมด้วยคุณความดี แม้เป็นที่รักยิ่งในใจ มาอยู่ในอำนาจด้วยความเมตตา ผู้นั้นย่อมดำรงอยู่ในเกียรติยศได้นาน
12.93.37
नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् ।
प्रिये नातिभृशं तुष्येद्युञ्जीतारोग्यकर्मणि ॥ १२.९३.३७ ॥
ไม่พึงมอบทรัพย์ผิดเวลา และไม่พึงโกรธอย่างรุนแรงต่อผู้ที่ไม่เป็นที่รัก ไม่พึงพอใจมากเกินไปต่อผู้ที่เป็นที่รัก และพึงประกอบการงานที่นำมาซึ่งความมีสุขภาพดี
12.93.38
के वाऽनुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः ।
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.९३.३८ ॥
กษัตริย์องค์ใดภักดี กษัตริย์องค์ใดเข้ามาพึ่งพิงด้วยความกลัว และผู้ที่วางตนเป็นกลางในหมู่พวกนั้นมีข้อบกพร่องอย่างไร พึงพิจารณาเรื่องเหล่านี้อยู่เป็นนิจ
12.93.39
न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित् ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.३९ ॥
แม้จะเป็นผู้แข็งแกร่ง ก็ไม่พึงวางใจผู้อ่อนแอเลย เพราะเหล่านั้นย่อมโจมตีผู้ประมาท ดุจนกภารุณฑะ
12.93.40
अपि सर्वगुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिन ।
अभिद्रुह्यति पापात्मा न तस्माद्विश्वसेज्जनान् ॥ १२.९३.४० ॥
แม้เจ้านายที่เพียบพร้อมด้วยคุณความดีทั้งปวงและพูดจาไพเราะ ก็ยังถูกผู้มีจิตชั่วร้ายทรยศ เพราะฉะนั้น ไม่พึงวางใจผู้คนเลย
12.93.41
एतद्राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः ।
मनुष्यविषये युक्तो हन्ति शत्रून्सवासवान् ॥ १२.९३.४१ ॥
คำสอนลับสำหรับกษัตริย์นี้ ยยาติ บุตรของนหุษ ได้ตรัสไว้ ผู้ที่ตั้งตนอยู่ในกิจของมนุษย์อย่างถูกต้อง ย่อมสังหารศัตรูของตน แม้จะรวมทั้งวาสวะ (พระอินทร์) ด้วย