ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.93.1
यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः ।
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ १२.९३.१ ॥
ଯେଉଁଠି ବଳବାନ ଦୁର୍ବଳ ଉପରେ ଅଧର୍ମ କରେ, ସେହି ଆଚରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି ବଂଶର ଅନୁଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି।
12.93.2
राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् ।
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ १२.९३.२ ॥
ପାପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା, ଅବିନୀତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ର ଶୀଘ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.93.3
यद्वॄत्तमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः ।
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते ॥ १२.९३.३ ॥
ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ଆଚରଣରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଷମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଆଚରଣ ସହ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.93.4
साहसप्रवृत्ते र्यत्र किंचिदुल्वणमाचरेत् ।
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९३.४ ॥
ସାହସରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ରାଜା ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଉଗ୍ର କର୍ମ କରେ, ଶାସ୍ତ୍ରଲକ୍ଷଣରହିତ ସେହି ରାଜା ଶୀଘ୍ର ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.93.5
सद्वॄत्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.५ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଆଚରିତ ବୃତ୍ତିକୁ ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଜିତା ଯାଇଥିବା ଓ ନ ଜିତା ଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
12.93.6
द्विषन्तं कृतकल्याणं गृहीत्वा नृपतिं रणे ।
यो न नयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.६ ॥
ରଣରେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ରାଜା ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧରି ଯେ ଦ୍ୱେଷବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବେ ନେଇ ନ ଯାଏ, ସେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
12.93.7
शक्तः आत्सुसुखो राजा कुर्यात्तारणमापदि ।
प्रियो अति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ १२.९३.७ ॥
ସମର୍ଥ ଏବଂ ନିଜ ସୁଖରେ ସ୍ଥିତ ରାଜା ବିପଦରେ (ପ୍ରଜାଙ୍କୁ) ଉଦ୍ଧାର କରିବେ। ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.93.8
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् ।
अचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रिये प्रियमाचरेत् ॥ १२.९३.८ ॥
ଯାହା ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କରାଯାଇଛି, ତାହା ପ୍ରତି ପୁନର୍ବାର ପ୍ରିୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଅପ୍ରିୟ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
12.93.9
मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः ।
न कामान्न च संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.९३.९ ॥
ମିଥ୍ୟା କହିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ନ ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। କାମନା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରୁ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.93.10
अमाययैव वर्तेत न च सत्यं त्यजेद्बुधः ।
दमं धर्मं च शीलं च क्षत्रधर्मं प्रजाहितम् ॥ १२.९३.१० ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଛଳ ବିନା ହିଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦମ, ଧର୍ମ, ଶୀଳ ଏବଂ ପ୍ରଜାହିତକର କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
12.93.11
नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभाविगिरं सृजेत् ।
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः ॥ १२.९३.११ ॥
ପ୍ରଶ୍ନ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟକୁ ଦବାଇବା ପରି ବାଣୀ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୀଘ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଈର୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏପରି କଲେ ଅନ୍ୟ ବଶରେ ଆସେ।
12.93.12
प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत् ।
न तप्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन् ॥ १२.९३.१२ ॥
ପ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅପ୍ରିୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାର୍ଯ୍ୟର କଷ୍ଟରେ ସନ୍ତାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରଜାହିତକୁ ସ୍ମରଣ କରି।
12.93.13
यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः ।
तस्य कर्माणि सिद्ध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ १२.९३.१३ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ସର୍ବଦା ଗୁଣାନୁସାରେ ପ୍ରିୟ କର୍ମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ କର୍ମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.93.14
निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये ।
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह ॥ १२.९३.१४ ॥
ପ୍ରତିକୂଳରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରିୟରେ ରହୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରାଜା ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଏହା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଚରଣ।
12.93.15
अप्रकीर्णेन्द्रियग्राममत्यन्तानुगतं शुचिम् ।
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ १२.९३.१५ ॥
ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ନୁହେଁ, ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଗତ, ଶୁଚି, ସମର୍ଥ ଓ ଅନୁରକ୍ତ, ତାକୁ ମହାନ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.93.16
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यत्र दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति।
समर्थान्पूजयेद्यश्च न च स्पर्धेत यश्चतैः ॥ १२.९३.१६ ॥
ଶ୍ରେୟର ଲକ୍ଷଣ ଏହି: ଯେଉଁଠି ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ ସେଠାରେ ରହିବା; କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପ୍ରଧାନ ମାନିବା, ସମୟରେ ସ୍ଥିର ରହିବା, ସମର୍ଥମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ନ କରିବା।
12.93.17
एवमेतैर्गुणैर्युक्तो योऽनुरज्यति भूमिपम् ।
भर्तुरर्थेष्वप्रमत्तं नियुञ्ज्यादर्थकर्मणि ॥ १२.९३.१७ ॥
ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଭୂମିପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଯେ, ତାକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅର୍ଥକାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବଧାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅର୍ଥକର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.93.18
मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम् ।
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम् ॥ १२.९३.१८ ॥
ମୂଢ଼, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଲୋଲୁପ, ଲୋଭୀ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ ଥିବା, ଶଠ, ଛଳ ନ ଛାଡ଼ିଥିବା, ହିଂସ୍ର, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅଳ୍ପଜ୍ଞ—ଏମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.93.19
त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् ।
कार्ये महति युञ्जानो हीयते नृपतिः श्रिया ॥ १२.९३.१९ ॥
କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ମଦ୍ୟ, ଜୁଆ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶିକାରରେ ରତ ରାଜା ମହାକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ହରାଏ।
12.93.20
रक्षितात्मा च यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति ।
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते सुखं च महदश्नुते ॥ १२.९३.२० ॥
ଯେ ରାଜା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ଷଣୀୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ବଢ଼ନ୍ତି ଓ ସେ ମହତ୍ ସୁଖ ଭୋଗନ୍ତି।
12.93.21
ये केचिद्भूमिपतयः सर्वांस्तानन्ववेक्षयेत् ।
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ १२.९३.२१ ॥
ଯେଉଁ କେହି ଭୂମିପତି ଥାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଜର ରଖିବା ଉଚିତ୍; ତାହାଦ୍ୱାରା ରାଜା ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.93.22
अपकृत्य बलस्थस्व दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
श्येनाभिपतनैरेते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.२२ ॥
ଶତ୍ରୁକୁ ଅପକାର କରି, 'ମୁଁ ବଳବାନ, ଦୂରରେ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ଶ୍ୟେନ ପରି ଅସାବଧାନ ଉପରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
12.93.23
दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः ।
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ १२.९३.२३ ॥
ଦୃଢ଼ମୂଳ ଓ ନିର୍ମଳ ମନ ଥିବା ରାଜା ନିଜ ବଳ ଜାଣି ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ବଳବାନ ସେମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ।
12.93.24
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् ।
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः ॥ १२.९३.२४ ॥
ପରାକ୍ରମରେ ପୃଥିବୀ ପାଇ ରାଜା ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜା ପାଳନ କରିବେ; ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବେ।
12.93.25
मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम् ।
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेम पालयेत् ॥ १२.९३.२५ ॥
ଏସବୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଦୋଷରହିତ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରାଜା ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
12.93.26
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ।
मन्त्रचिन्ता सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही ॥ १२.९३.२६ ॥
ରକ୍ଷାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ, ଧର୍ମାନୁଶାସନ, ମନ୍ତ୍ରଚିନ୍ତା ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସୁଖ — ଏହି ପାଞ୍ଚରେ ପୃଥିବୀ ବଢ଼େ।
12.93.27
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ।
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम् ॥ १२.९३.२७ ॥
ଏହା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେହି ରାଜା, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିରନ୍ତର ଏଠାରେ ରହି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
12.93.28
नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनानुवीक्षितुम् ।
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते चिरं महीम् ॥ १२.९३.२८ ॥
ଏସବୁକୁ ଜଣେ ନିରନ୍ତର ଦେଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ରାଜା ଦୀର୍ଘକାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
12.93.29
दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ।
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते नृपम् ॥ १२.९३.२९ ॥
ଦାତା, ବଣ୍ଟନକାରୀ, କୋମଳ ସ୍ୱଭାବର, ଶୁଚି, ଯାହାକୁ ନିଜ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ — ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଲୋକେ ନୃପ କରନ୍ତି।
12.93.30
यस्तु नैःश्रेयसं श्रुत्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते ।
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते ॥ १२.९३.३० ॥
ଯେ ନୈଃଶ୍ରେୟସ (ପରମ କଲ୍ୟାଣ) ବିଷୟରେ ଶୁଣି ସେହି ଜ୍ଞାନ ପାଏ ଏବଂ ନିଜ ମତ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଜଗତ ତା'ର ଅନୁସରଣ କରେ।
12.93.31
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते ।
शृणोति प्रतिकूलानि सर्वदा विमना इव ॥ १२.९३.३१ ॥
ଅର୍ଥକାମୀ ଲୋକର ବାକ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଯେ ସହେ ନାହିଁ, ସଦା ପ୍ରତିକୂଳ କଥା ଶୁଣେ, ବିମନା ପରି।
12.93.32
अग्राम्यचरितां वृत्तिं यो न सेवेत नित्यदा ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.३२ ॥
ଅଗ୍ରାମ୍ୟ ଆଚରଣର ବୃତ୍ତି ଯେ ସଦା ସେବେ ନାହିଁ, ସେ ଜିତା ଓ ଅଜିତା ପ୍ରତି କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
12.93.33
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्।
एतेभ्यो नित्ययुक्तः सन्रक्षेदात्मानमेव तु ॥ १२.९३.३३ ॥
ନିଗୃହୀତ ଅମାତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ, ବିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କଠାରୁ, ପର୍ବତ, ବିଷମ ଦୁର୍ଗ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସରୀସୃପଙ୍କଠାରୁ ସଦା ସାବଧାନ ରହି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.93.34
मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान् ।
स वै व्यसनमासाद्य साधुमार्गं न विन्दति ॥ १२.९३.३४ ॥
ଯେ ମୁଖ୍ୟ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ନୀଚମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରେ, ସେ ବିପଦରେ ପଡ଼ି ସାଧୁମାର୍ଗ ପାଏ ନାହିଁ।
12.93.35
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्प्रद्वेषान्नो बुभूषति ।
अदृढात्मा दृढक्रोधः नास्यार्थो वसतेऽन्तिके ॥ १२.९३.३५ ॥
ଯେ କଲ୍ୟାଣଗୁଣଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ଦ୍ୱେଷବଶତଃ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ଅଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା ଓ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧବିଶିଷ୍ଟ, ତାହାର ନିକଟରେ ଧନ ରହେ ନାହିଁ।
12.93.36
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्य प्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.९३.३६ ॥
ଏବେ ଯେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ହୃଦୟପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତିରେ ବଶ କରେ, ସେ ବହୁକାଳ ଯଶରେ ସ୍ଥିତ ରହେ।
12.93.37
नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् ।
प्रिये नातिभृशं तुष्येद्युञ्जीतारोग्यकर्मणि ॥ १२.९३.३७ ॥
ଅସମୟରେ ଧନ ଦେବେ ନାହିଁ; ଅପ୍ରିୟ ଉପରେ କେବେ ରାଗରେ ଜଳିବେ ନାହିଁ; ପ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଦାୟକ କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
12.93.38
के वाऽनुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः ।
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.९३.३८ ॥
କେଉଁ ରାଜା ଅନୁରକ୍ତ, କିଏ ଭୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦୋଷ କ'ଣ—ଏହା ସର୍ବଦା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
12.93.39
न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित् ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.३९ ॥
ବଳବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁର୍ବଳକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ; କାରଣ ଏମାନେ ଭାରୁଣ୍ଡ ପକ୍ଷୀ ପରି ଅସାବଧାନ ଲୋକ ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ନ୍ତି।
12.93.40
अपि सर्वगुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिन ।
अभिद्रुह्यति पापात्मा न तस्माद्विश्वसेज्जनान् ॥ १२.९३.४० ॥
ସବୁ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରିୟବାଦୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପାପୀ ମନର ଲୋକ ଦ୍ରୋହ କରେ; ତେଣୁ ଲୋକଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ।
12.93.41
एतद्राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः ।
मनुष्यविषये युक्तो हन्ति शत्रून्सवासवान् ॥ १२.९३.४१ ॥
ଏହା ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ; ନହୁଷପୁତ୍ର ଯଯାତି ଏହା କହିଥିଲେ: ମାନବିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଯଥାଯଥ ନିୟୋଜିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରେ।