മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.93.1
यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः ।
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ १२.९३.१ ॥
ശക്തൻ ദുർബലനോട് അധർമം പ്രവർത്തിക്കുന്നിടത്ത്, ആ നടപ്പിനെത്തന്നെ ഉപജീവനമാക്കുന്നവർ അതിന്റെ പിന്തുടർച്ചക്കാരാകുന്നു.
12.93.2
राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् ।
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ १२.९३.२ ॥
പാപത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന, അവിനീതനായ രാജാവിനെ പിന്തുടരുന്ന ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രം വേഗം നശിക്കുന്നു.
12.93.3
यद्वॄत्तमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः ।
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते ॥ १२.९३.३ ॥
സാധാരണ നിലയിൽ മനുഷ്യർ ഏത് നടപ്പിനാൽ ജീവിക്കുന്നുവോ, അതേ നടപ്പ് വിഷമസ്ഥിതിയിലുള്ളവന്റെ സ്വജനങ്ങളും പൊറുക്കുന്നില്ല.
12.93.4
साहसप्रवृत्ते र्यत्र किंचिदुल्वणमाचरेत् ।
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९३.४ ॥
സാഹസത്തിൽ മുഴുകിയ രാജാവ് എവിടെയെങ്കിലും ഉഗ്രമായ ഒന്ന് ചെയ്താൽ, ശാസ്ത്രലക്ഷണങ്ങളില്ലാത്ത ആ രാജാവ് വേഗം നശിക്കുന്നു.
12.93.5
सद्वॄत्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.५ ॥
സജ്ജനങ്ങൾ ആചരിക്കുന്ന നടപ്പിനെ അനുസരിക്കാത്ത ക്ഷത്രിയൻ, ജിതരോടും അജിതരോടും ക്ഷത്രധർമത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നു.
12.93.6
द्विषन्तं कृतकल्याणं गृहीत्वा नृपतिं रणे ।
यो न नयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവായിരുന്നാലും നന്മ ചെയ്ത രാജാവിനെ പിടിച്ചിട്ട്, വെറുപ്പുകൊണ്ട് അവനെ നയിക്കാത്തവൻ ക്ഷത്രധർമത്തിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു.
12.93.7
शक्तः आत्सुसुखो राजा कुर्यात्तारणमापदि ।
प्रियो अति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ १२.९३.७ ॥
ശക്തനും സ്വന്തം സുഖത്തിൽ സ്ഥിതനുമായ രാജാവ് ആപത്തിൽ (പ്രജകളെ) രക്ഷിക്കണം. അവൻ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനാകുന്നു; അവന്റെ ശ്രീ നശിക്കുന്നില്ല.
12.93.8
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् ।
अचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रिये प्रियमाचरेत् ॥ १२.९३.८ ॥
ആരോട് അപ്രിയം ചെയ്യപ്പെട്ടുവോ, അവനോട് വീണ്ടും പ്രിയമായത് ചെയ്യണം. അപ്രിയനോടും പ്രിയമായി പെരുമാറുന്നവൻ വേഗം പ്രിയനാകുന്നു.
12.93.9
मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः ।
न कामान्न च संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.९३.९ ॥
അസത്യഭാഷണം ഒഴിവാക്കണം; ചോദിക്കാതെതന്നെ പ്രിയമായത് ചെയ്യണം. കാമംകൊണ്ടോ കോപംകൊണ്ടോ വെറുപ്പുകൊണ്ടോ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
12.93.10
अमाययैव वर्तेत न च सत्यं त्यजेद्बुधः ।
दमं धर्मं च शीलं च क्षत्रधर्मं प्रजाहितम् ॥ १२.९३.१० ॥
ബുദ്ധിമാൻ കപടമില്ലാതെതന്നെ പെരുമാറണം; സത്യം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ദമം, ധർമ്മം, ശീലം, പ്രജാഹിതമായ ക്ഷത്രധർമ്മം എന്നിവയും പാലിക്കണം.
12.93.11
नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभाविगिरं सृजेत् ।
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः ॥ १२.९३.११ ॥
ചോദ്യങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ ലജ്ജിക്കരുത്; മറ്റുള്ളവരെ അടക്കുന്ന വാക്ക് പറയരുത്. തിടുക്കം കാട്ടരുത്, അസൂയപ്പെടരുത്; അങ്ങനെ മറ്റവൻ വശത്താകുന്നു.
12.93.12
प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत् ।
न तप्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन् ॥ १२.९३.१२ ॥
പ്രിയമായതിൽ അമിതമായി സന്തോഷിക്കരുത്; അപ്രിയത്തിൽ വെന്തുരുകരുത്. കാര്യങ്ങളിലെ ക്ലേശങ്ങളിൽ വിഷമിക്കരുത്; പ്രജാഹിതം ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കണം.
12.93.13
यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः ।
तस्य कर्माणि सिद्ध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ १२.९३.१३ ॥
ഗുണമനുസരിച്ച് എപ്പോഴും പ്രിയമായത് ചെയ്യുന്ന ഭൂപതിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ സിദ്ധിക്കുന്നു; അവനെ ഐശ്വര്യം കൈവിടുന്നില്ല.
12.93.14
निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये ।
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह ॥ १२.९३.१४ ॥
പ്രതികൂലങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്ന് പ്രിയമായതിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഭക്തനെ രാജാവ് സേവിക്കണം; ഇതാണ് സജ്ജനങ്ങളുടെ നടപ്പ്.
12.93.15
अप्रकीर्णेन्द्रियग्राममत्यन्तानुगतं शुचिम् ।
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ १२.९३.१५ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചിതറാത്തവനും, ഏറെ അനുഗതനും, ശുചിയും, ശക്തനും, അനുരക്തനുമായവനെ മഹത്തായ കർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
12.93.16
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यत्र दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति।
समर्थान्पूजयेद्यश्च न च स्पर्धेत यश्चतैः ॥ १२.९३.१६ ॥
ശ്രേയസ്സിന്റെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: വിക്രമം കാണുന്നിടത്ത് നിൽക്കുക; കീർത്തിയെ മുഖ്യമാക്കുക, സമയോചിതമായി നിലകൊള്ളുക, സമർത്ഥരെ ആദരിക്കുക, അവരോട് മത്സരിക്കാതിരിക്കുക.
12.93.17
एवमेतैर्गुणैर्युक्तो योऽनुरज्यति भूमिपम् ।
भर्तुरर्थेष्वप्रमत्तं नियुञ्ज्यादर्थकर्मणि ॥ १२.९३.१७ ॥
ഈ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവനും ഭൂപതിയോട് അനുരക്തനുമായവനെ, യജമാനന്റെ കാര്യങ്ങളിൽ ജാഗ്രതയുള്ളവനെ, അർത്ഥകർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
12.93.18
मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम् ।
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम् ॥ १२.९३.१८ ॥
മൂഢൻ, ഇന്ദ്രിയലോലൻ, ലോഭി, അനാര്യാചാരി, ശഠൻ, ചതി വിടാത്തവൻ, ഹിംസകൻ, ദുർബുദ്ധി, അല്പജ്ഞൻ—ഇവരെ നിയോഗിക്കരുത്.
12.93.19
त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् ।
कार्ये महति युञ्जानो हीयते नृपतिः श्रिया ॥ १२.९३.१९ ॥
കടമകൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, മദ്യത്തിലും ചൂതാട്ടത്തിലും സ്ത്രീകളിലും വേട്ടയിലും മുഴുകിയ രാജാവ്, മഹത്തായ കാര്യത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടാലും തന്റെ ശ്രീ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു.
12.93.20
रक्षितात्मा च यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति ।
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते सुखं च महदश्नुते ॥ १२.९३.२० ॥
സ്വയം രക്ഷിക്കുകയും രക്ഷിക്കേണ്ടവരെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാജാവിന്റെ പ്രജകൾ വളരുന്നു; അവൻ മഹത്തായ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
12.93.21
ये केचिद्भूमिपतयः सर्वांस्तानन्ववेक्षयेत् ।
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ १२.९३.२१ ॥
ഏതൊക്കെ ഭൂപതികളുണ്ടോ അവരെയെല്ലാം അറിയപ്പെടാത്ത സുഹൃത്തുക്കളിലൂടെ നിരീക്ഷിക്കണം; അങ്ങനെ രാജാവ് നശിക്കുന്നില്ല.
12.93.22
अपकृत्य बलस्थस्व दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
श्येनाभिपतनैरेते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.२२ ॥
ശത്രുവിന് ദ്രോഹം ചെയ്തിട്ട്, 'ഞാൻ ശക്തനാണ്, ദൂരെയാണ്' എന്നു കരുതി ആശ്വസിക്കരുത്; ഇവർ പരുന്തിന്റെ പാച്ചിൽ പോലെ അശ്രദ്ധരുടെ മേൽ വീഴുന്നു.
12.93.23
दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः ।
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ १२.९३.२३ ॥
ഉറച്ച അടിത്തറയും കളങ്കമില്ലാത്ത മനസ്സുമുള്ള രാജാവ്, തന്റെ ബലം അറിഞ്ഞ്, ദുർബലരെയാണ് ആക്രമിക്കേണ്ടത്; തന്നെക്കാൾ ശക്തരെയല്ല.
12.93.24
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् ।
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः ॥ १२.९३.२४ ॥
പരാക്രമത്താൽ ഭൂമി നേടി, രാജാവ് ധർമ്മത്താൽ പ്രജകളെ പാലിക്കണം; ധർമ്മപരായണനായ രാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ മരണം വരിക്കണം.
12.93.25
मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम् ।
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेम पालयेत् ॥ १२.९३.२५ ॥
ഇതെല്ലാം മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ഇവിടെ ദോഷരഹിതമായി ഒന്നുമില്ല. അതിനാൽ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിതനായ രാജാവ് ധർമ്മത്താൽ പ്രജകളെ പരിപാലിക്കണം.
12.93.26
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ।
मन्त्रचिन्ता सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही ॥ १२.९३.२६ ॥
സംരക്ഷണത്തിന്റെ ചുമതല, യുദ്ധം, ധർമ്മാനുശാസനം, മന്ത്രചിന്ത, യഥാസമയം സുഖം — ഈ അഞ്ചിനാൽ ഭൂമി വളരുന്നു.
12.93.27
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ।
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम् ॥ १२.९३.२७ ॥
ഇവ ആരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുവോ ആ രാജാവ്, രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ നിരന്തരം നിലകൊണ്ട് ഈ ഭൂമിയെ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.93.28
नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनानुवीक्षितुम् ।
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते चिरं महीम् ॥ १२.९३.२८ ॥
ഇവയെല്ലാം ഒരാൾക്ക് നിരന്തരം മേൽനോട്ടം വഹിക്കാൻ സാധ്യമല്ല; ഇവയിൽ വിശ്വസ്തരെ നിയമിച്ച് രാജാവ് ദീർഘകാലം ഭൂമിയെ അനുഭവിക്കുന്നു.
12.93.29
दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ।
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते नृपम् ॥ १२.९३.२९ ॥
ദാതാവ്, പങ്കിടുന്നവൻ, മൃദുസ്വഭാവി, ശുചി, തന്റെ ജനങ്ങളാൽ കൈവിടപ്പെടാത്തവൻ — അത്തരം രാജാവിനെ ജനങ്ങൾ നൃപനാക്കുന്നു.
12.93.30
यस्तु नैःश्रेयसं श्रुत्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते ।
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते ॥ १२.९३.३० ॥
നൈഃശ്രേയസത്തെ (പരമ ശ്രേയസ്സിനെ) കേട്ട് ആ ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം അഭിപ്രായം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ലോകം അവനെ അനുസരിക്കുന്നു.
12.93.31
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते ।
शृणोति प्रतिकूलानि सर्वदा विमना इव ॥ १२.९३.३१ ॥
അർഥകാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ വാക്ക് പ്രതികൂലമായതിനാൽ സഹിക്കാത്തവൻ, എപ്പോഴും പ്രതികൂലമായത് കേൾക്കുന്നവൻ, മനസ്സു വാടിയവനെപ്പോലെ.
12.93.32
अग्राम्यचरितां वृत्तिं यो न सेवेत नित्यदा ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.३२ ॥
അഗ്രാമ്യമായ നടപ്പുള്ള വൃത്തി എപ്പോഴും സേവിക്കാത്തവൻ, ജിതരോടും അജിതരോടും ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽനിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നു.
12.93.33
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्।
एतेभ्यो नित्ययुक्तः सन्रक्षेदात्मानमेव तु ॥ १२.९३.३३ ॥
അടക്കപ്പെട്ട അമാത്യരിൽനിന്നും വിശേഷിച്ച് സ്ത്രീകളിൽനിന്നും, പർവതത്തിൽനിന്നും, വിഷമദുർഗത്തിൽനിന്നും, ആനയിൽനിന്നും കുതിരയിൽനിന്നും ഇഴജന്തുക്കളിൽനിന്നും എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം.
12.93.34
मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान् ।
स वै व्यसनमासाद्य साधुमार्गं न विन्दति ॥ १२.९३.३४ ॥
പ്രധാന അമാത്യരെ വിട്ട് നീചരെ പ്രിയരാക്കുന്നവൻ, അവൻ ആപത്തിൽ വീണ് സദ്മാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
12.93.35
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्प्रद्वेषान्नो बुभूषति ।
अदृढात्मा दृढक्रोधः नास्यार्थो वसतेऽन्तिके ॥ १२.९३.३५ ॥
നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ള ജ്ഞാതികളെ വെറുപ്പുകൊണ്ട് നന്മ ആഗ്രഹിക്കാത്തവൻ, ദൃഢമല്ലാത്ത ആത്മാവും ദൃഢമായ ക്രോധവുമുള്ളവൻ, അവന്റെ അടുത്ത് ധനം വസിക്കുന്നില്ല.
12.93.36
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्य प्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.९३.३६ ॥
ഇനി ഗുണസമ്പന്നരെയും ഹൃദയത്തിന് പ്രിയരെയും സ്നേഹത്താൽ വശത്താക്കുന്നവൻ ദീർഘകാലം കീർത്തിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.93.37
नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् ।
प्रिये नातिभृशं तुष्येद्युञ्जीतारोग्यकर्मणि ॥ १२.९३.३७ ॥
അനുചിതസമയത്ത് സമ്പത്ത് നൽകരുത്; പ്രിയമില്ലാത്തവനോട് ഒരിക്കലും കോപത്താൽ എരിയരുത്; പ്രിയനിൽ അമിതമായി സന്തുഷ്ടനാകരുത്; ആരോഗ്യം നൽകുന്ന കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടണം.
12.93.38
के वाऽनुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः ।
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.९३.३८ ॥
ഏത് രാജാക്കന്മാർ അനുരക്തരാണ്, ആരൊക്കെ ഭയത്താൽ അഭയം തേടിയവരാണ്, ഇവരിൽ മധ്യസ്ഥരുടെ ദോഷങ്ങൾ ഏവ—ഇത് എപ്പോഴും ചിന്തിക്കണം.
12.93.39
न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित् ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.३९ ॥
ബലവാനായിരുന്നാലും ഒരിക്കലും ദുർബലനിൽ വിശ്വസിക്കരുത്; കാരണം ഇവർ ഭാരുണ്ഡ പക്ഷികളെപ്പോലെ അശ്രദ്ധനായവന്റെ മേൽ പതിക്കുന്നു.
12.93.40
अपि सर्वगुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिन ।
अभिद्रुह्यति पापात्मा न तस्माद्विश्वसेज्जनान् ॥ १२.९३.४० ॥
എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള, പ്രിയമായി സംസാരിക്കുന്ന യജമാനനോടും പാപബുദ്ധിയുള്ളവൻ ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ ജനങ്ങളെ വിശ്വസിക്കരുത്.
12.93.41
एतद्राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः ।
मनुष्यविषये युक्तो हन्ति शत्रून्सवासवान् ॥ १२.९३.४१ ॥
ഇത് രാജാക്കന്മാർക്കുള്ള രഹസ്യോപദേശം; നഹുഷപുത്രനായ യയാതി ഇത് പറഞ്ഞു: മനുഷ്യകാര്യങ്ങളിൽ ശരിയായി ഏർപ്പെട്ടവൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ശത്രുക്കളെയും കൊല്ലുന്നു.