マハーバーラタ · 章 12.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.93.1
यत्राधर्मं प्रणयते दुर्बले बलवत्तरः ।
तां वृत्तिमुपजीवन्ति ये भवन्ति तदन्वयाः ॥ १२.९३.१ ॥
強者が弱者に不義を行うところで、その振る舞いによって生きる者は、その同類となる。
12.93.2
राजानमनुवर्तन्ते तं पापाभिप्रवर्तकम् ।
अविनीतमनुष्यं तत्क्षिप्रं राष्ट्रं विनश्यति ॥ १२.९३.२ ॥
罪を助長し、慎みのない王に従う民の国は、すぐに滅びる。
12.93.3
यद्वॄत्तमुपजीवन्ति प्रकृतिस्थस्य मानवाः ।
तदेव विषमस्थस्य स्वजनोऽपि न मृष्यते ॥ १२.९३.३ ॥
人々が平時に拠り所とする振る舞いも、困難な立場に陥った者の身内でさえ容認しない。
12.93.4
साहसप्रवृत्ते र्यत्र किंचिदुल्वणमाचरेत् ।
अशास्त्रलक्षणो राजा क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ १२.९३.४ ॥
無謀に傾いた王が何か荒々しい行いをするところで、聖典の徴を欠いた王は速やかに滅びる。
12.93.5
सद्वॄत्ताचरितां वृत्तिं क्षत्रियो नानुवर्तते ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.५ ॥
善き人々が行う振る舞いに従わないクシャトリヤは、征服された者にも征服されない者にも、武士の法から外れる。
12.93.6
द्विषन्तं कृतकल्याणं गृहीत्वा नृपतिं रणे ।
यो न नयते द्वेषात्क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.६ ॥
戦場で、敵であっても善行を施した王を捕らえておきながら、敵意から彼を然るべく扱わない者は、武士の法から外れる。
12.93.7
शक्तः आत्सुसुखो राजा कुर्यात्तारणमापदि ।
प्रियो अति भूतानां न च विभ्रश्यते श्रियः ॥ १२.९३.७ ॥
有能で自らの幸福に満足した王は、災難の時に（民を）救うべきである。彼は生きとし生けるものに最も愛され、その繁栄は失われない。
12.93.8
अप्रियं यस्य कुर्वीत भूयस्तस्य प्रियं चरेत् ।
अचिरेण प्रियः स स्याद्योऽप्रिये प्रियमाचरेत् ॥ १२.९३.८ ॥
かつて不快なことをした相手には、再び好ましい行いをすべきである。不快な相手にさえ好ましく振る舞う者は、やがて愛される人となる。
12.93.9
मृषावादं परिहरेत्कुर्यात्प्रियमयाचितः ।
न कामान्न च संरम्भान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् ॥ १२.९३.९ ॥
虚偽の言葉を避け、頼まれなくても好ましいことを行うべきである。欲望からも、怒りからも、憎しみからも、ダルマを捨ててはならない。
12.93.10
अमाययैव वर्तेत न च सत्यं त्यजेद्बुधः ।
दमं धर्मं च शीलं च क्षत्रधर्मं प्रजाहितम् ॥ १२.९३.१० ॥
賢者は欺瞞なく振る舞い、真実を捨ててはならない。自制、ダルマ、善き行い、そして民の利益となるクシャトリヤの義務をも守るべきである。
12.93.11
नापत्रपेत प्रश्नेषु नाभिभाविगिरं सृजेत् ।
न त्वरेत न चासूयेत्तथा संगृह्यते परः ॥ १२.९३.११ ॥
問いに対して恥じ入ってはならず、人を圧倒する言葉を発してはならない。急いではならず、妬んではならない。そうすれば相手は心を掴まれる。
12.93.12
प्रिये नातिभृशं हृष्येदप्रिये न च संज्वरेत् ।
न तप्येदर्थकृच्छ्रेषु प्रजाहितमनुस्मरन् ॥ १२.९३.१२ ॥
好ましいことに過度に喜んではならず、好ましからぬことに心を焼いてはならない。事の困難に悩んではならず、民の利益を心に留めるべきである。
12.93.13
यः प्रियं कुरुते नित्यं गुणतो वसुधाधिपः ।
तस्य कर्माणि सिद्ध्यन्ति न च संत्यज्यते श्रिया ॥ १२.९३.१३ ॥
徳に従い常に人を喜ばせることを行う地の主の事業は成就し、吉祥に見捨てられることはない。
12.93.14
निवृत्तं प्रतिकूलेभ्यो वर्तमानमनुप्रिये ।
भक्तं भजेत नृपतिस्तद्वै वृत्तं सतामिह ॥ १२.९३.१४ ॥
王は、敵対するものから離れ喜ばしいものに留まる帰依者を敬うべきである。これがここでの善人の行いである。
12.93.15
अप्रकीर्णेन्द्रियग्राममत्यन्तानुगतं शुचिम् ।
शक्तं चैवानुरक्तं च युञ्ज्यान्महति कर्मणि ॥ १२.९३.१५ ॥
感覚が散らばらず、この上なく従順で、清らかで、有能で、慕う者を、大事業に任命すべきである。
12.93.16
श्रेयसो लक्षणं चैतद्विक्रमो यत्र दृश्यते ।
कीर्तिप्रधानो यश्च स्यात्समये यश्च तिष्ठति।
समर्थान्पूजयेद्यश्च न च स्पर्धेत यश्चतैः ॥ १२.९३.१६ ॥
これが繁栄のしるしである。勇武が見られるところで、名声を第一とし、時に応じて動じず、有能な者を敬い、彼らと競わない。
12.93.17
एवमेतैर्गुणैर्युक्तो योऽनुरज्यति भूमिपम् ।
भर्तुरर्थेष्वप्रमत्तं नियुञ्ज्यादर्थकर्मणि ॥ १२.९३.१७ ॥
これらの徳を備え、地の主に忠実な者は、主人の事柄に油断なく、財務の任に就かせるべきである。
12.93.18
मूढमैन्द्रियकं लुब्धमनार्यचरितं शठम् ।
अनतीतोपधं हिंस्रं दुर्बुद्धिमबहुश्रुतम् ॥ १२.९३.१८ ॥
愚かで感覚に溺れ、貪欲で、卑しい振る舞いをし、欺瞞に満ち、策略を捨てず、残酷で、邪な心を持ち、学びの浅い者は任用してはならない。
12.93.19
त्यक्तोपात्तं मद्यरतं द्यूतस्त्रीमृगयापरम् ।
कार्ये महति युञ्जानो हीयते नृपतिः श्रिया ॥ १२.९३.१९ ॥
務めを捨て、酒に溺れ、賭博・女色・狩猟に専念する王は、大事を任されても、その威光を失う。
12.93.20
रक्षितात्मा च यो राजा रक्ष्यान्यश्चानुरक्षति ।
प्रजाश्च तस्य वर्धन्ते सुखं च महदश्नुते ॥ १२.९३.२० ॥
自らを守り、また守るべき者を守る王は、その臣民が栄え、大いなる幸福を享受する。
12.93.21
ये केचिद्भूमिपतयः सर्वांस्तानन्ववेक्षयेत् ।
सुहृद्भिरनभिख्यातैस्तेन राजा न रिष्यते ॥ १२.९३.२१ ॥
いかなる領主であれ、彼らを知られない友人を通して見張るべきである。そうすれば王は滅びない。
12.93.22
अपकृत्य बलस्थस्व दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत् ।
श्येनाभिपतनैरेते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.२२ ॥
敵に危害を加えたからといって、「私は強く、遠くにいる」と安心してはならない。彼らは隼の急降下のように油断した者に襲いかかる。
12.93.23
दृढमूलस्त्वदुष्टात्मा विदित्वा बलमात्मनः ।
अबलानभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥ १२.९३.२३ ॥
根本が堅固で心の清らかな王は、自らの力を知り、弱き者を攻めるべきであり、自分より強い者を攻めてはならない。
12.93.24
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयेत् ।
आहवे निधनं कुर्याद्राजा धर्मपरायणः ॥ १२.९३.२४ ॥
武勇によって大地を得た王は、法によって臣民を守るべきである。法に徹した王は戦場で死を迎えるべきである。
12.93.25
मरणान्तमिदं सर्वं नेह किंचिदनामयम् ।
तस्माद्धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेम पालयेत् ॥ १२.९३.२५ ॥
これらすべては死に終わる。ここには欠陥のないものは何一つない。ゆえに法に安住する王は、法によって臣民を守るべきである。
12.93.26
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ।
मन्त्रचिन्ता सुखं काले पञ्चभिर्वर्धते मही ॥ १२.९३.२६ ॥
守護の務め、戦い、法の教示、策略の熟慮、そして適切な時の幸福——この五つによって大地は栄える。
12.93.27
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ।
सततं वर्तमानोऽत्र राजा भुङ्क्ते महीमिमाम् ॥ १२.९३.२७ ॥
これらを守り保つ王は、王の中の最も優れた者よ、ここに絶えず在って、この大地を享受する。
12.93.28
नैतान्येकेन शक्यानि सातत्येनानुवीक्षितुम् ।
एतेष्वाप्तान्प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते चिरं महीम् ॥ १२.९३.२८ ॥
これらすべてを一人で絶えず見守ることはできない。信頼できる者をこれらに任じてこそ、王は長く大地を享受する。
12.93.29
दातारं संविभक्तारं मार्दवोपगतं शुचिम् ।
असंत्यक्तमनुष्यं च तं जनाः कुर्वते नृपम् ॥ १२.९३.२९ ॥
与える者、分かち合う者、温和な性質で清らか、その民に見捨てられない者——そのような王を人々は自分たちの主とする。
12.93.30
यस्तु नैःश्रेयसं श्रुत्वा ज्ञानं तत्प्रतिपद्यते ।
आत्मनो मतमुत्सृज्य तं लोकोऽनुविधीयते ॥ १२.९३.३० ॥
至高の善について聞き、その智慧を得て、自らの意見を捨てる者——世界はその人に従う。
12.93.31
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते ।
शृणोति प्रतिकूलानि सर्वदा विमना इव ॥ १२.९३.३१ ॥
富と快楽を求める者の言葉が逆らうために耐えられず、いつも逆らう言葉を聞き、意気消沈した者のようになる者。
12.93.32
अग्राम्यचरितां वृत्तिं यो न सेवेत नित्यदा ।
जितानामजितानां च क्षत्रधर्मादपैति सः ॥ १२.९३.३२ ॥
洗練された行いの生き方を常に実践しない者は、征服された者にも未征服の者にも、クシャトリヤの義務から外れる。
12.93.33
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः ।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्।
एतेभ्यो नित्ययुक्तः सन्रक्षेदात्मानमेव तु ॥ १२.९३.३३ ॥
抑えられた大臣から、特に女性から、山や険しい砦から、象、馬、爬虫類からも、常に用心して自らを守るべきである。
12.93.34
मुख्यानमात्यान्यो हित्वा निहीनान्कुरुते प्रियान् ।
स वै व्यसनमासाद्य साधुमार्गं न विन्दति ॥ १२.९३.३४ ॥
主要な大臣を捨てて下劣な者を寵愛する者は、災難に陥っても正しい道を見出せない。
12.93.35
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्प्रद्वेषान्नो बुभूषति ।
अदृढात्मा दृढक्रोधः नास्यार्थो वसतेऽन्तिके ॥ १२.९३.३५ ॥
善い徳を備えた親族を憎しみから栄えさせようとせず、意志が弱く怒りが強い者には、富は近くに留まらない。
12.93.36
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्य प्रियानपि ।
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति ॥ १२.९३.३६ ॥
徳を備え心に愛しい者さえ、愛情によって従わせる者は、長く名声の中にとどまる。
12.93.37
नाकाले प्रणयेदर्थान्नाप्रिये जातु संज्वरेत् ।
प्रिये नातिभृशं तुष्येद्युञ्जीतारोग्यकर्मणि ॥ १२.९३.३७ ॥
時ならずに富を与えてはならず、好ましくない者に決して怒りに燃えてはならない。愛する者に過度に喜んではならず、健康をもたらす行いに励むべきである。
12.93.38
के वाऽनुरक्ता राजानः के भयात्समुपाश्रिताः ।
मध्यस्थदोषाः के चैषामिति नित्यं विचिन्तयेत् ॥ १२.९३.३८ ॥
どの王が忠実で、どの王が恐怖から帰順したのか、そのうち中立の者たちの過失は何か——これを常に考えるべきである。
12.93.39
न जातु बलवान्भूत्वा दुर्बले विश्वसेत्क्वचित् ।
भारुण्डसदृशा ह्येते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥ १२.९३.३९ ॥
強くなっても、弱い者を決して信頼してはならない。彼らは不注意な者に、バールンダ鳥のように襲いかかるのだから。
12.93.40
अपि सर्वगुणैर्युक्तं भर्तारं प्रियवादिन ।
अभिद्रुह्यति पापात्मा न तस्माद्विश्वसेज्जनान् ॥ १२.९३.४० ॥
あらゆる徳を備え、優しく語る主君であっても、悪心の者はこれに背く。ゆえに人を信じてはならない。
12.93.41
एतद्राजोपनिषदं ययातिः स्माह नाहुषः ।
मनुष्यविषये युक्तो हन्ति शत्रून्सवासवान् ॥ १२.९३.४१ ॥
これは王のための秘訣であり、ナフシャの子ヤヤーティが語った。人間の事柄に正しく携わる者は、帝釈天とともにいる敵をさえ殺す。