ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.94.1
अयुद्धेनैव विजयं वर्धयेद्वसुधाधिपः ।
जघन्यमाहुर्विजयं युद्धेन च नराधिप ॥ १२.९४.१ ॥
ରାଜା ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ହିଁ ବିଜୟ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ବିଜୟକୁ ନିମ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ନରାଧିପ।
12.94.2
न चाप्यलब्धं लिप्सेत मूले नातिदृढे सति ।
न हि दुर्बलमूलस्य राज्ञो लाभो विवर्धते ॥ १२.९४.२ ॥
ମୂଳ (ଆଧାର) ଅତି ଦୃଢ଼ ନ ହେଲେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁର୍ବଳ ମୂଳ ଥିବା ରାଜାର ଲାଭ ବଢ଼େ ନାହିଁ।
12.94.3
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नप्रियराजकः ।
संतुष्टः पुष्टसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.३ ॥
ଯାହାର ଜନପଦ ସମୃଦ୍ଧ, ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ପନ୍ନ ରାଜକର୍ମଚାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାଜା ଦୃଢ଼ମୂଳ।
12.94.4
यस्य योधाः सुसंतुष्टाः स्वनुरक्ताः सुपूजिताः ।
अल्पेनापि स दण्डेन महीं जयति पार्थिवः ॥ १२.९४.४ ॥
ଯାହାର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭଲ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଅନୁରକ୍ତ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ରାଜା ଅଳ୍ପ ବଳରେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରେ।
12.94.5
दण्डो हि बलवान्यत्र तत्र साम प्रयुज्यते ।
प्रदानं सामपूर्वं च भेदमूलं प्रशस्यते ॥ १२.९४.५ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବଳ ଦଣ୍ଡ ଥାଏ ସେଠାରେ ସାମ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ। ସାମପୂର୍ବକ ଦାନ ଏବଂ ଭେଦମୂଳକ ଉପାୟ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
12.94.6
त्रयाणां विफलं कर्म यदा पश्येत भूमिपः ।
रन्ध्रं ज्ञात्वा ततो दण्डं प्रयुञ्जीताविचारयन् ॥ १२.९४.६ ॥
ତିନି ଉପାୟର (ସାମ, ଦାନ, ଭେଦ) କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଛି ବୋଲି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ ଜାଣି ବିନା ବିଚାରରେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.94.7
अभिभूतो यदा शत्रुः शत्रुभिर्बलवत्तरैः ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वध्यता बलिनां बलम् ॥ १२.९४.७ ॥
ବଳବାନ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଶତ୍ରୁ ପରାଭୂତ ହେଲେ ସେଠାରେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ବଳବାନମାନଙ୍କ ବଳ ହେଉଛି ବଧ୍ୟତା (ବଧ ନ ହେବା)।
12.94.8
दुर्बलो हि महीपालो यदा भवति भारत ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या चतुर्णामविरोधीनि।
उपायः पञ्चमः सोऽपि सर्वेषां बलवत्तरः ॥ १२.९४.८ ॥
ହେ ଭାରତ, ରାଜା ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ସେଠାରେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଚାରି ଉପାୟର ବିରୋଧୀ ନ ହେଉଥିବା ପଞ୍ଚମ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ବଳବାନ।
12.94.9
भार्गवेण च गीतानां श्लोकानां कोसलाधिप ।
विज्ञाय तत्वं तत्वज्ञ तत्वतस्तत्करिष्यति ॥ १२.९४.९ ॥
ହେ କୋଶଳାଧିପ, ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଯିତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ହେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସେ ତାହା ଯଥାର୍ଥରେ କରିବ।
12.94.10
यदि रक्षःपिशाचेन हन्यते यत्रकुत्रचित् ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वाच्यतां बलिनां बलम् ॥ १२.९४.१० ॥
ଯଦି ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କେହି ନିହତ ହୁଏ, ତେବେ ସେଠାରେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ବଳବାନମାନଙ୍କ ବଳ ହେଉଛି ନିନ୍ଦାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ରହିବା।
12.94.11
दुर्बलोऽपि महीपाल शत्रूणां शत्रुमुद्धरेत् ।
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम् ॥ १२.९४.११ ॥
ହେ ମହୀପାଳ, ଦୁର୍ବଳ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଶତ୍ରୁକୁ ଉତ୍ପାଟନ କରିପାରେ; ପାଦରେ ବାଜିଥିବା କଣ୍ଟାକୁ ହାତରେ ଥିବା କଣ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ କାଢ଼ାଯାଏ।
12.94.12
शठानां उचिवानां च म्लेच्छानां च महीपते ।
एष उक्त उपायानामुपेक्षा बलवत्तम ॥ १२.९४.१२ ॥
ହେ ମହୀପତି, ଶଠ, ଉଚିବ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଉପାୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି; ଉପେକ୍ଷା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ ଉପାୟ।
12.94.13
अश्मना नाशयेल्लोहं लोहेनाश्मानमेव तु ।
बिल्वानि वा परैर्बिल्वैर्म्लेच्छैर्म्लेच्छान्प्रसादयेत् ॥ १२.९४.१३ ॥
ପଥର ଦ୍ୱାରା ଲୌହକୁ ନଷ୍ଟ କରିବ, ଏବଂ ଲୌହ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପଥରକୁ। ଅଥବା ଅନ୍ୟ ବିଲ୍ୱ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ବିଲ୍ୱ ଫଳକୁ, ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବ।
12.94.14
दासानां च प्रदृप्तानामेतदेव हि कारयेत् ।
चण्डालम्लेच्छजातीनां दण्डेनैव निवारणम्।
शठानां दुर्विनीतैश्च पूर्वमुक्तं समाचरेत् ॥ १२.९४.१४ ॥
ଅହଙ୍କାରୀ ଦାସମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏହା ହିଁ କରିବା ଉଚିତ। ଚାଣ୍ଡାଳ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶଠ ଓ ଦୁର୍ବିନୀତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରିବ।
12.94.15
अन्त्याः शठाश्च सचिवास्तथा कुब्राह्मणादयः ।
उपायैः पञ्चभिः साध्याश्चतुर्वर्गविरोधिनः ॥ १२.९४.१५ ॥
ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ଶଠ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ କୁବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଭୃତି — ଚତୁର୍ବର୍ଗର ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଉପାୟରେ ବଶ କରିବା ଉଚିତ।
12.94.16
पौरजानपदा यस्य स्वनुरक्ता अपीडिताः ।
राष्ट्रकर्मकरा ह्येते राष्ट्रस्य च विरोधिनः ॥ १२.९४.१६ ॥
ଯାହାର ପୌରଜନ ଓ ଜାନପଦମାନେ ଭଲ ଭାବେ ଅନୁରକ୍ତ ଓ ପୀଡ଼ିତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ରାଷ୍ଟ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କର ବିରୋଧୀମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବିରୋଧୀ।
12.94.17
दुर्विनीता विनीताश्च सर्वे साध्याः प्रयत्नतः ।
चण्डालम्लेच्छजात्याश्च पाषण्डाश्च विकर्मिणः।
बलिनश्चाश्रमाश्चैव तथा गायकनर्तकाः ॥ १२.९४.१७ ॥
ଦୁର୍ବିନୀତ ହେଉ କି ବିନୀତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯତ୍ନରେ ବଶ କରିବା ଉଚିତ: ଚାଣ୍ଡାଳ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତି, ପାଷଣ୍ଡୀ, ବିକର୍ମୀ, ବଳବାନ, ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ଗାୟକ ନର୍ତ୍ତକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
12.94.18
पौरजानपदा यस्य भूतेषु च दयालवः ।
सधना धान्यवन्तश्च दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.१८ ॥
ଯାହାର ପୌରଜନ ଓ ଜାନପଦମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ଧନୀ ଓ ଶସ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ରାଜା ଦୃଢ଼ମୂଳ।
12.94.19
प्रतापकालमधिकं यदा मन्येत चात्मनः ।
तदा लिप्सेत मेधावी परभूमिधनान्युत ॥ १२.९४.१९ ॥
ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ପ୍ରତାପ କାଳରେ ଅଧିକ ମନେ କରେ, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପରଭୂମିର ଧନ ଇଚ୍ଛା କରିପାରେ।
12.94.20
भोगेषूदयमानस्य भूतेषु च दयावतः ।
वर्धते त्वरमाणस्य विषयो रक्षितात्मनः ॥ १२.९४.२० ॥
ଭୋଗରେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଶୀଘ୍ରତା କରୁଥିବା ଲୋକର ରାଜ୍ୟସୀମା ବଢ଼େ; ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ।
12.94.21
तक्षेदात्मानमेवं स वनं परशुना यथा ।
यः सम्यग्वर्तमानेषु स्वेषु मिथ्या प्रवर्तते ॥ १२.९४.२१ ॥
କୁଠାରରେ ବଣ କାଟିବା ପରି, ଯେ ନିଜର ସଦାଚାରୀ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଜକୁ କାଟେ।
12.94.22
नैव द्विषन्तो हीयन्ते राज्ञो नित्यमनिघ्नतः ।
क्रोधं निहन्तुं यो वेद तस्य द्वेष्टा न विद्यते ॥ १२.९४.२२ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ସର୍ବଦା ପ୍ରହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେ କ୍ରୋଧକୁ ନାଶ କରିବା ଜାଣେ, ତାର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ରହେ ନାହିଁ।
12.94.23
यदार्यजनविद्विष्टं कर्म तन्नाचरेद्बुधः ।
यत्कल्याणमभिध्यायेत्तत्रात्मानं नियोजयेत् ॥ १२.९४.२३ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ କର୍ମ ବୁଦ୍ଧିମାନେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହା କଲ୍ୟାଣ ତାହା ଧ୍ୟାନ କରି ତାହାରେ ନିଜକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବ।
12.94.24
नैवमन्येऽवजानन्ति नात्मना परितप्यते ।
कृत्यशेषेण यो राजा सुखान्यनुबुभूषति ॥ १२.९४.२४ ॥
କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବାକି ରଖି ଯେ ରାଜା ସୁଖ ଭୋଗିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଏପରି ଅବଜ୍ଞା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନୁତାପ କରେ ନାହିଁ।
12.94.25
इदं वृत्तं मनुष्येषु वर्तते यो महीपतिः ।
उभौ लोकौ विनिर्जित्य विजये संप्रतिष्ठते ॥ १२.९४.२५ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରାଜା ଆଚରଣ କରନ୍ତି ତାହା ଏହିପରି; ଉଭୟ ଲୋକ ଜିଣି ସେ ବିଜୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.94.26
इत्युक्तो वामदेवेन सर्वं तत्कृतवान्नृपः ।
तथा कुर्वंस्त्वमप्येतौ लोकौजेता न संशयः ॥ १२.९४.२६ ॥
ବାମଦେବ ଏପରି କହିବାରୁ ରାଜା ସମସ୍ତ କରିଥିଲେ; ସେହିପରି କରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏ ଦୁଇ ଲୋକ ଜିଣିବ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।