మహాభారతం · అధ్యాయం 12.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.94.1
अयुद्धेनैव विजयं वर्धयेद्वसुधाधिपः ।
जघन्यमाहुर्विजयं युद्धेन च नराधिप ॥ १२.९४.१ ॥
రాజు యుద్ధం లేకుండానే విజయాన్ని పెంచుకోవాలి. యుద్ధం ద్వారా వచ్చే విజయాన్ని అధమమని అంటారు, ఓ నరాధిపా.
12.94.2
न चाप्यलब्धं लिप्सेत मूले नातिदृढे सति ।
न हि दुर्बलमूलस्य राज्ञो लाभो विवर्धते ॥ १२.९४.२ ॥
మూలం (ఆధారం) చాలా దృఢంగా లేనప్పుడు, లభించనిదాన్ని కూడా కోరకూడదు. బలహీన మూలం గల రాజుకు లాభం పెరగదు.
12.94.3
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नप्रियराजकः ।
संतुष्टः पुष्टसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.३ ॥
ఎవరి జనపదం సమృద్ధిగా ఉందో, ప్రియులైన సంపన్న అధికారులు ఉన్నారో, సంతుష్టుడై బలమైన మంత్రులు ఉన్నారో, ఆ రాజు దృఢమూలుడు.
12.94.4
यस्य योधाः सुसंतुष्टाः स्वनुरक्ताः सुपूजिताः ।
अल्पेनापि स दण्डेन महीं जयति पार्थिवः ॥ १२.९४.४ ॥
ఎవరి యోధులు బాగా సంతుష్టులై, విశ్వాసంతో, బాగా గౌరవించబడుతూ ఉంటారో, ఆ రాజు చిన్న బలంతోనే భూమిని జయిస్తాడు.
12.94.5
दण्डो हि बलवान्यत्र तत्र साम प्रयुज्यते ।
प्रदानं सामपूर्वं च भेदमूलं प्रशस्यते ॥ १२.९४.५ ॥
బలమైన దండం ఉన్నచోట సామం ప్రయోగించబడుతుంది. సామపూర్వకమైన దానం, భేదమూలకమైన ఉపాయం ప్రశంసించబడతాయి.
12.94.6
त्रयाणां विफलं कर्म यदा पश्येत भूमिपः ।
रन्ध्रं ज्ञात्वा ततो दण्डं प्रयुञ्जीताविचारयन् ॥ १२.९४.६ ॥
మూడు ఉపాయాల (సామ, దాన, భేద) కార్యాలు ఫలించకపోవడం రాజు చూసినప్పుడు, బలహీనతను తెలుసుకుని వెంటనే దండాన్ని ప్రయోగించాలి.
12.94.7
अभिभूतो यदा शत्रुः शत्रुभिर्बलवत्तरैः ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वध्यता बलिनां बलम् ॥ १२.९४.७ ॥
బలవంతులైన శత్రువులచే శత్రువు ఓడింపబడినప్పుడు అక్కడ ఉపేక్ష చేయాలి; బలవంతుల బలం వధ్యత (వధించబడకపోవడం).
12.94.8
दुर्बलो हि महीपालो यदा भवति भारत ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या चतुर्णामविरोधीनि।
उपायः पञ्चमः सोऽपि सर्वेषां बलवत्तरः ॥ १२.९४.८ ॥
ఓ భారతా, రాజు దుర్బలుడైనప్పుడు అక్కడ ఉపేక్ష చేయాలి; నాలుగు ఉపాయాలకు విరుద్ధం కాని ఐదవ ఉపాయం కూడా ఉంది, అదే అన్నిటికంటే బలమైనది.
12.94.9
भार्गवेण च गीतानां श्लोकानां कोसलाधिप ।
विज्ञाय तत्वं तत्वज्ञ तत्वतस्तत्करिष्यति ॥ १२.९४.९ ॥
కోసలాధిపా, భార్గవుడు (శుక్రుడు) చెప్పిన శ్లోకాల తత్త్వాన్ని తెలుసుకుని, తత్త్వజ్ఞా, అతడు దానిని యథార్థంగా ఆచరిస్తాడు.
12.94.10
यदि रक्षःपिशाचेन हन्यते यत्रकुत्रचित् ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वाच्यतां बलिनां बलम् ॥ १२.९४.१० ॥
రాక్షసుడు లేదా పిశాచం ఎక్కడైనా ఎవరినైనా చంపితే, అక్కడ ఉపేక్ష చేయాలి; బలవంతుల బలం నిందకు గురికాకుండా ఉండటమే.
12.94.11
दुर्बलोऽपि महीपाल शत्रूणां शत्रुमुद्धरेत् ।
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम् ॥ १२.९४.११ ॥
ఓ మహీపాలా, బలహీనుడు కూడా శత్రువులలో ఒక శత్రువును తొలగించగలడు; పాదంలో గుచ్చుకున్న ముల్లును చేతిలోని ముల్లుతోనే తీసినట్లు.
12.94.12
शठानां उचिवानां च म्लेच्छानां च महीपते ।
एष उक्त उपायानामुपेक्षा बलवत्तम ॥ १२.९४.१२ ॥
ఓ మహీపతీ, శఠులు, ఉచివులు మరియు మ్లేచ్ఛులకు సంబంధించి ఉపాయాలలో ఇది చెప్పబడింది; ఉపేక్షే అత్యంత బలమైన ఉపాయం.
12.94.13
अश्मना नाशयेल्लोहं लोहेनाश्मानमेव तु ।
बिल्वानि वा परैर्बिल्वैर्म्लेच्छैर्म्लेच्छान्प्रसादयेत् ॥ १२.९४.१३ ॥
రాతితో ఇనుమును నాశనం చేయాలి, ఇనుముతో రాయినే. లేదా ఇతర బిల్వ ఫలాలతో బిల్వ ఫలాలను, మ్లేచ్ఛులతో మ్లేచ్ఛులను అనుకూలంగా మార్చాలి.
12.94.14
दासानां च प्रदृप्तानामेतदेव हि कारयेत् ।
चण्डालम्लेच्छजातीनां दण्डेनैव निवारणम्।
शठानां दुर्विनीतैश्च पूर्वमुक्तं समाचरेत् ॥ १२.९४.१४ ॥
గర్విష్ఠులైన దాసులకు కూడా ఇదే చేయాలి. చండాల, మ్లేచ్ఛ జాతులను శిక్షతోనే అడ్డుకోవాలి. శఠులు, దుర్వినీతులతో ముందు చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించాలి.
12.94.15
अन्त्याः शठाश्च सचिवास्तथा कुब्राह्मणादयः ।
उपायैः पञ्चभिः साध्याश्चतुर्वर्गविरोधिनः ॥ १२.९४.१५ ॥
అంత్యులు, శఠులు, మంత్రులు, కుబ్రాహ్మణులు మొదలైనవారు — చతుర్వర్గానికి విరోధులైనవారిని ఐదు ఉపాయాలతో సాధించాలి.
12.94.16
पौरजानपदा यस्य स्वनुरक्ता अपीडिताः ।
राष्ट्रकर्मकरा ह्येते राष्ट्रस्य च विरोधिनः ॥ १२.९४.१६ ॥
ఏ రాజుకు పౌరులు, జానపదులు బాగా అనురక్తులుగా, పీడితులు కాకుండా ఉన్నారో, వారే రాష్ట్ర కార్యాలు నిర్వహించేవారు; వీరికి విరోధులైనవారు రాష్ట్రానికి విరోధులు.
12.94.17
दुर्विनीता विनीताश्च सर्वे साध्याः प्रयत्नतः ।
चण्डालम्लेच्छजात्याश्च पाषण्डाश्च विकर्मिणः।
बलिनश्चाश्रमाश्चैव तथा गायकनर्तकाः ॥ १२.९४.१७ ॥
దుర్వినీతులైనా వినీతులైనా అందరినీ ప్రయత్నంతో సాధించాలి: చండాల, మ్లేచ్ఛ జాతులను, పాషండులను, వికర్మిలను, బలవంతులను, ఆశ్రమాలను, గాయకులు, నర్తకులను కూడా.
12.94.18
पौरजानपदा यस्य भूतेषु च दयालवः ।
सधना धान्यवन्तश्च दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.१८ ॥
ఏ రాజుకు పౌరులు, జానపదులు ప్రాణులపట్ల దయగలవారై, ధనవంతులై, ధాన్యసమృద్ధులై ఉన్నారో, ఆ రాజు దృఢమూలుడు.
12.94.19
प्रतापकालमधिकं यदा मन्येत चात्मनः ।
तदा लिप्सेत मेधावी परभूमिधनान्युत ॥ १२.९४.१९ ॥
తనను ప్రతాప కాలంలో అధికుడిగా భావించినప్పుడు, బుద్ధిమంతుడు పరభూమి ధనాలను కోరవచ్చు.
12.94.20
भोगेषूदयमानस्य भूतेषु च दयावतः ।
वर्धते त्वरमाणस्य विषयो रक्षितात्मनः ॥ १२.९४.२० ॥
భోగాలలో అభివృద్ధి చెందేవానికి, ప్రాణులపై దయ కలవానికి, త్వరపడేవానికి రాజ్యం పెరుగుతుంది; తనను రక్షించుకునేవానికి కూడా.
12.94.21
तक्षेदात्मानमेवं स वनं परशुना यथा ।
यः सम्यग्वर्तमानेषु स्वेषु मिथ्या प्रवर्तते ॥ १२.९४.२१ ॥
గొడ్డలితో అడవిని నరికినట్లు, సరిగా ప్రవర్తించే తన వారి పట్ల అబద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు తనను తానే నరుకుకుంటాడు.
12.94.22
नैव द्विषन्तो हीयन्ते राज्ञो नित्यमनिघ्नतः ।
क्रोधं निहन्तुं यो वेद तस्य द्वेष्टा न विद्यते ॥ १२.९४.२२ ॥
ఎప్పుడూ దెబ్బ తీయని రాజుకు శత్రువులు నశించరు. కోపాన్ని నశింపజేయడం తెలిసినవానికి శత్రువు ఉండడు.
12.94.23
यदार्यजनविद्विष्टं कर्म तन्नाचरेद्बुधः ।
यत्कल्याणमभिध्यायेत्तत्रात्मानं नियोजयेत् ॥ १२.९४.२३ ॥
ఆర్యులచే ద్వేషించబడే కర్మను జ్ఞాని చేయరాదు; ఏది శ్రేయస్సో దాని గురించి ధ్యానించి అందులో తనను నియోగించాలి.
12.94.24
नैवमन्येऽवजानन्ति नात्मना परितप्यते ।
कृत्यशेषेण यो राजा सुखान्यनुबुभूषति ॥ १२.९४.२४ ॥
కర్తవ్యాలు మిగిలి ఉండగా సుఖాన్ని అనుభవించాలనుకునే రాజును ఇతరులు ఈ విధంగా తృణీకరించరు, అతడు తనకు తానే పరితపించడు.
12.94.25
इदं वृत्तं मनुष्येषु वर्तते यो महीपतिः ।
उभौ लोकौ विनिर्जित्य विजये संप्रतिष्ठते ॥ १२.९४.२५ ॥
మనుష్యులలో రాజు అనుసరించే ఆచారం ఇదే; రెండు లోకాలనూ జయించి అతడు విజయంలో స్థిరపడతాడు.
12.94.26
इत्युक्तो वामदेवेन सर्वं तत्कृतवान्नृपः ।
तथा कुर्वंस्त्वमप्येतौ लोकौजेता न संशयः ॥ १२.९४.२६ ॥
వామదేవుడు ఇలా చెప్పగా రాజు అంతా చేశాడు; అలాగే నీవు చేస్తే ఈ రెండు లోకాలనూ జయిస్తావు, సందేహం లేదు.