มหาภารตะ · อัธยายะ 12.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.94.1
अयुद्धेनैव विजयं वर्धयेद्वसुधाधिपः ।
जघन्यमाहुर्विजयं युद्धेन च नराधिप ॥ १२.९४.१ ॥
พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดินควรเพิ่มพูนชัยชนะโดยไม่ต้องรบ ชัยชนะที่ได้จากการสงครามนั้นเรียกกันว่าชั้นต่ำ ข้าแต่จอมคน
12.94.2
न चाप्यलब्धं लिप्सेत मूले नातिदृढे सति ।
न हि दुर्बलमूलस्य राज्ञो लाभो विवर्धते ॥ १२.९४.२ ॥
แม้สิ่งที่ยังไม่ได้มา ก็ไม่ควรปรารถนา เมื่อรากฐานยังไม่มั่นคงนัก เพราะลาภของพระราชาที่มีรากฐานอ่อนแอย่อมไม่เจริญขึ้น
12.94.3
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नप्रियराजकः ।
संतुष्टः पुष्टसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.३ ॥
พระราชาองค์ใดที่แคว้นของพระองค์รุ่งเรือง ข้าราชการของพระองค์มั่งคั่งและเป็นที่รัก พระองค์พอพระทัย และมีเสนาบดีที่สมบูรณ์ พระราชาองค์นั้นมีรากฐานที่มั่นคง
12.94.4
यस्य योधाः सुसंतुष्टाः स्वनुरक्ताः सुपूजिताः ।
अल्पेनापि स दण्डेन महीं जयति पार्थिवः ॥ १२.९४.४ ॥
พระราชาที่มีนักรบพอใจยิ่ง รักใคร่ผูกพัน และได้รับการยกย่องเป็นอย่างดี แม้ใช้กำลังเพียงเล็กน้อยก็ย่อมพิชิตแผ่นดินได้
12.94.5
दण्डो हि बलवान्यत्र तत्र साम प्रयुज्यते ।
प्रदानं सामपूर्वं च भेदमूलं प्रशस्यते ॥ १२.९४.५ ॥
เมื่อกำลังมีอำนาจ ก็ใช้การประนีประนอมตรงนั้น ส่วนการให้ของขวัญที่นำด้วยการประนีประนอม และนโยบายที่ตั้งอยู่บนการแตกความสามัคคี ย่อมได้รับการสรรเสริญ
12.94.6
त्रयाणां विफलं कर्म यदा पश्येत भूमिपः ।
रन्ध्रं ज्ञात्वा ततो दण्डं प्रयुञ्जीताविचारयन् ॥ १२.९४.६ ॥
เมื่อพระราชาเห็นว่าการกระทำทั้งสามประการ คือการประนีประนอม การให้ของขวัญ และการแตกความสามัคคี ไร้ผล จึงควรรู้จุดอ่อนแล้วใช้กำลังโดยไม่ลังเล
12.94.7
अभिभूतो यदा शत्रुः शत्रुभिर्बलवत्तरैः ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वध्यता बलिनां बलम् ॥ १२.९४.७ ॥
เมื่อศัตรูถูกศัตรูที่มีกำลังเหนือกว่ามากครอบงำ ควรวางเฉยในกรณีนั้น เพราะกำลังของผู้แข็งแรงอยู่ที่การไม่ถูกฆ่า
12.94.8
दुर्बलो हि महीपालो यदा भवति भारत ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या चतुर्णामविरोधीनि।
उपायः पञ्चमः सोऽपि सर्वेषां बलवत्तरः ॥ १२.९४.८ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อพระราชาอ่อนแอลง ควรวางเฉยในกรณีนั้น ยังมีอุบายที่ห้าซึ่งไม่ขัดกับอุบายทั้งสี่ และอุบายนั้นเป็นอุบายที่แข็งแกร่งที่สุดในบรรดาทั้งหมด
12.94.9
भार्गवेण च गीतानां श्लोकानां कोसलाधिप ।
विज्ञाय तत्वं तत्वज्ञ तत्वतस्तत्करिष्यति ॥ १२.९४.९ ॥
ข้าแต่พระราชาแห่งโกศล เมื่อได้เข้าใจความหมายที่แท้จริงของคาถาที่ภารควะขับร้องไว้ ข้าแต่ผู้รู้สัจจะ พระองค์จะทรงปฏิบัติตามนั้นด้วยความเป็นจริง
12.94.10
यदि रक्षःपिशाचेन हन्यते यत्रकुत्रचित् ।
उपेक्षा तत्र कर्तव्या वाच्यतां बलिनां बलम् ॥ १२.९४.१० ॥
หากผู้ใดถูกรากษสหรือปิศาจฆ่าตายที่ใดก็ตาม ควรวางเฉยในกรณีนั้น เพราะกำลังของผู้แข็งแรงอยู่ที่การไม่ถูกติเตียน
12.94.11
दुर्बलोऽपि महीपाल शत्रूणां शत्रुमुद्धरेत् ।
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम् ॥ १२.९४.११ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้คนอ่อนแอก็อาจถอนศัตรูคนหนึ่งออกจากหมู่ศัตรูได้ ดุจหนามที่ตำอยู่ที่เท้าถูกถอนออกด้วยหนามที่ถือไว้ในมือ
12.94.12
शठानां उचिवानां च म्लेच्छानां च महीपते ।
एष उक्त उपायानामुपेक्षा बलवत्तम ॥ १२.९४.१२ ॥
ข้าแต่จอมปฐพี นี่คือสิ่งที่กล่าวไว้ในบรรดาอุบายสำหรับคนหลอกลวง คนชั่ว และพวกมิลักขะ การวางเฉยเป็นอุบายที่แข็งแกร่งที่สุด
12.94.13
अश्मना नाशयेल्लोहं लोहेनाश्मानमेव तु ।
बिल्वानि वा परैर्बिल्वैर्म्लेच्छैर्म्लेच्छान्प्रसादयेत् ॥ १२.९४.१३ ॥
ควรทำลายเหล็กด้วยหิน และทำลายหินด้วยเหล็ก หรือจะใช้ผลพิลวะต่อสู้กับผลพิลวะอื่น และกับพวกมิลักขะควรเอาใจพวกมิลักขะ
12.94.14
दासानां च प्रदृप्तानामेतदेव हि कारयेत् ।
चण्डालम्लेच्छजातीनां दण्डेनैव निवारणम्।
शठानां दुर्विनीतैश्च पूर्वमुक्तं समाचरेत् ॥ १२.९४.१४ ॥
ต่อทาสที่หยิ่งผยองก็ควรทำเช่นเดียวกันนี้ ส่วนชนชาติจัณฑาลและมิลักขะให้ยับยั้งด้วยการลงโทษเท่านั้น และต่อคนหลอกลวงและคนประพฤติผิด ควรปฏิบัติตามวิธีที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้
12.94.15
अन्त्याः शठाश्च सचिवास्तथा कुब्राह्मणादयः ।
उपायैः पञ्चभिः साध्याश्चतुर्वर्गविरोधिनः ॥ १२.९४.१५ ॥
คนชั้นต่ำ คนหลอกลวง เสนาบดี และพราหมณ์ที่ไร้คุณธรรมและคนอื่นๆ ที่ขัดขวางจตุรพรรค์ ต้องชักจูงให้เป็นไปด้วยอุบายห้าประการ
12.94.16
पौरजानपदा यस्य स्वनुरक्ता अपीडिताः ।
राष्ट्रकर्मकरा ह्येते राष्ट्रस्य च विरोधिनः ॥ १२.९४.१६ ॥
ชาวเมืองและชาวชนบทของพระราชาที่จงรักภักดีและไม่ถูกเบียดเบียน เป็นผู้ทำงานของแคว้นอย่างแท้จริง ส่วนผู้ที่ต่อต้านพวกเขาก็คือผู้ต่อต้านแคว้น
12.94.17
दुर्विनीता विनीताश्च सर्वे साध्याः प्रयत्नतः ।
चण्डालम्लेच्छजात्याश्च पाषण्डाश्च विकर्मिणः।
बलिनश्चाश्रमाश्चैव तथा गायकनर्तकाः ॥ १२.९४.१७ ॥
ทั้งที่ประพฤติไม่ดีและประพฤติดี ทุกคนควรถูกชักจูงด้วยความพยายาม ทั้งชนชาติจัณฑาลและมิลักขะ ผู้นอกรีต ผู้กระทำความชั่ว ผู้มีกำลัง สำนักฤๅษี และนักขับร้องกับนักฟ้อนรำด้วย
12.94.18
पौरजानपदा यस्य भूतेषु च दयालवः ।
सधना धान्यवन्तश्च दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९४.१८ ॥
พระราชาที่มีชาวเมืองและชาวชนบทเอ็นดูต่อสัตว์ทั้งหลาย มั่งคั่งและอุดมด้วยธัญญาหาร เป็นผู้มีรากฐานที่มั่นคง
12.94.19
प्रतापकालमधिकं यदा मन्येत चात्मनः ।
तदा लिप्सेत मेधावी परभूमिधनान्युत ॥ १२.९४.१९ ॥
เมื่อบุคคลเห็นว่าตนเองยิ่งใหญ่กว่าในยามมีอำนาจ ผู้มีปัญญาก็อาจปรารถนาทรัพย์สมบัติของแผ่นดินอื่นได้
12.94.20
भोगेषूदयमानस्य भूतेषु च दयावतः ।
वर्धते त्वरमाणस्य विषयो रक्षितात्मनः ॥ १२.९४.२० ॥
สำหรับผู้ที่เจริญขึ้นในความเพลิดเพลิน เอ็นดูต่อสัตว์ทั้งหลาย และรีบเร่ง อาณาเขตของเขาย่อมเจริญขึ้น และสำหรับผู้ที่รักษาตนไว้ อาณาเขตก็เจริญขึ้นเช่นกัน
12.94.21
तक्षेदात्मानमेवं स वनं परशुना यथा ।
यः सम्यग्वर्तमानेषु स्वेषु मिथ्या प्रवर्तते ॥ १२.९४.२१ ॥
ผู้ใดประพฤติเท็จต่อคนของตนเองที่กำลังประพฤติชอบอยู่ ผู้นั้นย่อมตัดตนเองเหมือนดั่งผู้ที่ใช้ขวานตัดป่า
12.94.22
नैव द्विषन्तो हीयन्ते राज्ञो नित्यमनिघ्नतः ।
क्रोधं निहन्तुं यो वेद तस्य द्वेष्टा न विद्यते ॥ १२.९४.२२ ॥
ศัตรูของพระราชาผู้ที่ไม่ลงโทษอยู่เสมอนั้นย่อมไม่เสื่อมสลายไป ผู้ที่รู้วิธีกำจัดความโกรธ ย่อมไม่มีผู้เกลียดชังตน
12.94.23
यदार्यजनविद्विष्टं कर्म तन्नाचरेद्बुधः ।
यत्कल्याणमभिध्यायेत्तत्रात्मानं नियोजयेत् ॥ १२.९४.२३ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรกระทำกรรมที่ผู้ประเสริฐทั้งหลายรังเกียจ พึงตรึกตรองสิ่งที่เป็นความดีงาม และให้ตนเองประกอบอยู่ในสิ่งนั้น
12.94.24
नैवमन्येऽवजानन्ति नात्मना परितप्यते ।
कृत्यशेषेण यो राजा सुखान्यनुबुभूषति ॥ १२.९४.२४ ॥
คนอื่นย่อมไม่ดูหมิ่นพระราชาผู้ที่ปล่อยให้หน้าที่ค้างอยู่เช่นนี้แล้วปรารถนาจะเสวยสุข และตนเองก็ไม่เดือดร้อนใจ
12.94.25
इदं वृत्तं मनुष्येषु वर्तते यो महीपतिः ।
उभौ लोकौ विनिर्जित्य विजये संप्रतिष्ठते ॥ १२.९४.२५ ॥
นี่คือความประพฤติที่ปฏิบัติกันในหมู่มนุษย์ของพระราชาผู้ที่ชนะทั้งสองโลกแล้วตั้งมั่นอยู่ในชัยชนะ
12.94.26
इत्युक्तो वामदेवेन सर्वं तत्कृतवान्नृपः ।
तथा कुर्वंस्त्वमप्येतौ लोकौजेता न संशयः ॥ १२.९४.२६ ॥
พระราชาได้ฟังคำที่วามเทวะกล่าวไว้เช่นนั้น จึงทรงกระทำทุกอย่างตามนั้น เมื่อท่านประพฤติเช่นเดียวกัน ท่านก็จะชนะทั้งสองโลก ไม่ต้องสงสัย