ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.95.1
अथ यो विजिगीषेत क्षत्रियः क्षत्रियं युधि ।
कस्तस्य विजये धर्मो ह्येतं पृष्टो ब्रवीहि मे ॥ १२.९५.१ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତା'ର ବିଜୟରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି? ଏହା ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.95.2
ससहायोऽसहायो वा राष्ट्रमागम्य भूमिपः ।
ब्रूयादहं यो राजेति रक्षिष्यामि च वः सदा ॥ १२.९५.२ ॥
ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବା ଏକାକୀ କୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଆସି, ଜଣେ ରାଜା କହୁ, "ମୁଁ ରାଜା, ମୁଁ ସର୍ବଦା ତୁମମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି"।
12.95.3
मम धर्मबलिं दत्त किंवा मां प्रतिपत्स्यथ ।
ते चोक्तमागतं तत्र घृणीयुः कुशलं भवेत् ॥ १२.९५.३ ॥
ମୋତେ ଧର୍ମ-କର ଦିଅ, ନହେଲେ ମୋର ପ୍ରତିରୋଧ କର। ସେଠାକୁ ଆସି କୁହାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ସେମାନେ କରୁଣାରେ ବିଚାର କଲେ କଲ୍ୟାଣ ହେବ।
12.95.4
ते चेदक्षत्रियाः सन्तो विरुध्येरन्कथंचन ।
सर्वोपायैर्नियन्तव्या विकर्मस्था नराधिप ॥ १२.९५.४ ॥
ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନ ହୋଇ କୌଣସି ପ୍ରକାରରେ ବିରୋଧ କଲେ, ହେ ନରାଧିପ, ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସବୁ ଉପାୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.95.5
अशस्त्रं क्षत्रियं मत्वा शस्त्रं गृह्णात्यथापरः ।
त्राणायाप्यसमर्थं तं मन्यमानमतीव च ॥ १२.९५.५ ॥
ନିରସ୍ତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ମନେ କରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରେ; ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସମର୍ଥ ବୋଲି ଭାବେ।
12.95.6
अथः यः क्षत्रियो राजा क्षत्रियं प्रत्युपाव्रजेत् ।
कथं संप्रतियोद्धव्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९५.६ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆସେ, ତା ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.95.7
नासन्नह्यो नाकवचो योद्धव्यः क्षत्रियो रणे ।
एक एकेन भाव्यश्च विसृजेति क्षिपामि च ॥ १२.९५.७ ॥
କବଚହୀନ ଏବଂ କବଚଧାରୀ କାହାରିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜଣେ ସହିତ ହିଁ ମୁକାବିଲା କରିବ; ‘ଛାଡ’ କହି ମୁଁ ଆହ୍ୱାନ ଛୁଡ଼ୁଛି।
12.95.8
स चेत्सन्नद्ध आगच्छेत्सन्नद्धव्यं ततो भवेत् ।
स चेत्ससैन्य आगच्छेत्ससैन्यस्तमथाह्वयेत् ॥ १२.९५.८ ॥
ସେ କବଚ ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ, ତେବେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ସେ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଆସିଲେ, ତାହାକୁ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରିବ।
12.95.9
स चेन्निकृत्या युध्येत निकृत्या प्रतियोधयेत् ।
अथ चेद्धर्मतो युध्येद्धर्मेणैव निवारयेत् ॥ १२.९५.९ ॥
ସେ ଛଳନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଛଳନାରେ ହିଁ ତାହାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବ। କିନ୍ତୁ ସେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଧର୍ମରେ ହିଁ ତାହାକୁ ନିବାରଣ କରିବ।
12.95.10
नाश्वेन रथिनं यायादुदियाद्रथिनं रथी ।
व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च ॥ १२.९५.१० ॥
ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ରଥୀ ଉପରେ ଯିବ ନାହିଁ; ରଥୀ ରଥୀ ସମ୍ମୁଖରେ ହିଁ ଉଠିବ। ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ, ଭୀତ ବା ପରାଜିତ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବ ନାହିଁ।
12.95.11
नेषुर्लिप्तो न कर्णी स्यादसतामेतदायुधम् ।
यथार्थमेव योद्धव्यं न क्रुद्ध्येत जिघांसतः ॥ १२.९५.११ ॥
ବିଷ ଲଗାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା କଣ୍ଟାଳିଆ (କର୍ଣୀ) ବାଣ ବ୍ୟବହାର କରିବ ନାହିଁ; ତାହା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ; ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବ ନାହିଁ।
12.95.12
नास्त्येकस्य गजो युद्धे गजश्चेकस्य विद्यते ।
न पदातिर्गजं युध्येन्न गतेन पदातिनम् ॥ १२.९५.१२ ॥
ଯାହାର ହାତୀ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ ମିଳେ ନାହିଁ; ଯାହାର ଅଛି, ସେ ମଧ୍ୟ (ତାହାକୁ ପାଏ ନାହିଁ)। ପଦାତିକ ହାତୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ ନାହିଁ; ଯିଏ ରଥରେ ଯାଇଛି, ସେ ପଦାତିକ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ ନାହିଁ।
12.95.13
हस्तिना योधयेन्नागं कदाचिच्छिक्षितो हयः ।
दिव्यास्त्रबलसंपन्नः कामं युध्येत सर्वदा।
नागे भूमौ समे चैव रथेनाश्वेन वा पुनः ॥ १२.९५.१३ ॥
ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଅଶ୍ୱ କେବେ ହସ୍ତୀ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରାଇପାରେ; ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରବଳସମ୍ପନ୍ନ ଯୋଦ୍ଧା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି — ହସ୍ତୀ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ସମତଳ ଭୂମିରେ, ରଥ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ।
12.95.14
रामरावणयोर्युद्धे हरयो वै पदातयः ।
लक्ष्मणश्च महाभागस्तथा राजन्विभीषणः ॥ १२.९५.१४ ॥
ରାମ-ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେ ପଦାତିକ ରୂପେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ହେ ରାଜନ, ମହାଭାଗ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.95.15
रावणस्यान्तकाले च रथेनैन्द्रेण राधवः ।
निजघान दुराचारं रावणं पापकारिणम् ॥ १२.९५.१५ ॥
ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତକାଳରେ ରାଘବ (ରାମ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଦୁରାଚାରୀ ପାପକାରୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
12.95.16
दिव्यास्त्रबलसंपन्ने सर्वमेतद्विधीयते ।
देवासुरेषु सर्वेषु दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ १२.९५.१६ ॥
ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରବଳସମ୍ପନ୍ନଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ବିହିତ; ଦେବାସୁରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହା ଦେଖିଛନ୍ତି।
12.95.17
साधूनां तु यदा भेदात्साधुश्चेद्व्यसनी भवेत् ।
निष्प्राणो नाभिहन्तव्यो नानपत्यः कथंचन।
भग्नशस्त्रो विपन्नश्च कृत्तज्यो हतवाहनः। ॥ १२.९५.१७ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ହେଲେ ଓ କୌଣସି ସଜ୍ଜନ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ପ୍ରାଣହୀନକୁ ବା ପୁତ୍ରହୀନକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଆଘାତ କରିବ ନାହିଁ; ଶସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା, ବିପନ୍ନ, ଧନୁର ଦଉଡ଼ି କଟାଯାଇଥିବା ଏବଂ ବାହନ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଲୋକକୁ (ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ)।
12.95.18
चिकित्स्यः स्यात्स्वविषये प्राप्यो वा स्वगृहे भवेत् ।
निर्व्रणश्च स भोक्तव्य एष धर्मः सनातनः ॥ १२.९५.१८ ॥
ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ହେବା ଉଚିତ; ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ବା ନିଜ ଗୃହରେ ପହଞ୍ଚିବା ଉଚିତ; ଘାଆରହିତ କରି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ — ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.95.19
तस्माद्धर्मेण योद्धव्यमिति स्वायंभुवोऽब्रवात् ।
सत्सु नित्यः सतां धर्मस्तमास्थाय न नाशयेत् ॥ १२.९५.१९ ॥
ଅତଏବ ଧର୍ମରେ ହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ମନୁ) କହିଥିଲେ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ନିତ୍ୟ; ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.95.20
यो वै जयत्यधर्मेण क्षत्रियो धर्मसंगरः ।
आत्मानमात्मना हन्ति पापो निकृतिजीवनः ॥ १२.९५.२० ॥
ଅଧର୍ମରେ ଜୟ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ — ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧ ନାମରେ — ସେ ପାପୀ, ଛଳରେ ଜୀବନଧାରଣ କରୁଥିବା; ନିଜକୁ ନିଜେ ମାରେ।
12.95.21
कर्म चैतदसाधूनां साधून्योऽसाधुना जयेत् ।
धर्मेण निधनं श्रेयो न जयः पापकर्मणा ॥ १२.९५.२१ ॥
ଏହା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର କର୍ମ — ଦୁଷ୍ଟ ଉପାୟରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ଜିତିବା। ଧର୍ମରେ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେୟ; ପାପକର୍ମରେ ଜୟ ନୁହେଁ।
12.95.22
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव ।
मूलानि च प्रशाखाश्च दहन्समधिगच्छते ॥ १२.९५.२२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଆଚରିତ ଅଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ — ଗାଈ ପରି (ଧୀରେ ଧୀରେ ଫଳେ)। ମୂଳ ଓ ଶାଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦହନ କରି ତାହା ବ୍ୟାପେ।
12.95.23
पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पापः प्रहृष्यति ।
स वर्धमानस्तेनैव पापः पापे प्रसज्जति ॥ १२.९५.२३ ॥
ପାପକର୍ମରେ ଧନ ଲାଭ କରି ପାପୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ି ସେ ପାପରେ ହିଁ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।
12.95.24
न धर्मोऽस्तीति मन्वानः शुचीनवहसन्निव ।
अश्रद्दधानश्च भवेद्विनाशमुपगच्छति
स बद्धो वारुणैः पाशैरमर्त्यैरवमन्यते। ॥ १२.९५.२४ ॥
'ଧର୍ମ ନାହିଁ' ବୋଲି ଭାବି, ଶୁଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଉପହାସ କରୁଥିବା ପରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ହୋଇ ସେ ବିନାଶ ପାଏ। ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରେ ବଦ୍ଧ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ହୁଏ।
12.95.25
महादृतिरिवाध्मातः स्वकृतेनैव वर्धते ।
ततः समूलो ह्रियते नदीकूलादिव द्रुमा ॥ १२.९५.२५ ॥
ପବନରେ ଫୁଲିଥିବା ବଡ଼ ଚମଡ଼ାର ଥଳି ନିଜ କର୍ମରୁ ହିଁ ବଢ଼େ; ତା'ପରେ ନଦୀକୂଳର ଗଛ ପରି ମୂଳ ସହିତ ତାହା ବହି ନିଆଯାଏ।
12.95.26
अथैनमभिनिन्दन्ति भिन्नं कुम्भमिवाश्यानि ।
तस्माद्धर्मेण विजयं कोशं लिप्सेत भूमिपः ॥ १२.९५.२६ ॥
ତା'ପରେ ଲୋକେ ତା'ର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ଭାଙ୍ଗା ଘଡ଼ାକୁ ପଥର ନିନ୍ଦା କରିବା ପରି। ତେଣୁ ରାଜା ଧର୍ମରେ ବିଜୟ ଓ କୋଷ ଲାଭ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ।