మహాభారతం · అధ్యాయం 12.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.95.1
अथ यो विजिगीषेत क्षत्रियः क्षत्रियं युधि ।
कस्तस्य विजये धर्मो ह्येतं पृष्टो ब्रवीहि मे ॥ १२.९५.१ ॥
ఇప్పుడు యుద్ధంలో మరో క్షత్రియుడిని జయించాలనుకునే క్షత్రియునికి, అతని విజయంలో ఏ ధర్మం ఉంటుంది? ఇది నేను అడుగుతున్నాను, నాకు చెప్పండి.
12.95.2
ससहायोऽसहायो वा राष्ट्रमागम्य भूमिपः ।
ब्रूयादहं यो राजेति रक्षिष्यामि च वः सदा ॥ १२.९५.२ ॥
సహాయులతో లేదా ఒంటరిగా ఒక రాష్ట్రానికి వచ్చి, ఒక రాజు "నేను రాజును, మిమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తాను" అని చెప్పవచ్చు.
12.95.3
मम धर्मबलिं दत्त किंवा मां प्रतिपत्स्यथ ।
ते चोक्तमागतं तत्र घृणीयुः कुशलं भवेत् ॥ १२.९५.३ ॥
నాకు ధర్మ-పన్ను ఇవ్వండి, లేదా నన్ను ఎదుర్కోండి. అక్కడికి వచ్చి చెప్పినదానిని వారు కరుణతో అంగీకరిస్తే శుభం కలుగుతుంది.
12.95.4
ते चेदक्षत्रियाः सन्तो विरुध्येरन्कथंचन ।
सर्वोपायैर्नियन्तव्या विकर्मस्था नराधिप ॥ १२.९५.४ ॥
వారు క్షత్రియులు కాకుండా ఏ విధంగానైనా ఎదిరిస్తే, ఓ నరాధిపా, విక్రమ స్థితిలో ఉన్నవారిని అన్ని ఉపాయాలతో నియంత్రించాలి.
12.95.5
अशस्त्रं क्षत्रियं मत्वा शस्त्रं गृह्णात्यथापरः ।
त्राणायाप्यसमर्थं तं मन्यमानमतीव च ॥ १२.९५.५ ॥
ఆయుధం లేని క్షత్రియుడని భావించి, మరొకడు ఆయుధం పడతాడు; అతడు తనను రక్షించుకోలేడని అతి ఎక్కువగా తలుస్తాడు.
12.95.6
अथः यः क्षत्रियो राजा क्षत्रियं प्रत्युपाव्रजेत् ।
कथं संप्रतियोद्धव्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.९५.६ ॥
ఇప్పుడు ఏ క్షత్రియ రాజు మరో క్షత్రియుడిపై ఎదురొస్తాడో, అతనితో ఎలా యుద్ధం చేయాలి? ఓ పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
12.95.7
नासन्नह्यो नाकवचो योद्धव्यः क्षत्रियो रणे ।
एक एकेन भाव्यश्च विसृजेति क्षिपामि च ॥ १२.९५.७ ॥
కవచం లేనివాడినీ, కవచం ధరించినవాడినీ యుద్ధంలో క్షత్రియుడు ఎదుర్కోకూడదు. ఒకడు ఒకడితోనే తలపడాలి; ‘విడువు’ అని సవాలును నేను విసురుతున్నాను.
12.95.8
स चेत्सन्नद्ध आगच्छेत्सन्नद्धव्यं ततो भवेत् ।
स चेत्ससैन्य आगच्छेत्ससैन्यस्तमथाह्वयेत् ॥ १२.९५.८ ॥
అతడు కవచం ధరించి వస్తే, అప్పుడు తానూ కవచం ధరించాలి. అతడు సైన్యంతో వస్తే, సైన్యంతోనే అతడిని ఎదుర్కోవాలి.
12.95.9
स चेन्निकृत्या युध्येत निकृत्या प्रतियोधयेत् ।
अथ चेद्धर्मतो युध्येद्धर्मेणैव निवारयेत् ॥ १२.९५.९ ॥
అతడు కపటంగా పోరాడితే, అతడినీ కపటంతోనే ఎదుర్కోవాలి. కానీ అతడు ధర్మంగా పోరాడితే, ధర్మంతోనే అతడిని అడ్డుకోవాలి.
12.95.10
नाश्वेन रथिनं यायादुदियाद्रथिनं रथी ।
व्यसने न प्रहर्तव्यं न भीताय जिताय च ॥ १२.९५.१० ॥
అశ్వారూఢుడు రథికుడిపై దాడి చేయకూడదు; రథికుడు రథికుడితోనే ఎదుర్కోవాలి. కష్టంలో ఉన్నవాడిపైనా, భయపడినవాడిపైనా, ఓడినవాడిపైనా ప్రహరించకూడదు.
12.95.11
नेषुर्लिप्तो न कर्णी स्यादसतामेतदायुधम् ।
यथार्थमेव योद्धव्यं न क्रुद्ध्येत जिघांसतः ॥ १२.९५.११ ॥
విషం పూసిన బాణాన్నీ, ముల్లు గల (కర్ణి) బాణాన్నీ వాడకూడదు; అది దుష్టుల ఆయుధం. యథాయోగ్యంగా పోరాడాలి; చంపాలనుకునే వాడిపై కోపం తెచ్చుకోకూడదు.
12.95.12
नास्त्येकस्य गजो युद्धे गजश्चेकस्य विद्यते ।
न पदातिर्गजं युध्येन्न गतेन पदातिनम् ॥ १२.९५.१२ ॥
ఏనుగులేనివానికి యుద్ధంలో ఏనుగు ఉండదు; ఏనుగు ఉన్నవానికీ అది దొరకదు. కాలిబంట్లు ఏనుగుతో పోరాడకూడదు; వెళ్లినవాడు కాలిబంటుతో పోరాడకూడదు.
12.95.13
हस्तिना योधयेन्नागं कदाचिच्छिक्षितो हयः ।
दिव्यास्त्रबलसंपन्नः कामं युध्येत सर्वदा।
नागे भूमौ समे चैव रथेनाश्वेन वा पुनः ॥ १२.९५.१३ ॥
శిక్షణ పొందిన గుర్రం ఒకప్పుడు ఏనుగుతో ఏనుగును పోరాడించవచ్చు; దివ్యాస్త్ర బలసంపన్నుడైన యోధుడు ఎల్లప్పుడూ ఇష్టానుసారం పోరాడవచ్చు — ఏనుగుపై, సమమైన నేలపై, రథంతో లేదా గుర్రంతో కూడా.
12.95.14
रामरावणयोर्युद्धे हरयो वै पदातयः ।
लक्ष्मणश्च महाभागस्तथा राजन्विभीषणः ॥ १२.९५.१४ ॥
రామ-రావణుల యుద్ధంలో వానరులు కాలినడకన పోరాడారు; ఓ రాజా, మహాభాగ్యుడైన లక్ష్మణుడు, అలాగే విభీషణుడు కూడా.
12.95.15
रावणस्यान्तकाले च रथेनैन्द्रेण राधवः ।
निजघान दुराचारं रावणं पापकारिणम् ॥ १२.९५.१५ ॥
రావణుని అంతకాలంలో రాఘవుడు (రాముడు) ఇంద్రుని రథంతో దుర్మార్గుడు, పాపకర్ముడైన రావణుని సంహరించాడు.
12.95.16
दिव्यास्त्रबलसंपन्ने सर्वमेतद्विधीयते ।
देवासुरेषु सर्वेषु दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ १२.९५.१६ ॥
దివ్యాస్త్ర బలసంపన్నునికి ఇవన్నీ విధించబడ్డాయి; దేవాసురులందరి మధ్య ఇది పూర్వులచే చూడబడింది.
12.95.17
साधूनां तु यदा भेदात्साधुश्चेद्व्यसनी भवेत् ।
निष्प्राणो नाभिहन्तव्यो नानपत्यः कथंचन।
भग्नशस्त्रो विपन्नश्च कृत्तज्यो हतवाहनः। ॥ १२.९५.१७ ॥
సజ్జనుల మధ్య విభేదం కలిగినపుడు ఒక సజ్జనుడు కష్టాల్లో పడితే, ప్రాణం లేనివాడిని, సంతానం లేనివాడిని ఏ విధంగానూ కొట్టకూడదు; ఆయుధం విరిగినవాడిని, ఆపదలో పడినవాడిని, విల్లు తెగినవాడిని, వాహనం చంపబడినవాడిని (కూడా కొట్టకూడదు).
12.95.18
चिकित्स्यः स्यात्स्वविषये प्राप्यो वा स्वगृहे भवेत् ।
निर्व्रणश्च स भोक्तव्य एष धर्मः सनातनः ॥ १२.९५.१८ ॥
అతనికి చికిత్స చేయాలి; అతడు తన రాజ్యంలో లేదా తన ఇంట్లో చేర్చబడాలి; గాయం లేకుండా అతడిని స్వీకరించాలి — ఇదే సనాతన ధర్మం.
12.95.19
तस्माद्धर्मेण योद्धव्यमिति स्वायंभुवोऽब्रवात् ।
सत्सु नित्यः सतां धर्मस्तमास्थाय न नाशयेत् ॥ १२.९५.१९ ॥
కాబట్టి ధర్మంతోనే యుద్ధం చేయాలని స్వాయంభువుడు (మనువు) చెప్పాడు. సత్పురుషులలో ధర్మం నిత్యమై ఉంటుంది; దానిని ఆశ్రయించి నశింపజేయకూడదు.
12.95.20
यो वै जयत्यधर्मेण क्षत्रियो धर्मसंगरः ।
आत्मानमात्मना हन्ति पापो निकृतिजीवनः ॥ १२.९५.२० ॥
అధర్మంతో జయించే క్షత్రియుడు — ధర్మయుద్ధం పేరుతో — అతడు పాపి, మోసంతో జీవించేవాడు; తనను తానే తనలో చంపుకుంటాడు.
12.95.21
कर्म चैतदसाधूनां साधून्योऽसाधुना जयेत् ।
धर्मेण निधनं श्रेयो न जयः पापकर्मणा ॥ १२.९५.२१ ॥
ఇది దుష్టుల కార్యం — దుష్ట మార్గాల ద్వారా సజ్జనులను జయించడం. ధర్మంతో మరణం శ్రేష్ఠం; పాపకర్మతో విజయం కాదు.
12.95.22
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव ।
मूलानि च प्रशाखाश्च दहन्समधिगच्छते ॥ १२.९५.२२ ॥
ఓ రాజా! ఆచరించిన అధర్మం వెంటనే ఫలితం ఇవ్వదు — ఆవులాగా (క్రమంగా ఫలిస్తుంది). వేళ్లను, కొమ్మలను కూడా దహిస్తూ అది వ్యాపిస్తుంది.
12.95.23
पापेन कर्मणा वित्तं लब्ध्वा पापः प्रहृष्यति ।
स वर्धमानस्तेनैव पापः पापे प्रसज्जति ॥ १२.९५.२३ ॥
పాపకర్మ ద్వారా ధనం పొంది పాపి సంతోషిస్తాడు. దాని ద్వారానే పెరిగి, పాపంలోనే అతుక్కుపోతాడు.
12.95.24
न धर्मोऽस्तीति मन्वानः शुचीनवहसन्निव ।
अश्रद्दधानश्च भवेद्विनाशमुपगच्छति
स बद्धो वारुणैः पाशैरमर्त्यैरवमन्यते। ॥ १२.९५.२४ ॥
'ధర్మం లేదు' అని భావించి, శుచులను ఎగతాళి చేస్తున్నట్లు, శ్రద్ధ లేనివాడై అతడు వినాశాన్ని పొందుతాడు. వరుణుని పాశాలతో బంధించబడి, దేవతలచే తిరస్కరించబడతాడు.
12.95.25
महादृतिरिवाध्मातः स्वकृतेनैव वर्धते ।
ततः समूलो ह्रियते नदीकूलादिव द्रुमा ॥ १२.९५.२५ ॥
గాలితో ఉబ్బిన పెద్ద తోలుసంచి తన కర్మవల్లనే పెరుగుతుంది; తరువాత నది ఒడ్డున ఉన్న చెట్లు వేరుతో సహా కొట్టుకుపోయినట్లు అది వేరుతో సహా కొట్టుకుపోతుంది.
12.95.26
अथैनमभिनिन्दन्ति भिन्नं कुम्भमिवाश्यानि ।
तस्माद्धर्मेण विजयं कोशं लिप्सेत भूमिपः ॥ १२.९५.२६ ॥
అప్పుడు ప్రజలు అతడిని నిందిస్తారు, పగిలిన కుండను రాళ్లు నిందించినట్లు. కాబట్టి రాజు ధర్మంతో విజయాన్ని, కోశాన్ని కోరాలి.