ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.96.1
नाधर्मेण महीं जेतुं लिप्सेत जगतीपतिः ।
अधर्मविजयं लब्ध्वा को नु मन्येत भूमिपः ॥ १२.९६.१ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਅਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝੇਗਾ?
12.96.2
अधर्मयुक्तो विजयो ह्यध्रुवोऽस्वर्ग्य एव च ।
पातयत्येव राजानं महीं च भरतर्षभ ॥ १२.९६.२ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਿੱਤ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.96.3
विशीर्णकवचं चैव तवास्मीति च वादिनम् ।
कृताञ्जलिं न्यस्तशस्त्रं गृहीत्वा न विहिंसयेत् ॥ १२.९६.३ ॥
ਜਿਸਦਾ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ' ਕਹੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਣ, ਸ਼ਸਤਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵੀ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
12.96.4
बलेन विजितो यश्च न तं युध्येत भूमिपः ।
संवत्सरं विप्रणयेत्तस्माज्जातः पुनर्भवेत् ॥ १२.९६.४ ॥
ਜੋ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।
12.96.5
नार्वाक्संवत्सरात्कन्या प्रष्टव्या विक्रमाहृता ।
एवमेव धनं सर्वं यच्चान्यत्सहसा हृतम् ॥ १२.९६.५ ॥
ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਕੰਨਿਆ ਤੋਂ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਾਨਕ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ।
12.96.6
न तु वध्ये धनं तिष्ठेत्पिबेयुर्ब्राह्मणाः पयः ।
युञ्जीरन्नप्यनडुहः क्षन्तव्यं वा पुनर्भवेत् ॥ १२.९६.६ ॥
ਪਰ ਵਧ ਕਾਰਨ ਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁੱਧ ਪੀਣ, ਬਲਦ ਜੋਤੇ ਜਾਣ; ਜਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਮੁੜ ਹੋਵੇ।
12.96.7
राज्ञा राजैव योद्धव्यस्तथा धर्मो विधीयते ।
नान्यो राजानमभ्यस्येदराजन्यः कथंचन ॥ १२.९६.७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਰਾਜਨਯ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਨਾ ਕਰੇ।
12.96.8
अनीकयोः संहतयोर्यदीयाद्ब्राह्मणोऽन्तरा ।
शान्तिमिच्छन्नुभयतो न योद्धव्यं तदा भवेत् ॥ १२.९६.८ ॥
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਊਹ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.96.9
मर्यादां शाश्वतीं भिन्द्याद्ब्राह्मणं योऽभिलङ्घयेत् ।
अथ चेल्लङ्घयेदेव मर्यादां क्षत्रियब्रुवः।
असङ्ख्येपतदूर्ध्वं स्यादनादेयश्च संसदि ॥ १२.९६.९ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਰਿਆਦਾ ਲੰਘੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸੰਖ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਵਾਨ ਠਹਿਰੇਗਾ।
12.96.10
यस्तु धर्मविलोपेन मर्यादाभेदनेन च ।
तां वृत्तिं नानुवर्तेत विजिगीषुर्महीपतिः ॥ १२.९६.१० ॥
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਪ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਭੰਗ ਵਾਲੇ ਉਸ ਆਚਰਣ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।
12.96.11
धर्मलब्धाद्धि विजयाल्लाभः कोऽभ्यधिको भवेत् ॥ १२.९६.११ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
12.96.12
सहसा न्याय्यभूतानि क्षिप्रमेव प्रसादयेत् ।
सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः ॥ १२.९६.१२ ॥
ਜਿਹੜੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਤਵਨਾ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਨੀਤੀ ਹੈ।
12.96.13
भुज्यमाना ह्यभोगेन स्वराष्ट्रादभितापिताः ।
अमित्रान्पर्युपासीरन्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ॥ १२.९६.१३ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਤੇ ਸੰਤਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਵਿਪਤਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੈਰੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾਣਗੇ।
12.96.14
अमित्रोपग्रहं चास्य ते कुर्युः क्षिप्रमापदि ।
संतुष्टाः सर्वतो राजन्राजव्यसनकाङ्क्षिणः ॥ १२.९६.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣਗੇ।
12.96.15
नामित्रो विनिकर्तव्यो नातिच्छेद्यः कथंचन ।
जीवितं ह्यप्यतिच्छिन्नः संत्यजेदेकदा नरः ॥ १२.९६.१५ ॥
ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.96.16
अल्पेनापि च संयुक्तस्तुष्यते नापराधितः ।
शुद्धं जीवितमेवापि तादृशो बहुमन्यते ॥ १२.९६.१६ ॥
ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
12.96.17
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नः प्रियराजकः ।
संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९६.१७ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਪਦ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਜ-ਸੇਵਕ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦ੍ਰਿੜ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.96.18
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या ये चान्ये श्रुतसत्तमाः ।
पूजार्हाः पूजिता यस्य स वै लोकविदुच्यते ॥ १२.९६.१८ ॥
ਰਿਤਵਿਜ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਲੋਕਵਿਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.96.19
एतेनैव च वृत्तेन महीं प्राप सुरोत्तमः ।
अन्येऽपि चैव विजयं विजिगीषन्ति पार्थिवाः ॥ १२.९६.१९ ॥
ਇਸੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.96.20
भूमिवर्जं धनं राजा जित्वा राजन्महाहवे ।
अपि चान्नोषधीः शश्वदाजहार प्रतर्दनः ॥ १२.९६.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਛੱਡ ਕੇ ਧਨ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਨੇ ਸਦਾ ਅੰਨ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਲਈਆਂ।
12.96.21
अग्रिहोत्राग्निशेषं च हविर्भोजनमेव च ।
आजहार दिवोदासस्ततो विप्रकृतोऽभवत् ॥ १२.९६.२१ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਹਵਿ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਲਿਆ; ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਰਾਧੀ ਬਣ ਗਿਆ।
12.96.22
सराजकानि राष्ट्राणि नाभागो दक्षिणां ददौ ।
अन्यत्र श्रोत्रियस्वाच्च तापसार्थाच्च भारत ॥ १२.९६.२२ ॥
ਨਾਭਾਗ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸ਼੍ਰੋਤਰੀ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
12.96.23
उच्चावचानि वित्तानि धर्मज्ञानां युधिष्ठिर ।
आसन्राज्ञां पुराणानां सर्वं तन्मम रोचते ॥ १२.९६.२३ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਸਭ ਧਨ ਸੀ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
12.96.24
सर्वविद्यातिरेकेण जयमिच्छेन्महीपतिः ।
न मायया न दम्भेन य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १२.९६.२४ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰੇ।