మహాభారతం · అధ్యాయం 12.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.96.1
नाधर्मेण महीं जेतुं लिप्सेत जगतीपतिः ।
अधर्मविजयं लब्ध्वा को नु मन्येत भूमिपः ॥ १२.९६.१ ॥
రాజు అధర్మంతో భూమిని జయించాలని కోరకూడదు. అధర్మ విజయాన్ని పొందిన ఏ రాజు దానిని మంచిదని భావిస్తాడు?
12.96.2
अधर्मयुक्तो विजयो ह्यध्रुवोऽस्वर्ग्य एव च ।
पातयत्येव राजानं महीं च भरतर्षभ ॥ १२.९६.२ ॥
అధర్మంతో కూడిన విజయం అస్థిరమైనది, స్వర్గాన్ని ఇవ్వనిది. భరతర్షభా, అది రాజును, భూమిని కూడా పతనం చేస్తుంది.
12.96.3
विशीर्णकवचं चैव तवास्मीति च वादिनम् ।
कृताञ्जलिं न्यस्तशस्त्रं गृहीत्वा न विहिंसयेत् ॥ १२.९६.३ ॥
కవచం విరిగినవాడు, 'నేను నీవాడిని' అని పలికేవాడు, చేతులు జోడించినవాడు, ఆయుధాలు దించినవాడు—అతన్ని పట్టుకున్నా హింసించకూడదు.
12.96.4
बलेन विजितो यश्च न तं युध्येत भूमिपः ।
संवत्सरं विप्रणयेत्तस्माज्जातः पुनर्भवेत् ॥ १२.९६.४ ॥
బలంతో జయించబడినవానితో రాజు మళ్లీ యుద్ధం చేయకూడదు. అతన్ని ఒక సంవత్సరం తనవద్ద ఉంచాలి; తరువాత అతడు మళ్లీ పుట్టినట్లు అవుతాడు.
12.96.5
नार्वाक्संवत्सरात्कन्या प्रष्टव्या विक्रमाहृता ।
एवमेव धनं सर्वं यच्चान्यत्सहसा हृतम् ॥ १२.९६.५ ॥
ఒక సంవత్సరం లోపే బలవంతంగా అపహరించబడిన కన్యను ప్రశ్నించకూడదు. అలాగే ఆకస్మికంగా అపహరించబడిన ధనమంతా, ఇతర వస్తువులూ కూడా అంతే.
12.96.6
न तु वध्ये धनं तिष्ठेत्पिबेयुर्ब्राह्मणाः पयः ।
युञ्जीरन्नप्यनडुहः क्षन्तव्यं वा पुनर्भवेत् ॥ १२.९६.६ ॥
కాని వధ కారణంగా ధనం నిలవకూడదు. బ్రాహ్మణులు పాలు తాగాలి, ఎద్దులు నాగలికి కట్టబడాలి; లేదా క్షమించాలి, అది మళ్లీ జరగాలి.
12.96.7
राज्ञा राजैव योद्धव्यस्तथा धर्मो विधीयते ।
नान्यो राजानमभ्यस्येदराजन्यः कथंचन ॥ १२.९६.७ ॥
రాజు రాజుతోనే యుద్ధం చేయాలి; ఇదే ధర్మంగా విధించబడింది. రాజేతరుడు ఏ విధంగానూ రాజుపై దాడి చేయరాదు.
12.96.8
अनीकयोः संहतयोर्यदीयाद्ब्राह्मणोऽन्तरा ।
शान्तिमिच्छन्नुभयतो न योद्धव्यं तदा भवेत् ॥ १२.९६.८ ॥
రెండు సైన్యాలు వ్యూహబద్ధంగా నిలిచి ఉన్నప్పుడు, శాంతిని కోరుతూ ఒక బ్రాహ్మణుడు మధ్యలోకి వస్తే, ఆ సమయంలో ఇరువైపులా యుద్ధం జరగకూడదు.
12.96.9
मर्यादां शाश्वतीं भिन्द्याद्ब्राह्मणं योऽभिलङ्घयेत् ।
अथ चेल्लङ्घयेदेव मर्यादां क्षत्रियब्रुवः।
असङ्ख्येपतदूर्ध्वं स्यादनादेयश्च संसदि ॥ १२.९६.९ ॥
బ్రాహ్మణుని అతిక్రమించేవాడు శాశ్వతమైన మర్యాదను భంగపరుస్తాడు. క్షత్రియునిగా చెప్పుకునేవాడు ఈ మర్యాదను అతిక్రమిస్తే, అతడు అనంతమైన పతనానికి గురై సభలో అంగీకరించదగనివాడవుతాడు.
12.96.10
यस्तु धर्मविलोपेन मर्यादाभेदनेन च ।
तां वृत्तिं नानुवर्तेत विजिगीषुर्महीपतिः ॥ १२.९६.१० ॥
అయితే విజయాన్ని కోరే రాజు, ధర్మాన్ని నాశనం చేసి మర్యాదను భంగపరచే ఆ ప్రవర్తనను అనుసరించరాదు.
12.96.11
धर्मलब्धाद्धि विजयाल्लाभः कोऽभ्यधिको भवेत् ॥ १२.९६.११ ॥
ధర్మంగా పొందిన విజయం కంటే అధికమైన లాభం ఏది కాగలదు?
12.96.12
सहसा न्याय्यभूतानि क्षिप्रमेव प्रसादयेत् ।
सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः ॥ १२.९६.१२ ॥
న్యాయంగా హక్కు ఉన్నవారిని తొందరపాటుతో కాకుండా వెంటనే సంతోషపెట్టాలి. సాంత్వనతో, భోగదానంతో వారిని తృప్తిపరచడమే రాజులకు పరమ నీతి.
12.96.13
भुज्यमाना ह्यभोगेन स्वराष्ट्रादभितापिताः ।
अमित्रान्पर्युपासीरन्व्यसनौघप्रतीक्षिणः ॥ १२.९६.१३ ॥
స్వరాష్ట్రంలో భోగాభావంతో బాధింపబడి, తపించినవారు, విపత్తుల ప్రవాహాన్ని ఎదురుచూస్తూ, శత్రువులను ఆశ్రయిస్తారు.
12.96.14
अमित्रोपग्रहं चास्य ते कुर्युः क्षिप्रमापदि ।
संतुष्टाः सर्वतो राजन्राजव्यसनकाङ्क्षिणः ॥ १२.९६.१४ ॥
రాజా, అన్ని వైపుల నుండి రాజు విపత్తును కోరుకునేవారు, సంతుష్టులై, ఆపదలో వెంటనే అతని మిత్రుడిని తమ పక్షంలోకి తీసుకుంటారు.
12.96.15
नामित्रो विनिकर्तव्यो नातिच्छेद्यः कथंचन ।
जीवितं ह्यप्यतिच्छिन्नः संत्यजेदेकदा नरः ॥ १२.९६.१५ ॥
శత్రువును పూర్తిగా నరకకూడదు; ఏ విధంగానూ అతిగా ఛేదించకూడదు, ఎందుకంటే పూర్తిగా ఛిన్నమైన మనిషి కూడా ఒకేసారి ప్రాణాన్ని త్యజించవచ్చు.
12.96.16
अल्पेनापि च संयुक्तस्तुष्यते नापराधितः ।
शुद्धं जीवितमेवापि तादृशो बहुमन्यते ॥ १२.९६.१६ ॥
స్వల్పమే కలిగినా అతడు సంతుష్టుడై ఉంటాడు, అపరాధి కాడు; అటువంటివాడు శుద్ధమైన జీవితాన్ని కూడా గొప్పగా భావిస్తాడు.
12.96.17
यस्य स्फीतो जनपदः संपन्नः प्रियराजकः ।
संतुष्टभृत्यसचिवो दृढमूलः स पार्थिवः ॥ १२.९६.१७ ॥
ఎవరి జనపదం సమృద్ధంగా, సంపన్నంగా ఉంటుందో, ఎవరి ప్రియమైన రాజాధికారులు, సంతుష్టులైన సేవకులు, మంత్రులు ఉంటారో, ఆ రాజు దృఢమూలుడు.
12.96.18
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या ये चान्ये श्रुतसत्तमाः ।
पूजार्हाः पूजिता यस्य स वै लोकविदुच्यते ॥ १२.९६.१८ ॥
ఋత్విజులు, పురోహితులు, ఆచార్యులు, ఇతర శ్రేష్ఠ పండితులు పూజార్హులై, ఎవరి చేత పూజింపబడతారో, అతడే లోకజ్ఞుడు అని చెప్పబడతాడు.
12.96.19
एतेनैव च वृत्तेन महीं प्राप सुरोत्तमः ।
अन्येऽपि चैव विजयं विजिगीषन्ति पार्थिवाः ॥ १२.९६.१९ ॥
ఈ ఆచరణం ద్వారానే దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు భూమిని పొందాడు. ఇతర రాజులు కూడా విజయాన్ని కోరి ఇదే విధంగా చేస్తారు.
12.96.20
भूमिवर्जं धनं राजा जित्वा राजन्महाहवे ।
अपि चान्नोषधीः शश्वदाजहार प्रतर्दनः ॥ १२.९६.२० ॥
రాజా, మహాయుద్ధంలో గెలిచి రాజు భూమిని తప్ప ధనాన్ని తీసుకున్నాడు; ప్రతర్దనుడు ఆహారాన్ని, ఓషధులను కూడా ఎల్లప్పుడూ తీసుకున్నాడు.
12.96.21
अग्रिहोत्राग्निशेषं च हविर्भोजनमेव च ।
आजहार दिवोदासस्ततो विप्रकृतोऽभवत् ॥ १२.९६.२१ ॥
అగ్నిహోత్ర అగ్ని శేషాన్ని, హవిస్సు భోజనాన్ని కూడా దివోదాసుడు తీసుకున్నాడు; అందువల్ల అతను బ్రాహ్మణులకు అపరాధి అయ్యాడు.
12.96.22
सराजकानि राष्ट्राणि नाभागो दक्षिणां ददौ ।
अन्यत्र श्रोत्रियस्वाच्च तापसार्थाच्च भारत ॥ १२.९६.२२ ॥
నాభాగుడు రాజులతో సహా రాష్ట్రాలను దక్షిణగా ఇచ్చాడు; భారతా, శ్రోత్రియుల ధనాన్ని, తాపసులకు చెందినదాన్ని తప్ప.
12.96.23
उच्चावचानि वित्तानि धर्मज्ञानां युधिष्ठिर ।
आसन्राज्ञां पुराणानां सर्वं तन्मम रोचते ॥ १२.९६.२३ ॥
యుధిష్ఠిరా, ధర్మజ్ఞులైన పురాతన రాజుల వద్ద ఉన్నతమైన, సామాన్యమైన సమస్త ధనం ఉండేది; అది నాకు ఇష్టమైనది.
12.96.24
सर्वविद्यातिरेकेण जयमिच्छेन्महीपतिः ।
न मायया न दम्भेन य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १२.९६.२४ ॥
అన్ని విద్యలను అధిగమించి రాజు విజయాన్ని కోరాలి; మాయ చేతగానీ, కపటంతోగానీ కాదు; తన అభ్యున్నతిని కోరేవాడు అలాగే చేయాలి.