ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.97.1
क्षत्रधर्माद्धि पापीयान्न धर्मोऽस्ति नराधिप ।
अपयाने च युद्धे च राजा हन्ति महाजनम् ॥ १२.९७.१ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
12.97.2
अथ स्म कर्मणा केन लोकाञ्जयति पार्थिवः ।
विद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.९७.२ ॥
ਤਾਂ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਜਾਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.97.3
निग्रहेण च पापानां साधूनां संग्रहेण च ।
यज्ञैर्दानैश्च राजानो भवन्ति शुचयोऽमलाः ॥ १२.९७.३ ॥
ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.97.4
उपरुन्धन्ति राजानो भूतानि विजयार्थिनः ।
त एव विजयं प्राप्य वर्धयन्ति पुनः प्रजाः ॥ १२.९७.४ ॥
ਜਿੱਤ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਰਾਜੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
12.97.5
अपविध्यन्ति पापानि दानयज्ञतपोबलैः ।
अनुग्रहेण भूतानां पुण्यमेषां विवर्धते ॥ १२.९७.५ ॥
ਦਾਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
12.97.6
यथैव क्षेत्रनिर्याता निर्यातं क्षेत्रमेव च ।
हिनस्ति धान्यकक्षं च न च धान्यं विनश्यति ॥ १२.९७.६ ॥
ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਨਾਜ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.97.7
एवं शस्त्राणि मुञ्चन्तो घ्नन्ति वध्याननेकधा ।
तस्यैषा निष्कृतिर्दृष्टा भूतानां भावनं पुनः ॥ १२.९७.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਧ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਲਈ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
12.97.8
यो भूतानि सदाऽनर्थाद्वधात्क्लेशाच्च रक्षति ।
दस्युभ्यः प्राणदानात्स धनदः सुखदो विराट् ॥ १२.९७.८ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਨਰਥ, ਵਧ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਡਾਕੂਆਂ ਤੋਂ ਜੀਵਨਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਰਾਟ ਹੈ।
12.97.9
स सर्वयज्ञारीजानो राजाऽथाभयदक्षिणैः ।
अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ १२.९७.९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ — ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਭੈ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਇੱਥੇ ਕਲਿਆਣਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.97.10
ब्राह्मणार्थे समुत्पन्ने योऽभिनिष्पत्य युध्यति ।
आत्मानं यूपमुत्सृज्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः ॥ १२.९७.१० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸੰਕਟ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਪ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਅਰਪਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਯੱਗ ਅਨੰਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.97.11
अभीतो विकिरञ्शत्रून्प्रतिगृह्य शरांस्तथा ।
न तस्मान्त्रिदशाः श्रेयो भुवि पश्यन्ति किंचन ॥ १२.९७.११ ॥
ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ — ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੁਭ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
12.97.12
तस्य शस्त्राणि यावन्ति त्वचं भिन्दन्ति संयुगे ।
तावतः सोऽश्नुते लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान् ॥ १२.९७.१२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨੇ ਹੀ ਸਰਬਕਾਮਦੁੱਘੇ, ਅਕਸ਼ੈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਹ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.97.13
यदस्य रुधिरं गात्रादाहवे संप्रवर्तते ।
सह तेनैव स्रावेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १२.९७.१३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.97.14
यानि दुःखानि सहते प्राणानामतिपातने ।
न तपोऽस्ति ततो भूय इति धर्मविदो विदुः ॥ १२.९७.१४ ॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.97.15
पृष्ठतो भीरवः सङ्ख्ये वर्तन्ते धर्मपूरुषाः ।
शूराच्छरणमिच्छन्तः पर्जन्यादिव जीवनम् ॥ १२.९७.१५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਰਪੋਕ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਮੰਗਣ ਵਾਂਗ, ਧਰਮਪੁਰਖ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.97.16
यदि शूरं तथा क्षेमे प्रतीक्षेरन्यथा भये ।
प्रतिरूपं जनाः कुर्युर्न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.९७.१६ ॥
ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭੈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ।
12.97.17
यदि ते कृतमाज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम् ।
युक्तं न्याय्यं च कुर्युस्ते न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.९७.१७ ॥
ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੇ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਵਰਤਾਅ ਕਰਨ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ।
12.97.18
पुरुषाणां समानानां दृश्यते महदन्तरम् ।
संग्रामेऽनीकवेलायामुत्कृष्टेषु पतत्सु च ॥ १२.९७.१८ ॥
ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
12.97.19
पतत्यभिमुखं शूरः परान्भीरुः पलायते ।
आस्थाय स्वर्ग्यमध्वानं सहायान्विषमे त्यजन् ॥ १२.९७.१९ ॥
ਸੂਰਮਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਡਰਪੋਕ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵੀ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ।
12.97.20
मा स्म तांस्तादृशांस्तात जनिष्टाऽधर्मपूरुषान् ॥ १२.९७.२० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਐਸੇ ਅਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਨਾ ਜੰਮਣ।
12.97.21
ये सहायान्रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान्ययुः ।
अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ १२.९७.२१ ॥
ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.97.22
त्यागेन यः सहायानां स्वान्प्राणांस्त्रातुमिच्छति ।
तं हन्युः काष्ठलोहैर्वा दहेयुर्वा कटाग्निना।
पशुवन्मारयेयुर्वा क्षत्रिया ये स्युरीदृशाः ॥ १२.९७.२२ ॥
ਜੋ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਘਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਵੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.97.23
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच्छय्यामरणं भवेत् ।
विसृजञ्श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन् ॥ १२.९७.२३ ॥
ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਅਧਰਮ ਹੈ; ਬਲਗਮ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਕੱਢਦਿਆਂ, ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ ਮਰਨਾ।
12.97.24
अविक्षतेन देहेन प्रलयं योऽधिगच्छति ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.९७.२४ ॥
ਜੋ ਖੱਤਰੀ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.97.25
न गृहे मरणं तात क्षत्रियाणां प्रशस्यते ।
शौण्डीराणामशौण्डीर्यमधर्मं कृपणं च तत् ॥ १२.९७.२५ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ ਕਾਇਰਤਾ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਦੀਨਤਾ ਹੈ।
12.97.26
इदं कृच्छ्रमहो दुःखं पापीय इति निष्टनन् ।
प्रतिध्वस्तमुखः पूतिरमात्याननुशोचयन् ॥ १२.९७.२६ ॥
'ਇਹ ਕਸ਼ਟ ਹੈ, ਹਾਏ ਦੁੱਖ, ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਹੁੰਦੇ, ਮੂੰਹ ਮੁਰਝਾਇਆ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੇ।
12.97.27
अरोगाणां स्पृहयते मुहुर्मृत्युमपीच्छति ।
वीरो दृप्तो मनस्वी च नेदृशं मृत्युमर्हति ॥ १२.९७.२७ ॥
ਨਿਰੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੌਤ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਮਨਸਵੀ ਸੂਰਮਾ ਅਜਿਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ।
12.97.28
रणेषु कदनं कृत्वा सुहृद्भिः प्रतिपूजित ।
तीक्ष्णैः शस्त्रैरभिक्लिष्टः क्षत्रियो मुत्युमर्हति ॥ १२.९७.२८ ॥
ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਖੱਤਰੀ ਹੀ ਮੌਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।
12.97.29
शूरो हि सत्वमन्युभ्यामाविष्टो युध्यते मशम् ।
कृत्यमानानि गात्राणि परैर्नैवावबुध्यते ॥ १२.९७.२९ ॥
ਸੂਰਮਾ ਸੱਤਵ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਚੰਡਤਾ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅੰਗ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।
12.97.30
स सङ्ख्ये निधनं प्राप्य प्रशस्तं लोकपूजितम् ।
स्वधर्मं विपुलं प्राप्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.९७.३० ॥
ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਵਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.97.31
सर्वोपायै रणमुखमातिष्ठंस्त्यक्तजीवितः ।
प्राप्नोतीन्द्रस्य सालोक्यं शूरः पृष्ठमदर्शयन् ॥ १२.९७.३१ ॥
ਸਾਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਣ-ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਮਾ, ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.97.32
यत्रयत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवारितः ।
अक्षयांल्लभते लोकान्यदि दैन्यं न सेवते ॥ १२.९७.३२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਮਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਦੀਨਤਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸ਼ਯ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।