మహాభారతం · అధ్యాయం 12.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.97.1
क्षत्रधर्माद्धि पापीयान्न धर्मोऽस्ति नराधिप ।
अपयाने च युद्धे च राजा हन्ति महाजनम् ॥ १२.९७.१ ॥
ఓ నరాధిపా, క్షత్రధర్మం కంటే పాపభూయిష్టమైన ధర్మం లేదు; పలాయనంలోనూ యుద్ధంలోనూ రాజు మహాజనాన్ని చంపుతాడు.
12.97.2
अथ स्म कर्मणा केन लोकाञ्जयति पार्थिवः ।
विद्वञ्जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.९७.२ ॥
అయితే ఏ కర్మం ద్వారా రాజు లోకాలను జయిస్తాడు? విద్వాంసుడా, భరతర్షభా, తెలుసుకోవాలనుకునే నాకు చెప్పండి.
12.97.3
निग्रहेण च पापानां साधूनां संग्रहेण च ।
यज्ञैर्दानैश्च राजानो भवन्ति शुचयोऽमलाः ॥ १२.९७.३ ॥
పాపులను నిగ్రహించడం, సాధువులను ఆదరించడం, యజ్ఞాలు, దానాల ద్వారా రాజులు శుచులై నిర్మలులు అవుతారు.
12.97.4
उपरुन्धन्ति राजानो भूतानि विजयार्थिनः ।
त एव विजयं प्राप्य वर्धयन्ति पुनः प्रजाः ॥ १२.९७.४ ॥
విజయాన్ని కోరే రాజులు ప్రాణులను చుట్టుముడతారు; వారే విజయం పొంది మళ్ళీ ప్రజలను వృద్ధి చేస్తారు.
12.97.5
अपविध्यन्ति पापानि दानयज्ञतपोबलैः ।
अनुग्रहेण भूतानां पुण्यमेषां विवर्धते ॥ १२.९७.५ ॥
దానం, యజ్ఞం, తపస్సుల బలంతో వారు పాపాలను తరిమివేస్తారు; ప్రాణులపై అనుగ్రహం చూపడం వల్ల వారి పుణ్యం పెరుగుతుంది.
12.97.6
यथैव क्षेत्रनिर्याता निर्यातं क्षेत्रमेव च ।
हिनस्ति धान्यकक्षं च न च धान्यं विनश्यति ॥ १२.९७.६ ॥
పొలంలోకి వెళ్ళేవారు, బయటకు వచ్చేవారు ధాన్యపు పైరును హాని చేస్తారు; అయినా ధాన్యం నశించదు.
12.97.7
एवं शस्त्राणि मुञ्चन्तो घ्नन्ति वध्याननेकधा ।
तस्यैषा निष्कृतिर्दृष्टा भूतानां भावनं पुनः ॥ १२.९७.७ ॥
ఇలా ఆయుధాలను ప్రయోగిస్తూ వారు వధ్యులను అనేక విధాలుగా చంపుతారు. అతనికి ఇదే ప్రాయశ్చిత్తంగా కనిపించింది; ప్రాణులను మళ్లీ నిలబెట్టడమే అది.
12.97.8
यो भूतानि सदाऽनर्थाद्वधात्क्लेशाच्च रक्षति ।
दस्युभ्यः प्राणदानात्स धनदः सुखदो विराट् ॥ १२.९७.८ ॥
ఎల్లప్పుడూ ప్రాణులను అనర్థం నుంచి, వధ నుంచి, క్లేశం నుంచి కాపాడేవాడు, దొంగల నుండి ప్రాణదానం చేసి రక్షించేవాడు — అతడే ధనం ఇచ్చేవాడు, సుఖం ఇచ్చేవాడు అయిన విరాట్.
12.97.9
स सर्वयज्ञारीजानो राजाऽथाभयदक्षिणैः ।
अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ १२.९७.९ ॥
అతడు రాజు — సర్వ యజ్ఞాల ఫలంగా జన్మించినవాడు, అభయ దక్షిణను ఇచ్చేవాడు. ఇక్కడ శుభాలను అనుభవించి ఇంద్రలోకాన్ని పొందుతాడు.
12.97.10
ब्राह्मणार्थे समुत्पन्ने योऽभिनिष्पत्य युध्यति ।
आत्मानं यूपमुत्सृज्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः ॥ १२.९७.१० ॥
బ్రాహ్మణుల కొరకు ఆపద కలిగినప్పుడు ముందుకు దూకి యుద్ధం చేసేవాడు, తనను యూప స్తంభంగా అర్పించేవాడు — ఆ యజ్ఞం అనంతమైన దక్షిణ కలది.
12.97.11
अभीतो विकिरञ्शत्रून्प्रतिगृह्य शरांस्तथा ।
न तस्मान्त्रिदशाः श्रेयो भुवि पश्यन्ति किंचन ॥ १२.९७.११ ॥
భయం లేకుండా శత్రువులను చెదరగొడుతూ, బాణాలను స్వీకరిస్తూ — దానికంటే మేలైనదేదీ దేవతలు భూమిపై చూడరు.
12.97.12
तस्य शस्त्राणि यावन्ति त्वचं भिन्दन्ति संयुगे ।
तावतः सोऽश्नुते लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान् ॥ १२.९७.१२ ॥
యుద్ధంలో ఎన్ని ఆయుధాలు అతని చర్మాన్ని చీల్చుతాయో, అన్ని లోకాలను — సర్వకామాలను ఇచ్చే, నాశనంలేని లోకాలను — అతడు అనుభవిస్తాడు.
12.97.13
यदस्य रुधिरं गात्रादाहवे संप्रवर्तते ।
सह तेनैव स्रावेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १२.९७.१३ ॥
యుద్ధంలో అతని అవయవాల నుండి రక్తం ప్రవహించినప్పుడు, ఆ స్రావంతోనే అతడు సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
12.97.14
यानि दुःखानि सहते प्राणानामतिपातने ।
न तपोऽस्ति ततो भूय इति धर्मविदो विदुः ॥ १२.९७.१४ ॥
ప్రాణాలు తెగిపోయే సమయంలో అతడు భరించే కష్టాల కంటే గొప్ప తపస్సు లేదని ధర్మజ్ఞులు తెలుసుకున్నారు.
12.97.15
पृष्ठतो भीरवः सङ्ख्ये वर्तन्ते धर्मपूरुषाः ।
शूराच्छरणमिच्छन्तः पर्जन्यादिव जीवनम् ॥ १२.९७.१५ ॥
యుద్ధంలో భీరువులు వెనుక ఉంటారు; మేఘం నుండి జీవనాన్ని కోరినట్లు, ధర్మపురుషులు శూరుని శరణు కోరుకుంటారు.
12.97.16
यदि शूरं तथा क्षेमे प्रतीक्षेरन्यथा भये ।
प्रतिरूपं जनाः कुर्युर्न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.९७.१६ ॥
క్షేమంలో శూరుని కోసం ప్రజలు ఎదురుచూసినట్లే, భయంలోనూ అలాగే చేసి, ఆ విధంగా ప్రతిఫలం ఇస్తే బాగుండేది; కానీ అలా జరగదు.
12.97.17
यदि ते कृतमाज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम् ।
युक्तं न्याय्यं च कुर्युस्ते न च तद्वर्तते तथा ॥ १२.९७.१७ ॥
అతడు చేసిన కార్యాన్ని గుర్తించి వారు ఎల్లప్పుడూ అతనికి నమస్కరించి, యుక్తమైన న్యాయమైన ప్రవర్తన చూపితే మంచిది; కానీ అలా జరగదు.
12.97.18
पुरुषाणां समानानां दृश्यते महदन्तरम् ।
संग्रामेऽनीकवेलायामुत्कृष्टेषु पतत्सु च ॥ १२.९७.१८ ॥
సమానులైన పురుషుల మధ్యనే యుద్ధంలో సైన్య రేఖ సమయంలో, ఉత్తములు పడిపోయినప్పుడు గొప్ప భేదం కనిపిస్తుంది.
12.97.19
पतत्यभिमुखं शूरः परान्भीरुः पलायते ।
आस्थाय स्वर्ग्यमध्वानं सहायान्विषमे त्यजन् ॥ १२.९७.१९ ॥
శూరుడు శత్రువుల ఎదుట పడిపోతాడు; పిరికివాడు పారిపోతాడు. స్వర్గానికి నడిపే మార్గాన్ని అవలంబించినవాడైనా, ఆపదలో సహాయకులను విడిచిపెట్టేవాడు.
12.97.20
मा स्म तांस्तादृशांस्तात जनिष्टाऽधर्मपूरुषान् ॥ १२.९७.२० ॥
ప్రియ పుత్రా, అలాంటి అధర్మ పురుషులు జన్మించకూడదు.
12.97.21
ये सहायान्रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान्ययुः ।
अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ १२.९७.२१ ॥
యుద్ధంలో సహాయకులను విడిచిపెట్టి క్షేమంగా ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్లేవారికి, ఇంద్రుని నాయకత్వంలోని దేవతలు అపశకునం కలిగిస్తారు.
12.97.22
त्यागेन यः सहायानां स्वान्प्राणांस्त्रातुमिच्छति ।
तं हन्युः काष्ठलोहैर्वा दहेयुर्वा कटाग्निना।
पशुवन्मारयेयुर्वा क्षत्रिया ये स्युरीदृशाः ॥ १२.९७.२२ ॥
సహాయకులను విడిచిపెట్టి తన ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలనుకునేవాడిని, అలాంటి క్షత్రియులను కర్రతోనో ఇనుముతోనో చంపవచ్చు, గడ్డి మంటలో కాల్చవచ్చు, లేక పశువులా వధించవచ్చు.
12.97.23
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच्छय्यामरणं भवेत् ।
विसृजञ्श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन् ॥ १२.९७.२३ ॥
పడక మీద మరణించడం క్షత్రియునికి అధర్మం; కఫపిత్తాలు వెలువరిస్తూ దీనంగా విలపిస్తూ మరణించడం.
12.97.24
अविक्षतेन देहेन प्रलयं योऽधिगच्छति ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.९७.२४ ॥
గాయం లేకుండా శరీరంతో మరణాన్ని పొందే క్షత్రియుని ఆ కర్మను పూర్వ జ్ఞానులు ప్రశంసించరు.
12.97.25
न गृहे मरणं तात क्षत्रियाणां प्रशस्यते ।
शौण्डीराणामशौण्डीर्यमधर्मं कृपणं च तत् ॥ १२.९७.२५ ॥
ఓ కుమారా, క్షత్రియులకు ఇంట్లో మరణం ప్రశంసనీయం కాదు. వీరులకు భీరుత్వం అధర్మం, దీనత్వం.
12.97.26
इदं कृच्छ्रमहो दुःखं पापीय इति निष्टनन् ।
प्रतिध्वस्तमुखः पूतिरमात्याननुशोचयन् ॥ १२.९७.२६ ॥
'ఇది కష్టం, అయ్యో దుఃఖం, నేను పాపిని' అని మూలుగుతూ, ముఖం వాడి, మంత్రులకై శోకిస్తూ.
12.97.27
अरोगाणां स्पृहयते मुहुर्मृत्युमपीच्छति ।
वीरो दृप्तो मनस्वी च नेदृशं मृत्युमर्हति ॥ १२.९७.२७ ॥
ఆరోగ్యవంతులను కోరుకుంటాడు, మళ్లీ మళ్లీ మరణాన్నీ కోరుకుంటాడు; కానీ గర్వం, మనోబలం గల వీరుడు అలాంటి మరణానికి అర్హుడు కాదు.
12.97.28
रणेषु कदनं कृत्वा सुहृद्भिः प्रतिपूजित ।
तीक्ष्णैः शस्त्रैरभिक्लिष्टः क्षत्रियो मुत्युमर्हति ॥ १२.९७.२८ ॥
యుద్ధాలలో సంహారం చేసి, మిత్రులచే గౌరవించబడి, వాడి ఆయుధాలతో గాయపడిన క్షత్రియుడే మరణానికి అర్హుడు.
12.97.29
शूरो हि सत्वमन्युभ्यामाविष्टो युध्यते मशम् ।
कृत्यमानानि गात्राणि परैर्नैवावबुध्यते ॥ १२.९७.२९ ॥
శూరుడు సత్త్వంతో, కోపంతో ఆవేశితుడై తీవ్రంగా యుద్ధం చేస్తాడు; శత్రువులు తన అంగాలను నరికినా గ్రహించడు.
12.97.30
स सङ्ख्ये निधनं प्राप्य प्रशस्तं लोकपूजितम् ।
स्वधर्मं विपुलं प्राप्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ १२.९७.३० ॥
అతడు యుద్ధంలో ప్రశంసనీయమైన, లోకపూజితమైన మరణాన్ని పొంది, తన విపుల స్వధర్మాన్ని పొంది, ఇంద్రుని లోకాన్ని చేరుకుంటాడు.
12.97.31
सर्वोपायै रणमुखमातिष्ठंस्त्यक्तजीवितः ।
प्राप्नोतीन्द्रस्य सालोक्यं शूरः पृष्ठमदर्शयन् ॥ १२.९७.३१ ॥
అన్ని విధాలుగా యుద్ధరంగం ముందు నిలిచి, ప్రాణాన్ని త్యజించిన శూరుడు, వెన్ను చూపకుండా ఇంద్రుని సాలోక్యాన్ని పొందుతాడు.
12.97.32
यत्रयत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवारितः ।
अक्षयांल्लभते लोकान्यदि दैन्यं न सेवते ॥ १२.९७.३२ ॥
ఎక్కడెక్కడ శూరుడు శత్రువులచే చుట్టుముట్టబడి చంపబడినా, అతడు దైన్యాన్ని ఆశ్రయించకపోతే అక్షయ లోకాలను పొందుతాడు.