મહાભારત · અધ્યાય 13.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.10.1
कर्मणां च समस्तानां फलिनां भरतर्षभ ।
फलानि महतां श्रेष्ट प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥ १३.१०.१ ॥
હે ભરતર્ષભ, ફળ આપનારાં સર્વ કર્મોનાં ફળ શાં છે? હે મહાપુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, પૂછનારા મને કહો.
13.10.2
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां पृच्छसि भारत ।
रहस्यं यदृषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर।
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥ १३.१०.२ ॥
ઠીક છે, તું મને જે પૂછે છે તે હું તને કહીશ, હે ભારત. હે યુધિષ્ઠિર, ઋષિઓનું જે રહસ્ય છે તે સાંભળ — મૃત્યુ પછી જે ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે, જે લાંબા સમયથી ઇચ્છિત છે.
13.10.3
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १३.१०.३ ॥
જે જે શરીરથી જે જે કર્મ કરે છે, તે તે શરીરથી જ તેનું તે ફળ તે ભોગવે છે.
13.10.4
यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम् ।
तस्यांतस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि ॥ १३.१०.४ ॥
જે જે અવસ્થામાં જે શુભ કે અશુભ કર્મ કરે છે, તે તે અવસ્થામાં જ જન્મે જન્મે તે તેનું ફળ ભોગવે છે.
13.10.5
न नश्यति कृतं कर्म चित्तपञ्चेन्द्रियैरिह ।
ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा शुभाशुभे ॥ १३.१०.५ ॥
અહીં મન અને પાંચ ઇન્દ્રિયો દ્વારા કરેલું કર્મ નષ્ટ થતું નથી; તે જ સદા તેના સાક્ષી છે, અને છઠ્ઠો આત્મા પણ શુભાશુભનો સાક્ષી છે.
13.10.6
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ १३.१०.६ ॥
આંખ આપે, મન આપે, મધુર સત્ય વાણી આપે; અનુસરે, સેવા કરે — એ જ પાંચ દક્ષિણાવાળો યજ્ઞ છે.
13.10.7
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते ।
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ १३.१०.७ ॥
રસ્તામાં થાકેલા, પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલા માણસને જે સહેલાઈથી અન્ન આપે છે, તેને મહાન પુણ્યફળ મળે છે.
13.10.8
स्थण्डिलेषु शयानानां गृहाणि शयनानि च ।
चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च ॥ १३.१०.८ ॥
ધરતી પર સૂનારાઓને ઘર અને શય્યા, અને ચીર-વલ્કલથી વીંટાયેલાઓને વસ્ત્રો અને આભૂષણો (દાન આપવાં).
13.10.9
वाहनानि च यानानि योगात्मनि तपोधने ।
अग्नीनुपशयानस्य राज्ञः पौरुषमेव च ॥ १३.१०.९ ॥
યોગાત્મા અને તપ જ જેનું ધન છે તેને વાહનો અને રથો; અગ્નિની સેવા કરનાર રાજાને પૌરુષ (ફળરૂપે મળે છે).
13.10.10
रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यमनुगच्छति ।
आमिषप्रतिसंहारे पशून्पुत्रांश्च विन्दति ॥ १३.१०.१० ॥
રસોનો ત્યાગ કરવાથી સૌભાગ્ય પાછળ આવે છે; માંસનો ત્યાગ કરવાથી પશુઓ અને પુત્રો પ્રાપ્ત થાય છે.
13.10.11
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत् ।
मण्डूकशायी च नरो लभते चेप्सितां गतिम् ॥ १३.१०.११ ॥
જે માથું નીચે રાખીને લટકે છે, જે પાણીમાં વસે છે, અને જે દેડકાની જેમ સૂએ છે — એવો માણસ ઇચ્છિત ગતિ પામે છે.
13.10.12
पाद्यमासनमेवाथ दीपमन्नं प्रतिश्रयम् ।
दद्यादतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ १३.१०.१२ ॥
અતિથિ-પૂજા માટે પાદ્ય (પગ ધોવાનું જળ), આસન, દીવો, અન્ન અને આશ્રય આપવાં; તે પંચદક્ષિણ યજ્ઞ છે.
13.10.13
वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानमुपासतः ।
अक्षयास्तस्य वै लोकाः सर्वकामगमास्तथा ॥ १३.१०.१३ ॥
વીરાસન, વીરશય્યા અને વીરસ્થાનની ઉપાસના કરનારને અક્ષય લોકો મળે છે; તે સર્વ કામનાઓ પૂરી કરનારા છે.
13.10.14
धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशांपते ।
उपभोगांश्च तपसा ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥ १३.१०.१४ ॥
દાનથી ધન મળે છે, મૌનથી આજ્ઞા (અધિકાર) મળે છે, હે પ્રજાપતિ; તપથી ભોગ અને બ્રહ્મચર્યથી દીર્ઘાયુ મળે છે.
13.10.15
रूपमैश्वर्यमारोग्यमहिंसाफलमश्नुते ।
फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत् ॥ १३.१०.१५ ॥
અહિંસાના ફળરૂપે રૂપ, ઐશ્વર્ય અને આરોગ્ય મળે છે; ફળમૂળ ખાનારને રાજ્ય અને પર્ણ ખાનારને સ્વર્ગ મળે છે.
13.10.16
प्रायोपवेशिनो राजन्सर्वत्र सुखमुच्यते ।
गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः ॥ १३.१०.१६ ॥
હે રાજન્, પ્રાયોપવેશન કરનારને સર્વત્ર સુખ કહેવાય છે; શાકદીક્ષામાં ગોધનથી સમૃદ્ધ થાય છે; ઘાસ ખાનાર સ્વર્ગે જાય છે.
13.10.17
स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ।
स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलमुत्तमम् ॥ १३.१०.१७ ॥
સ્ત્રી ત્રણે સંધ્યાએ સ્નાન કરીને, વાયુ પીને ક્રતુનું ફળ મેળવે છે; સત્યથી સ્વર્ગ અને દીક્ષાથી ઉત્તમ કુળ મેળવે છે.
13.10.18
सलिलाशी भवेद्यस्तु सदाग्निः संस्कृतो द्विजः ।
मरुत्साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशिने ॥ १३.१०.१८ ॥
જે દ્વિજ સદા અગ્નિથી સંસ્કારિત હોય અને માત્ર પાણી પીને રહે, તે મરુતોના દ્વારા રાજ્ય સાધે છે; જે નાશ ન કરે તેને સ્વર્ગની ટોચ મળે છે.
13.10.19
उपवासं च दीक्षायामभिषेकं च पार्थिव ।
कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते ॥ १३.१०.१९ ॥
હે રાજન! દીક્ષામાં ઉપવાસ અને અભિષેક કરીને બાર વર્ષ (તપ કરવું) વીરસ્થાનથી પણ શ્રેષ્ઠ છે.
13.10.20
अधीत्य सर्ववेदान्वै सद्यो दुःखाद्विमुच्यते ।
तत्पाठधारणात्स्वर्गमर्थज्ञानात्परां गतिम् ॥ १३.१०.२० ॥
સર્વ વેદોનો અભ્યાસ કરનાર તરત જ દુઃખથી મુક્ત થાય છે; તેમના પાઠ અને ધારણથી સ્વર્ગ, અને અર્થજ્ઞાનથી પરમ ગતિ.
13.10.21
वितृष्णानां वेदजपात्स्वर्गमोक्षफलं स्मृतम् ।
मानसं हि चरन्धर्म स्वर्गलोकमुपाश्नुते ॥ १३.१०.२१ ॥
તૃષ્ણારહિત પુરુષોને વેદજપથી સ્વર્ગ અને મોક્ષરૂપ ફળ મળે છે એમ કહેવાયું છે; મનથી ધર્મનું આચરણ કરનાર સ્વર્ગલોક પામે છે.
13.10.22
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौप्राणान्तिकोरोगस्तांतृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १३.१०.२२ ॥
મૂર્ખો માટે છોડવી કઠિન, ઘડપણમાં પણ ક્ષીણ ન થનારી, પ્રાણાંતક રોગ જેવી જે તૃષ્ણા છે તેને છોડનારને સુખ.
13.10.23
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ।
एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥ १३.१०.२३ ॥
હજારો ગાયોમાં વાછરડું જેમ પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ કર્તાની પાછળ જાય છે.
13.10.24
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ।
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥ १३.१०.२४ ॥
ફૂલો અને ફળો પ્રેરણા વિના પોતાના સમયનું ઉલ્લંઘન કરતાં નથી, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ પણ પોતાના સમયનું ઉલ્લંઘન કરતું નથી.
13.10.25
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः ।
चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते ॥ १३.१०.२५ ॥
ઘડપણમાં વાળ સફેદ થાય છે, દાંત પડે છે. આંખ અને કાન પણ ક્ષીણ થાય છે; પરંતુ એક તૃષ્ણા જ ક્યારેય જીર્ણ થતી નથી.
13.10.26
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
माता च येन प्रीणाति पृथिवी तेन पूजिता।
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ॥ १३.१०.२६ ॥
જેનાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, તેનાથી પ્રજાપતિ પણ પ્રસન્ન થાય છે. જેનાથી માતા પ્રસન્ન થાય છે, તેનાથી પૃથ્વી પૂજાય છે. જેનાથી ઉપાધ્યાય પ્રસન્ન થાય છે, તેનાથી બ્રહ્મ (વેદ) પૂજાય છે.
13.10.27
सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १३.१०.२७ ॥
જેના માટે આ ત્રણે આદરણીય છે, તેના માટે બધા ધર્મો આદરણીય છે. પરંતુ જેના માટે આ ત્રણે અનાદરણીય છે, તેની બધી ક્રિયાઓ નિષ્ફળ જાય છે.
13.10.28
भीष्मस्यैतद्वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुङ्गवाः ।
आसन्प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तोऽभवंस्तदा ॥ १३.१०.२८ ॥
ભીષ્મના આ વચનો સાંભળીને કુરુશ્રેષ્ઠો વિસ્મિત થયા. ત્યારે તેમનાં મન હર્ષિત થયાં અને તેઓ પ્રસન્ન થયા.
13.10.29
यन्मन्त्रे भवति वृथोपयुज्यमाने ।
यत्सोमे भवति वृथाऽभिषूयमाणे।
यच्चाग्नौ भवति वृथाऽभिहूयमाने ।
तत्सर्वं भवति वृथाऽभिधीयमाने ॥ १३.१०.२९ ॥
મંત્ર વ્યર્થ વાપરવામાં આવે ત્યારે જે વ્યર્થ થાય છે, સોમ વ્યર્થ નિચોવાય ત્યારે જે વ્યર્થ થાય છે, અગ્નિમાં વ્યર્થ આહુતિ અપાય ત્યારે જે વ્યર્થ થાય છે — તે બધું વ્યર્થ થાય છે, જ્યારે તે વ્યર્થ ઉચ્ચારાય.
13.10.30
इत्येतदृषिणा प्रोक्तमुक्तवानस्मि भारत ।
शुभाशुभफलप्राप्तौ किमतः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१०.३० ॥
હે ભારત! ઋષિએ આ કહ્યું અને મેં પણ તે જ કહ્યું. શુભ અને અશુભ ફળની પ્રાપ્તિ વિશે આનાથી આગળ તું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?