ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.10.1
कर्मणां च समस्तानां फलिनां भरतर्षभ ।
फलानि महतां श्रेष्ट प्रब्रूहि परिपृच्छतः ॥ १३.१०.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਕੀ ਹਨ? ਹੇ ਮਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.10.2
हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां पृच्छसि भारत ।
रहस्यं यदृषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर।
या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता ॥ १३.१०.२ ॥
ਚੰਗਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਰਹੱਸ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣ — ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।
13.10.3
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १३.१०.३ ॥
ਜੋ ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.10.4
यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम् ।
तस्यांतस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि ॥ १३.१०.४ ॥
ਜਿਸ ਜਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
13.10.5
न नश्यति कृतं कर्म चित्तपञ्चेन्द्रियैरिह ।
ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा शुभाशुभे ॥ १३.१०.५ ॥
ਇੱਥੇ ਮਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
13.10.6
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् ।
अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ १३.१०.६ ॥
ਅੱਖ ਦੇਵੇ, ਮਨ ਦੇਵੇ, ਮਿੱਠੀ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੇਵੇ; ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ, ਸੇਵਾ ਕਰੇ — ਉਹੀ ਪੰਜ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਯੱਗ ਹੈ।
13.10.7
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते ।
श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत् ॥ १३.१०.७ ॥
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਸ਼ਟ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.10.8
स्थण्डिलेषु शयानानां गृहाणि शयनानि च ।
चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च ॥ १३.१०.८ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰੇ, ਅਤੇ ਚੀਰ-ਵਲਕਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ (ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ)।
13.10.9
वाहनानि च यानानि योगात्मनि तपोधने ।
अग्नीनुपशयानस्य राज्ञः पौरुषमेव च ॥ १३.१०.९ ॥
ਯੋਗਾਤਮਾ ਅਤੇ ਤਪ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਧਨ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਰੱਥ; ਅਗਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੌਰਖ (ਫਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ)।
13.10.10
रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यमनुगच्छति ।
आमिषप्रतिसंहारे पशून्पुत्रांश्च विन्दति ॥ १३.१०.१० ॥
ਰਸਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌਭਾਗ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.10.11
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत् ।
मण्डूकशायी च नरो लभते चेप्सितां गतिम् ॥ १३.१०.११ ॥
ਜੋ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲਟਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਡੱਡੂ ਵਾਂਗ ਸੌਂਦਾ ਹੈ — ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਤ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.10.12
पाद्यमासनमेवाथ दीपमन्नं प्रतिश्रयम् ।
दद्यादतिथिपूजार्थं स यज्ञः पञ्चदक्षिणः ॥ १३.१०.१२ ॥
ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਾਦ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ, ਆਸਨ, ਦੀਵਾ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਠਹਿਰਾਉ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੰਚਦਕਸ਼ਿਣ ਯੱਗ ਹੈ।
13.10.13
वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानमुपासतः ।
अक्षयास्तस्य वै लोकाः सर्वकामगमास्तथा ॥ १३.१०.१३ ॥
ਵੀਰਾਸਨ, ਵੀਰਸ਼ੱਯਾ ਅਤੇ ਵੀਰਸਥਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅਕਸ਼ੈ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
13.10.14
धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशांपते ।
उपभोगांश्च तपसा ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥ १३.१०.१४ ॥
ਦਾਨ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੌਨ ਨਾਲ ਹੁਕਮ (ਅਧਿਕਾਰ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਤਪ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
13.10.15
रूपमैश्वर्यमारोग्यमहिंसाफलमश्नुते ।
फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत् ॥ १३.१०.१५ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਐਸ਼ਵਰਜ ਅਤੇ ਅਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.10.16
प्रायोपवेशिनो राजन्सर्वत्र सुखमुच्यते ।
गवाढ्यः शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशनः ॥ १३.१०.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਕ-ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਘਾਹ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.10.17
स्त्रियस्त्रिषवणं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् ।
स्वर्गं सत्येन लभते दीक्षया कुलमुत्तमम् ॥ १३.१०.१७ ॥
ਇਸਤਰੀ ਤਿੰਨੇ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ ਪੀ ਕੇ ਕ੍ਰਤੂ (ਯੱਗ) ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
13.10.18
सलिलाशी भवेद्यस्तु सदाग्निः संस्कृतो द्विजः ।
मरुत्साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशिने ॥ १३.१०.१८ ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਸਦਾ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ, ਉਹ ਮਰੁਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ ਸਾਧਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
13.10.19
उपवासं च दीक्षायामभिषेकं च पार्थिव ।
कृत्वा द्वादशवर्षाणि वीरस्थानाद्विशिष्यते ॥ १३.१०.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ (ਤਪ ਕਰਨਾ) ਵੀਰਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੈ।
13.10.20
अधीत्य सर्ववेदान्वै सद्यो दुःखाद्विमुच्यते ।
तत्पाठधारणात्स्वर्गमर्थज्ञानात्परां गतिम् ॥ १३.१०.२० ॥
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਅਤੇ ਅਰਥ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਮ ਗਤੀ।
13.10.21
वितृष्णानां वेदजपात्स्वर्गमोक्षफलं स्मृतम् ।
मानसं हि चरन्धर्म स्वर्गलोकमुपाश्नुते ॥ १३.१०.२१ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਜਪ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖ ਰੂਪੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.10.22
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः ।
योसौप्राणान्तिकोरोगस्तांतृष्णां त्यजतः सुखं ॥ १३.१०.२२ ॥
ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਜੀਰਨ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂਤਕ ਰੋਗ ਵਰਗੀ ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁਖ।
13.10.23
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ।
एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥ १३.१०.२३ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.10.24
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ।
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम् ॥ १३.१०.२४ ॥
ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ।
13.10.25
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः ।
चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते ॥ १३.१०.२५ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
13.10.26
येन प्रीणन्ति पितरस्तेन प्रीतः प्रजापतिः ।
माता च येन प्रीणाति पृथिवी तेन पूजिता।
येन प्रीणात्युपाध्यायस्तेन स्याद्ब्रह्म पूजितम् ॥ १३.१०.२६ ॥
ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਾਧਿਆਇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.10.27
सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः ।
अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ १३.१०.२७ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਣਾਦਰੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਫਲਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.10.28
भीष्मस्यैतद्वचः श्रुत्वा विस्मिताः कुरुपुङ्गवाः ।
आसन्प्रहृष्टमनसः प्रीतिमन्तोऽभवंस्तदा ॥ १३.१०.२८ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।
13.10.29
यन्मन्त्रे भवति वृथोपयुज्यमाने ।
यत्सोमे भवति वृथाऽभिषूयमाणे।
यच्चाग्नौ भवति वृथाऽभिहूयमाने ।
तत्सर्वं भवति वृथाऽभिधीयमाने ॥ १३.१०.२९ ॥
ਮੰਤਰ ਵਿਅਰਥ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਮ ਵਿਅਰਥ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਅਰਥ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।
13.10.30
इत्येतदृषिणा प्रोक्तमुक्तवानस्मि भारत ।
शुभाशुभफलप्राप्तौ किमतः श्रोतुमिच्छसि ॥ १३.१०.३० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਹਾ। ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?