મહાભારત · અધ્યાય 13.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.106.1
दत्तानां फलसम्प्राप्तिं गवां प्रब्रूहि मेऽनघ ।
विस्तरेण महाबाहो न हि तृप्यामि कथ्यताम् ॥ १३.१०६.१ ॥
હે નિષ્પાપ, હે મહાબાહુ, દાન આપેલી ગાયોથી મળતા ફળ વિશે મને વિસ્તારથી કહો; હું હજી તૃપ્ત થયો નથી, કૃપા કરીને કહો.
13.106.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऋषेरौद्दालकेर्वाक्यं नाचिकेतस्य चोभयोः ॥ १३.१०६.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે: ઋષિ ઔદ્દાલકિ અને નાચિકેતના બંનેના વચનો.
13.106.3
ऋषिरौद्दालकिर्दीक्षामुपगम्य ततः सुतम् ।
त्वं मामुपचरस्वेति नाचिकेतमभाषत ॥ १३.१०६.३ ॥
ઋષિ ઔદ્દાલકિએ દીક્ષા ગ્રહણ કરીને પછી પોતાના પુત્ર નાચિકેતને કહ્યું, "તું મારી સેવા કર."
13.106.4
समाप्ते नियमे तस्मिन्महर्षिः पुत्रमब्रवीत् ।
उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायाभिरतस्य च ॥ १३.१०६.४ ॥
એ નિયમ પૂરો થયો ત્યારે મહર્ષિએ પોતાના પુત્રને કહ્યું; જે આચમનમાં લીન અને સ્વાધ્યાયમાં રત હતો.
13.106.5
इध्मा दर्भाः सुमनसः कलशश्चाभितो जलम् ।
विस्मृतं मे तदादाय नदीतीरादिहाव्रज ॥ १३.१०६.५ ॥
સમિધા, દર્ભ, ફૂલો અને ચારે તરફ પાણીથી ભરેલો કળશ—હું એ ભૂલી ગયો છું; એ લઈને નદીકિનારેથી અહીં પાછો આવ.
13.106.6
गत्वानवाप्य तत्सर्वं नदीवेगसमाप्लुतम् ।
न पश्यामि तदित्येवं पितरं सोऽब्रवीन्मुनिः ॥ १३.१०६.६ ॥
"જઈને પણ એ બધું મળ્યું નહીં; નદીના વેગમાં તણાઈ ગયું છે; હું એને જોઈ શકતો નથી," એમ એ મુનિએ પિતાને કહ્યું.
13.106.7
क्षुत्पिपासाश्रमाविष्टो मुनिरौद्दालकिस्तदा ।
यमं पश्येति तं पुत्रमशपत्क्रोधमूर्च्छितः ॥ १३.१०६.७ ॥
ભૂખ, તરસ અને થાકથી ઘેરાયેલા મુનિ ઔદ્દાલકિએ ત્યારે ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને તે પુત્રને શાપ આપ્યો, "યમને જુઓ."
13.106.8
तथा स पित्राऽभिहतो वाग्वज्रेण कृताञ्जलिः ।
प्रसीदेति ब्रुवन्नेव गतसत्वोऽपतद्भुवि ॥ १३.१०६.८ ॥
પિતાના વાક્ય-વજ્રથી આ રીતે આઘાત પામેલો તે હાથ જોડીને "પ્રસન્ન થાઓ" કહેતો, ચેતનાહીન થઈ ભૂમિ પર પડ્યો.
13.106.9
नाचिकेतं प्रिता दृष्ट्वा पतितं दुःखमूर्च्छितः ।
किं मया कृतमित्युक्त्वा निपपात महीतले ॥ १३.१०६.९ ॥
નાચિકેતને પડેલો જોઈને પિતા દુઃખથી મૂર્છિત થઈ, "મેં આ શું કર્યું?" એમ કહી ધરતી પર ઢળી પડ્યા.
13.106.10
तस्य दुःखपरीतस्य स्वं पुत्रमनुशोचतः ।
व्यतीतं तदहःशेषं सा चोग्रा तत्र शर्वरी ॥ १३.१०६.१० ॥
દુઃખથી ઘેરાયેલા, પોતાના પુત્ર માટે શોક કરતા તેનો દિવસનો બાકીનો ભાગ વીતી ગયો; અને ત્યાં એ ભયંકર રાત્રિ પણ.
13.106.11
पित्र्येणाश्रुप्रपातेन नाचिकेतः कुरूद्वह ।
प्रास्यन्दच्छयने कौश्ये वृष्ट्या सस्यमिवाप्लुतम् ॥ १३.१०६.११ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પિતાના આંસુ પડવાથી નાચિકેત રેશમની શય્યા પર વરસાદથી ભીંજાયેલા પાકની જેમ ભીંજાઈ ગયો.
13.106.12
स पर्यपृच्छत्तं पुत्रं श्लाघ्यं पर्यागतं पुनः ।
दिव्यैर्गन्धैः समादिग्धं क्षीणस्वप्नमिवोत्थितम् ॥ १३.१०६.१२ ॥
પાછા આવેલા તે પ્રશંસનીય પુત્રને તેમણે પૂછ્યું; દિવ્ય સુગંધોથી લેપાયેલો, સ્વપ્ન પૂરું થતાં ઊઠેલાની જેમ તે ઊભો હતો.
13.106.13
अपि पुत्र जिता लोकाः शुभास्ते स्वेन कर्मणा ।
दिष्ट्या चासि पुनः प्राप्तो न हि ते मानुषं वपुः ॥ १३.१०६.१३ ॥
પુત્ર, શું તેં તારા પોતાના કર્મથી શુભ લોકો જીત્યા? સદ્ભાગ્યે તું પાછો આવ્યો છે; તારું શરીર હવે માનવ શરીર નથી.
13.106.14
प्रत्यक्षदार्शी सर्वस्य वित्रा पृष्टो महात्मना ।
अभ्युत्थाय पितुर्मध्ये महर्षीणां न्यवेदयत् ॥ १३.१०६.१४ ॥
બધું પ્રત્યક્ષ જોનાર તે મહાત્માને પૂછવામાં આવતાં તે ઊભો થયો અને પિતાની વચ્ચે, મહર્ષિઓ સમક્ષ નિવેદન કર્યું.
13.106.15
कुर्वन्मवच्छासनमाशु यातो ।
ह्यहं विशालां रुचिरप्रभासाम्।
वैवस्वतीं प्राप्य सभामवश्यं ।
सहस्रशो योजनहैमभौमाम् ॥ १३.१०६.१५ ॥
મારી આજ્ઞાનું પાલન કરતાં હું ઝડપથી ગયો; અવશ્ય વૈવસ્વતની સભામાં પહોંચ્યો — જે વિશાળ, રમણીય પ્રભાવાળી, હજારો યોજન ફેલાયેલી અને સોના તથા ભૂમિથી બનેલી છે.
13.106.16
दृष्टैव मामभिमुखमापतन्तं ।
गृहं निवेद्यासनमादिदेश।
वैवस्वतोऽर्घ्यादिभिरर्हणैश्च ।
भवत्कृते पूजयामास मां साः ॥ १३.१०६.१६ ॥
મને સામે આવતો જોતાં જ વૈવસ્વતે ઘરમાં જાણ કરી આસન બતાવ્યું; તારા કારણે અર્ઘ્ય વગેરે સત્કારથી તેણે મારું સન્માન કર્યું.
13.106.17
ततस्त्वहं तं शनकैरवोचं ।
वृतः सदस्यैरभिपूज्यमानः।
प्राप्तोऽस्मि ते विषयं धर्मराज ।
लोकानर्हो यानहं तान्विधत्स्व ॥ १३.१०६.१७ ॥
ત્યારે મેં તેને ધીમેથી કહ્યું, સભાસદોથી ઘેરાયેલો અને સન્માનિત થતો: 'હે ધર્મરાજ, હું તારા વિષયમાં આવ્યો છું. હું જે લોકોને યોગ્ય છું તે મારા માટે નક્કી કર.'
13.106.18
यमोऽब्रवीन्मां न मृतोसि सौम्य ।
यमं पश्येत्याह स त्वां तपस्वी।
पिता प्रदीप्ताग्निसमानतेजा ।
न तत्छक्यमनृतं विप्र कर्तुम् ॥ १३.१०६.१८ ॥
યમે મને કહ્યું: હે સૌમ્ય, તું મૃત નથી. બળતા અગ્નિ સમાન તેજવાળા તે તપસ્વી પિતા તને કહે છે: યમને જુઓ. હે બ્રાહ્મણ, અસત્ય બોલવું શક્ય નથી.
13.106.19
दृष्टस्तेऽहं प्रतिगच्छस्व तात ।
शोचत्यसौ तव देहस्य कर्ता।
ददानि किञ्चापि मनःप्रणीतं ।
प्रियातिथेस्तव कामान्वृणीष्व ॥ १३.१०६.१९ ॥
"મેં તને જોયો, વત્સ, હવે પાછો જા. તારા દેહનો કર્તા શોક કરે છે. મન ઇચ્છે તેવું કંઈક હું તને આપીશ. પ્રિય અતિથિ, તારી ઇચ્છાઓ પસંદ કર."
13.106.20
तेनैवमुक्तस्तमहं प्रत्यवोचं ।
प्राप्तोस्मि ते विषयं दुर्निवर्त्यम्।
इच्छाम्यहं पुण्यकृतां समृद्धाँ-
ल्लोकान्द्रष्टुं यदि तेऽहं वरार्हः ॥ १३.१०६.२० ॥
તેમણે આમ કહ્યું ત્યારે મેં તેમને ઉત્તર આપ્યો: હું તારા ક્ષેત્રમાં આવ્યો છું, જ્યાંથી પાછા ફરવું કઠિન છે. જો હું વરને યોગ્ય હોઉં, તો પુણ્યશાળીઓના સમૃદ્ધ લોકો જોવા ઇચ્છું છું.
13.106.21
यानं समारोप्य तु मां स देवो ।
वाहैर्युक्तं सुप्रभं भानुमत्तम्।
संदर्शयामास तदाऽऽत्मलोका-
न्सर्वास्तथा पुण्यकृतां द्विजेन्द्र ॥ १३.१०६.२१ ॥
તે દેવે મને ઘોડાઓ જોડેલા, અત્યંત પ્રકાશિત, સૂર્ય જેવા રથમાં બેસાડીને ત્યારે પોતાના લોકો અને પુણ્યશાળીઓના તમામ લોકો બતાવ્યા. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
13.106.22
अपश्यं तत्र वेश्मानि तैजसानि महात्मनाम् ।
नानासंस्थानरूपाणि सर्वरत्नमयानि च ॥ १३.१०६.२२ ॥
ત્યાં મેં મહાત્માઓના તેજસ્વી નિવાસો જોયા. તે અનેક આકાર અને રૂપના હતા અને બધા રત્નોથી બનેલા હતા.
13.106.23
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किंकिणीजालवन्ति च ।
अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि च ॥ १३.१०६.२३ ॥
તેઓ ચંદ્રમંડળ જેવા ઉજ્જવળ હતા, નાની ઘંટડીઓની જાળીઓથી શોભતા હતા, સેંકડો માળવાળા હતા, અને અંદર જળ અને વન હતાં.
13.106.24
वैडूर्यार्कप्रकाशानि रूप्यरुक्ममयानि च ।
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ॥ १३.१०६.२४ ॥
તેઓ વૈડૂર્ય અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશતા હતા, ચાંદી અને સોનાથી બનેલા હતા, ઉગતા સૂર્યના રંગના હતા, સ્થિર અને ચલ બંને હતા.
13.106.25
भक्ष्यभोज्यमयाञ्शैलान्वासांसि शयनानि च ।
सर्वकामफलांश्चैव वृक्षान्भवनसंस्थितान् ॥ १३.१०६.२५ ॥
ભોજ્ય અને પેયથી બનેલા પર્વતો, વસ્ત્રો, શય્યાઓ, અને ભવનોમાં ઊભેલા વૃક્ષો — જે સર્વ ઇચ્છાઓના ફળ આપતા.
13.106.26
नद्यो वीथ्यः सभा वाप्यो दीर्घिकाश्चैव सर्वशः ।
घोषवन्ति च यानानि युक्तान्धथ सहस्रशः ॥ १३.१०६.२६ ॥
નદીઓ, માર્ગો, સભાઓ, વાવો, લાંબા તળાવો — સર્વત્ર; ગુંજતાં વાહનો અને હજારો જોડેલાં.
13.106.27
क्षीरस्रवा वै सरितो गिरींश्च ।
सर्पिस्तथा विमलं चापि तोयम्।
वैवस्वतस्यानुमतांश्च देशा-
नदृष्टपूर्वान्सुबहूनपश्यम् ॥ १३.१०६.२७ ॥
દૂધ વહેવડાવતી નદીઓ અને પર્વતો, ઘી અને નિર્મળ જળ પણ; વૈવસ્વત (યમ)ના માન્ય દેશો, જે મેં પહેલાં ક્યારેય જોયા ન હતા તે ઘણા મેં જોયા.
13.106.28
सर्वान्दृष्ट्वा तदहं धर्मराज-
मवोचं वै सर्वदेवं सहिष्णुम्।
क्षीरस्यैताः सर्पिषश्चैव नद्यः ।
शश्वत्स्रोताः कस्य भोज्याः प्रवृत्ताः ॥ १३.१०६.२८ ॥
આ સર્વ જોઈને મેં ધર્મરાજને — સર્વદેવ અને સહિષ્ણુ એવા તેમને — કહ્યું: દૂધ અને ઘીની આ નદીઓ, નિરંતર વહેતા પ્રવાહો સાથે, કોના ભોગ માટે વહે છે?
13.106.29
यमोऽब्रवीद्विद्धि भोज्यांस्त्वमेता-
न्ये दातारः साधवो गोरसानाम्।
अन्ये लोकाः शाश्वता वीतशोकैः ।
समाकीर्णा गोप्रदाने रतानाम् ॥ १३.१०६.२९ ॥
યમે કહ્યું: આમને ભોજ્ય જાણ. જે સાધુઓ ગોરસનું દાન કરે છે, તેમના માટે બીજા શાશ્વત લોક છે, જે ગોદાનમાં રત અને શોકરહિત લોકોથી ભરેલા છે.
13.106.30
न त्वेतासां दानमात्रं प्रशस्तं ।
पात्रं कालो गोविशेषो विधिश्च।
ज्ञात्वा देयं विप्र गवान्तरं हि ।
दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम् ॥ १३.१०६.३० ॥
પરંતુ આમનું કેવળ દાન જ પ્રશસ્ત નથી. પાત્ર, કાળ, ગોવિશેષ અને વિધિ જાણીને દાન આપવું જોઈએ, હે વિપ્ર; બીજી ગાયને પણ જાણીને, અગ્નિ અને સૂર્યથી ઉત્પન્ન દુઃખ જાણવું જોઈએ.
13.106.31
स्वाध्यायवान्योऽतिमात्रं तपस्वी ।
वैतानस्थो ब्राह्मणः पात्रमासाम्।
गोषु क्षान्तं गोशरण्यं कृतज्ञं ।
वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रमाहुः ॥ १३.१०६.३१ ॥
જે સ્વાધ્યાયી, અતિશય તપસ્વી, વૈતાન અગ્નિઓમાં સ્થિત બ્રાહ્મણ છે, તે જ આમનો પાત્ર છે. ગાયો પ્રત્યે ક્ષમાશીલ, ગાયોનો આશ્રય, કૃતજ્ઞ અને આજીવિકાથી થાકેલો — એવાને જ પાત્ર કહે છે.
13.106.32
कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोष्णाभ्यागताश्च ।
द्वारैरेतैर्गोविशेषाः प्रशस्ताः।
अन्तर्जाताः सुक्रयज्ञानलब्धाः ।
प्राणक्रीताः सोदकाः सोद्वहाश्च ॥ १३.१०६.३२ ॥
કષ્ટથી છોડાયેલી, પોષણ માટે આવેલી — આ દ્વારોથી ગાયોના વિશેષ પ્રકારો પ્રશસ્ત છે: ઘરમાં જન્મેલી, સારી ખરીદી કે જ્ઞાનથી મેળવેલી, પ્રાણના મૂલ્યે ખરીદેલી, જળસહિત, ભાર વહન કરી શકે તેવી.
13.106.33
तिस्रो रात्र्यस्त्वद्भिरुपोष्य भूमौ ।
तृप्ता गावस्तर्पितेभ्यः प्रदेयाः।
वत्सैः प्रीताः सुप्रजाः सोपचारा-
स्त्र्यहं दत्त्वा गोरसैर्वर्तितव्यम् ॥ १३.१०६.३३ ॥
ત્રણ રાત્રિ માત્ર પાણી પીને ભૂમિ પર ઉપવાસ કરીને, તૃપ્ત ગાયો તૃપ્તોને આપવી જોઈએ. વાછરડા સહિત પ્રસન્ન, સારી સંતતિવાળી, સેવા સહિત ત્રણ દિવસ આપીને ગોરસથી જીવવું જોઈએ.
13.106.34
दत्त्वा धेनुं सुव्रतां साधुदोहां ।
कल्याणवत्सामपलायिनीं च।
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या-
स्तावद्वर्षाण्यश्नुते स्वर्गलोकम् ॥ १३.१०६.३४ ॥
સારા વ્રતવાળી, સહેલાઈથી દોહાતી, સુંદર વાછરડાવાળી, ન ભાગનારી ધેનુ દાનમાં આપીને, તેના શરીર પરના જેટલા રોમ છે તેટલાં વર્ષો સુધી માણસ સ્વર્ગલોક ભોગવે છે.
13.106.35
तथाऽनड्वाहं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय ।
दान्तं धुर्यं बलवन्तं युवानम्।
कुलानुजीव्यं वीर्यवन्तं बृहन्तं ।
भुङ्क्ते लोकान्सम्मितान्धेनुदस्य ॥ १३.१०६.३५ ॥
તેવી રીતે બ્રાહ્મણોને દમિત, ધૂંસરીમાં જોડાવા યોગ્ય, બળવાન, યુવાન, કુળનું પોષણ કરનાર, વીર્યવાન, મોટો બળદ આપીને, ધેનુદાન કરનાર માપ પ્રમાણે લોકો ભોગવે છે.
13.106.36
वृद्धे ग्लाने सम्भ्रमे वा महार्थे ।
कृष्यर्थं वा हौम्यहेतोः प्रमूत्याम्।
गुर्वर्थं वा यज्ञसमाप्तये वा ।
गां वै दातुं देशकालोऽविशिष्टः ॥ १३.१०६.३६ ॥
વૃદ્ધાવસ્થામાં, રોગમાં, સંકટમાં, અથવા મહાન હેતુ માટે, ખેતી માટે, હોમના હેતુ માટે, પ્રસૂતિ સમયે, ગુરુ માટે, અથવા યજ્ઞની સમાપ્તિ માટે ગાય આપવા દેશ-કાળનો કોઈ વિશેષ નિયમ નથી.
13.106.37
श्रुत्वा वैवस्वतवचस्तमहं पुनरब्रवम् ।
अगोमी गोप्रदातॄणां कथं लोकान्हि गच्छति ॥ १३.१०६.३७ ॥
વૈવસ્વત (યમ)ના વચન સાંભળીને મેં ફરી કહ્યું: જેની પાસે ગાય નથી, તે ગોદાન કરનારાઓના લોકોને કેવી રીતે પામે?
13.106.38
ततोऽब्रवीद्यमो धीमान्गोप्रदानं ततो गतिम् ।
गोप्रदानानुकल्पात्तु गामृते सन्तु गोप्रदाः ॥ १३.१०६.३८ ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન યમે કહ્યું: ગોદાન જ તે ગતિ આપે છે. ગોદાનના વિકલ્પ તરીકે, ગાય વિના પણ ગોદાતા હોય.
13.106.39
अलाभे यो गवां दद्याद्धृतधेनुं यतव्रतः ।
तस्यैता घृतवाहिन्यः क्षरन्ते वत्सला इव ॥ १३.१०६.३९ ॥
ગાયો ન હોય ત્યારે જે વ્રતનિષ્ઠ ઘૃતધેનુ દાન કરે, તેને માટે આ ઘી વહન કરતી નદીઓ છે; વાછરડાં પ્રત્યેના સ્નેહે ઝરતી ગાયોની જેમ તે ઝરે છે.
13.106.40
घृतालाभे तु यो दद्यात्तिलधेनुं यतव्रतः ।
स दुर्गात्तारितो धेन्वा क्षीरनद्यां प्रमोदते ॥ १३.१०६.४० ॥
ઘી ન હોય ત્યારે જે વ્રતનિષ્ઠ તલધેનુ દાન કરે, તે તે ધેનુથી દુર્ગમ સંકટથી તરાવાઈને ક્ષીરનદીમાં આનંદ કરે છે.
13.106.41
तिलालाभे तु यो दद्याज्जलधेनुं यतव्रतः ।
स कामप्रवहां शीतीं नदीमेतामुपाश्नुते ॥ १३.१०६.४१ ॥
તલ ન હોય ત્યારે જે વ્રતનિષ્ઠ જલધેનુ દાન કરે, તે ઇચ્છા મુજબ વહેતી આ શીતળ નદીને પામે છે.
13.106.42
एवमेतानि मे तत्र धर्मराजो न्यदर्शयत् ।
दृष्ट्वा च परमं हर्षमवापमहमच्युत ॥ १३.१०६.४२ ॥
આ રીતે ધર્મરાજે ત્યાં મને આ બધું બતાવ્યું. હે અચ્યુત, આ જોઈને મને પરમ હર્ષ પ્રાપ્ત થયો.
13.106.43
निवेदये चाहमिमं प्रियं ते ।
क्रतुर्महानल्पधनप्रचारः।
प्राप्तो मया तात स मत्प्रसूतः ।
प्रपत्स्यते वेदविधिप्रवृत्तः ॥ १३.१०६.४३ ॥
હું તને આ પ્રિય વાત જણાવું છું. ઓછા ધનવ્યયવાળો મહાયજ્ઞ મને પ્રાપ્ત થયો છે, હે તાત; તે મારાથી ઉત્પન્ન થઈને વેદવિધિ પ્રમાણે સંપન્ન થશે.
13.106.44
शापो ह्ययं भवतोऽनुग्रहाय ।
प्राप्तो मया यत्र दृष्टो यमो वै।
दानव्युष्टिं तत्र दृष्ट्वा महात्म-
न्निःसंदिग्धान्दानधर्मांश्चरिष्ये ॥ १३.१०६.४४ ॥
હે મહાત્મન્, આપનો આ શાપ પણ અનુગ્રહ માટે છે; જ્યાં મેં યમને જોયા ત્યાં જ આ મને પ્રાપ્ત થયું. ત્યાં દાનનું ફળ જોઈને હું સંદેહ વિના દાનધર્મોનું આચરણ કરીશ.
13.106.45
इदं च मामब्रवीद्धर्मराजः ।
पुनः पुनः सम्प्रहृष्टो महर्षे।
दानेन यः प्रयतोऽभूत्सदैव ।
विशेषतो गोप्रदानं च कुर्याम् ॥ १३.१०६.४५ ॥
હે મહર્ષિ, ધર્મરાજે મને આ પણ વારંવાર અત્યંત પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: દાનમાં સદા તત્પર રહેનારે વિશેષે કરીને ગોદાન કરવું.
13.106.46
शुद्धो ह्यर्थो नावमन्यस्व धर्मा-
न्पात्रे देयं देशकालोपपन्ने।
तस्माद्गावस्ते नित्यमेव प्रदेया ।
माभूच्च ते संशयः कश्चिदत्र ॥ १३.१०६.४६ ॥
શુદ્ધ ધનનો અને ધર્મનો અવમાન ન કરો; યોગ્ય દેશ-કાળમાં યોગ્ય પાત્રને દાન આપવું જોઈએ. તેથી તારી ગાયો સદા દાનમાં આપવી જોઈએ, અને આમાં તને કોઈ સંશય ન રહે.
13.106.47
एताः पुरा ह्यददन्नित्यमेव ।
सान्तात्मानो दानपथे निविष्टाः।
तपांस्युग्राण्यप्रतिशङ्कमाना-
स्ते वै दानं प्रददुश्चैव शक्त्या ॥ १३.१०६.४७ ॥
પૂર્વે જે સદા આ ગાયોનું દાન કરતા હતા, શાંત મનવાળા, દાનમાર્ગમાં નિષ્ઠ, કઠોર તપ કરતા, સંદેહ વિના, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દાન જ આપતા હતા.
13.106.48
काले च शक्त्या मत्सरं वर्जयित्वा ।
शुद्धात्मानः श्रद्धिनः पुण्यशीलाः।
दत्त्वा गा वै लोकममुं प्रपन्ना ।
देदीप्यन्ते पुण्यशीलास्तु नाके ॥ १३.१०६.४८ ॥
યોગ્ય સમયે, પોતાની શક્તિ અનુસાર, ઈર્ષ્યા છોડીને, શુદ્ધ આત્મા, શ્રદ્ધાવાન અને પુણ્યશીલ લોકો ગાયોનું દાન કરીને તે લોક પામે છે; પુણ્યશીલ સ્વર્ગમાં ઝળહળે છે.
13.106.49
एतद्दानं न्यायलब्धं द्विजेभ्यः ।
पात्रे दत्तं प्रापणीयं परीक्ष्य।
काम्याष्टम्यां वर्तितव्यं दशाहं ।
रसैर्गवां शकृता प्रस्नवैर्वा ॥ १३.१०६.४९ ॥
આ દાન ન્યાયથી મેળવેલા ધનથી બ્રાહ્મણોને, યોગ્ય પાત્રની પરીક્ષા કરીને આપવું, ફળ મળે તે માટે. ઇચ્છિત અષ્ટમીએ દસ દિવસ ગાયના રસ, છાણ અથવા દૂધથી વ્રત કરવું.
13.106.50
देवव्रती स्याद्वृषभप्रदानै-
र्वेदावाप्तिर्गोयुगस्य प्रदाने।
तीर्थावाप्तिर्गोप्रयुक्तप्रदाने ।
पापोत्सर्गः कपिलायाः प्रदाने ॥ १३.१०६.५० ॥
બળદના દાનથી માણસ દેવવ્રતી બની શકે; ગોયુગલના દાનથી વેદપ્રાપ્તિ થાય; ગો સંબંધિત વસ્તુઓના દાનથી તીર્થપ્રાપ્તિ થાય; કપિલા ગાયના દાનથી પાપમુક્તિ થાય.
13.106.51
गामप्येकां कपिलां सम्प्रदाय ।
न्यायोपेतां कलुषाद्विप्रमुच्येत्।
गवां रसात्परमं नास्ति किञ्चि-
द्गवां प्रदानं सुमहद्वदन्ति ॥ १३.१०६.५१ ॥
ન્યાયથી મેળવેલી એક કપિલા ગાયનું દાન કરીને બ્રાહ્મણ પાપથી મુક્ત થાય છે. ગાયના રસથી ચડિયાતું કંઈ નથી; ગોદાનને અતિ મહાન કહેવાય છે.
13.106.52
गावो लोकांस्तारयन्ति क्षरन्त्यो ।
गावश्चान्नं संजनयन्ति लोके।
यस्तं जानन्न गवां हार्दमेति ।
स वै गन्ता निरयं पापचेताः ॥ १३.१०६.५२ ॥
ગાયો દૂધ વહાવીને લોકોને તારે છે, અને ગાયો જ જગતમાં અન્ન ઉત્પન્ન કરે છે. આ જાણીને પણ જે ગાયો પ્રત્યે સ્નેહ રાખતો નથી, તે પાપબુદ્ધિ નિશ્ચયે નરકે જશે.
13.106.53
यैस्तद्दत्तं गोसहस्रं शतं वा ।
दशार्धं वा दश वा साधुवत्सम्।
अप्येका वै साधवे ब्राह्मणाय ।
सास्यामुष्मिन्पुण्यतीर्था नदी वै ॥ १३.१०६.५३ ॥
જેમણે હજાર, સો, પચાસ, દસ ગાયો અથવા સારા વાછરડાવાળી ગાયો દાન કરી છે, અથવા એક ગાય પણ સજ્જન બ્રાહ્મણને આપી છે, તેના માટે પરલોકમાં એ જ ગાય પુણ્યતીર્થોવાળી નદી બને છે.
13.106.54
प्राप्त्या पुष्ट्या लोकसंरक्षणेन ।
गावस्तुल्याः सूर्यपादैः पृथिव्याम्।
शब्दश्चैकः संनतिश्चोपभोगा-
स्तस्माद्गोदः सूर्य इवावभाति ॥ १३.१०६.५४ ॥
પ્રાપ્તિ, પોષણ અને લોકરક્ષણથી ગાયો પૃથ્વી પર સૂર્યકિરણો જેવી છે. તેમનો શબ્દ, નમ્રતા અને ઉપભોગ એક જ છે; તેથી ગોદાન કરનાર સૂર્યની જેમ પ્રકાશે છે.
13.106.55
गुरुं शिष्यो वरयेद्गोप्रदाने ।
स वै गन्ता नियतं स्वर्गमेव।
विधिज्ञानां सुमहान्धर्म एष ।
विधिं ह्याद्यं विधयः संविशन्ति ॥ १३.१०६.५५ ॥
ગોદાનમાં શિષ્યે ગુરુને વરવો જોઈએ; તે નિશ્ચયે સ્વર્ગે જશે. વિધિ જાણનારાઓ માટે આ મહાન ધર્મ છે, કારણ કે આદિ વિધિમાં જ સર્વ વિધિઓ સમાય છે.
13.106.56
इदं दानं न्यायलब्धं द्विजेभ्यः ।
पात्रे दत्त्वा प्रापयेथाः परीक्ष्य।
त्वय्याशंसन्त्यमरा दानवाश्च ।
वयं चापि प्रसृते पुण्यशीले ॥ १३.१०६.५६ ॥
ન્યાયથી મેળવેલું આ દાન દ્વિજોને આપ. યોગ્ય પાત્રને આપીને, પરીક્ષા કરીને, તે તેમના સુધી પહોંચાડજે. દેવો અને દાનવો પણ તારી પાસે આશા રાખે છે; અમે પણ, હે પુણ્યશીલ.
13.106.57
इत्युक्तोऽहं धर्मराजं द्विजर्षे ।
धर्मात्मानं शिरसाऽभिप्रणम्य।
अनुज्ञातस्तेन वैवस्वतेन ।
प्रत्यागमं भगवत्पादमूलम् ॥ १३.१०६.५७ ॥
આમ કહેવાયેલો હું, ધર્મરાજને, તે ધર્માત્માને, મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યા. વૈવસ્વત પાસેથી અનુમતિ મેળવીને, હે દ્વિજર્ષિ, હું પૂજ્યના ચરણમૂળે પાછો ફર્યો.