महाभारत · अध्याय 13.106
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.106.1
दत्तानां फलसम्प्राप्तिं गवां प्रब्रूहि मेऽनघ ।
विस्तरेण महाबाहो न हि तृप्यामि कथ्यताम् ॥ १३.१०६.१ ॥
हे निष्पाप, हे महाबाहो, दान दिलेल्या गायींपासून मिळणाऱ्या फलाविषयी मला विस्ताराने सांगा; माझे समाधान अजून झालेले नाही, कृपया सांगा.
13.106.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ऋषेरौद्दालकेर्वाक्यं नाचिकेतस्य चोभयोः ॥ १३.१०६.२ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात: ऋषी औद्दालकि आणि नाचिकेत या दोघांची वचने.
13.106.3
ऋषिरौद्दालकिर्दीक्षामुपगम्य ततः सुतम् ।
त्वं मामुपचरस्वेति नाचिकेतमभाषत ॥ १३.१०६.३ ॥
ऋषी औद्दालकि दीक्षा घेऊन मग आपला पुत्र नाचिकेत याला म्हणाले, "तू माझी सेवा कर."
13.106.4
समाप्ते नियमे तस्मिन्महर्षिः पुत्रमब्रवीत् ।
उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायाभिरतस्य च ॥ १३.१०६.४ ॥
ते व्रत संपल्यावर महर्षी आपल्या पुत्राला म्हणाले; जो आचमनात मग्न आणि स्वाध्यायात रत होता.
13.106.5
इध्मा दर्भाः सुमनसः कलशश्चाभितो जलम् ।
विस्मृतं मे तदादाय नदीतीरादिहाव्रज ॥ १३.१०६.५ ॥
समिधा, दर्भ, फुले आणि सभोवती पाणी भरलेला कलश—ते मी विसरलो आहे; ते घेऊन नदीकिनाऱ्यावरून येथे परत ये.
13.106.6
गत्वानवाप्य तत्सर्वं नदीवेगसमाप्लुतम् ।
न पश्यामि तदित्येवं पितरं सोऽब्रवीन्मुनिः ॥ १३.१०६.६ ॥
"जाऊनही ते सर्व मिळाले नाही; नदीच्या वेगात वाहून गेले आहे; मला ते दिसत नाही," असे त्या मुनीने पित्याला सांगितले.
13.106.7
क्षुत्पिपासाश्रमाविष्टो मुनिरौद्दालकिस्तदा ।
यमं पश्येति तं पुत्रमशपत्क्रोधमूर्च्छितः ॥ १३.१०६.७ ॥
भूक, तहान आणि श्रमांनी ग्रासलेल्या औद्दालकि मुनींनी तेव्हा क्रोधाने मूर्च्छित होऊन त्या पुत्राला शाप दिला, "यमाला पाहा."
13.106.8
तथा स पित्राऽभिहतो वाग्वज्रेण कृताञ्जलिः ।
प्रसीदेति ब्रुवन्नेव गतसत्वोऽपतद्भुवि ॥ १३.१०६.८ ॥
वडिलांच्या वाक्यवज्राने असा आघात झालेला तो हात जोडून "प्रसन्न व्हा" म्हणत चेतनाहीन होऊन जमिनीवर कोसळला.
13.106.9
नाचिकेतं प्रिता दृष्ट्वा पतितं दुःखमूर्च्छितः ।
किं मया कृतमित्युक्त्वा निपपात महीतले ॥ १३.१०६.९ ॥
नाचिकेत पडलेला पाहून दुःखाने मूर्च्छित झालेले पिता "मी हे काय केले?" असे म्हणून जमिनीवर कोसळले.
13.106.10
तस्य दुःखपरीतस्य स्वं पुत्रमनुशोचतः ।
व्यतीतं तदहःशेषं सा चोग्रा तत्र शर्वरी ॥ १३.१०६.१० ॥
दुःखाने वेढलेल्या, आपल्या पुत्रासाठी शोक करणाऱ्या त्याचा दिवसाचा उरलेला भाग संपला; आणि तेथे ती भयानक रात्रही.
13.106.11
पित्र्येणाश्रुप्रपातेन नाचिकेतः कुरूद्वह ।
प्रास्यन्दच्छयने कौश्ये वृष्ट्या सस्यमिवाप्लुतम् ॥ १३.१०६.११ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, वडिलांच्या अश्रूंच्या वर्षावाने नाचिकेत रेशमी शय्येवर पावसाने भिजलेल्या पिकासारखा भिजून गेला.
13.106.12
स पर्यपृच्छत्तं पुत्रं श्लाघ्यं पर्यागतं पुनः ।
दिव्यैर्गन्धैः समादिग्धं क्षीणस्वप्नमिवोत्थितम् ॥ १३.१०६.१२ ॥
परत आलेल्या त्या प्रशंसनीय पुत्राला तो विचारू लागला; दिव्य सुगंधांनी लिंपलेला, स्वप्न संपल्यावर उठल्यासारखा तो उभा होता.
13.106.13
अपि पुत्र जिता लोकाः शुभास्ते स्वेन कर्मणा ।
दिष्ट्या चासि पुनः प्राप्तो न हि ते मानुषं वपुः ॥ १३.१०६.१३ ॥
पुत्रा, तुझ्या स्वकर्माने तू शुभ लोक जिंकलेस का? सुदैवाने तू पुन्हा आलास; तुझे शरीर आता मानवी राहिलेले नाही.
13.106.14
प्रत्यक्षदार्शी सर्वस्य वित्रा पृष्टो महात्मना ।
अभ्युत्थाय पितुर्मध्ये महर्षीणां न्यवेदयत् ॥ १३.१०६.१४ ॥
सर्वकाही प्रत्यक्ष पाहणाऱ्या त्या महात्म्याला विचारले असता तो उठून पित्याच्या मध्ये, महर्षींसमोर निवेदन करता झाला.
13.106.15
कुर्वन्मवच्छासनमाशु यातो ।
ह्यहं विशालां रुचिरप्रभासाम्।
वैवस्वतीं प्राप्य सभामवश्यं ।
सहस्रशो योजनहैमभौमाम् ॥ १३.१०६.१५ ॥
माझ्या आज्ञेचे पालन करत मी लवकर गेलो; निश्चितच वैवस्वताच्या सभेत पोहोचलो — जी विशाल, रमणीय प्रभेची, हजारो योजने पसरलेली आणि सोने व भूमीपासून बनलेली आहे.
13.106.16
दृष्टैव मामभिमुखमापतन्तं ।
गृहं निवेद्यासनमादिदेश।
वैवस्वतोऽर्घ्यादिभिरर्हणैश्च ।
भवत्कृते पूजयामास मां साः ॥ १३.१०६.१६ ॥
मला समोर येताना पाहताच वैवस्वताने घरास कळवून आसनाकडे निर्देश केला; तुझ्यामुळे अर्घ्य इत्यादी सत्काराने त्याने माझा सन्मान केला.
13.106.17
ततस्त्वहं तं शनकैरवोचं ।
वृतः सदस्यैरभिपूज्यमानः।
प्राप्तोऽस्मि ते विषयं धर्मराज ।
लोकानर्हो यानहं तान्विधत्स्व ॥ १३.१०६.१७ ॥
मग मी त्याला हळू हळू म्हणालो, सभासदांनी वेढलेला व सन्मानित होत असताना: 'हे धर्मराजा, मी तुझ्या प्रदेशात आलो आहे. मी ज्या लोकांना पात्र आहे ते माझ्यासाठी निश्चित कर.'
13.106.18
यमोऽब्रवीन्मां न मृतोसि सौम्य ।
यमं पश्येत्याह स त्वां तपस्वी।
पिता प्रदीप्ताग्निसमानतेजा ।
न तत्छक्यमनृतं विप्र कर्तुम् ॥ १३.१०६.१८ ॥
यम मला म्हणाला: हे सौम्या, तू मेला नाहीस. प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेज असलेले ते तपस्वी पिता तुला सांगतात: यमाला पाहा. हे ब्राह्मणा, असत्य बोलणे शक्य नाही.
13.106.19
दृष्टस्तेऽहं प्रतिगच्छस्व तात ।
शोचत्यसौ तव देहस्य कर्ता।
ददानि किञ्चापि मनःप्रणीतं ।
प्रियातिथेस्तव कामान्वृणीष्व ॥ १३.१०६.१९ ॥
"तुला पाहिले, वत्सा, आता परत जा. तुझ्या देहाचा निर्माता शोक करत आहे. मनाने जे इच्छिले ते काही मी तुला देईन. प्रिय अतिथी, तुझ्या इच्छा निवड."
13.106.20
तेनैवमुक्तस्तमहं प्रत्यवोचं ।
प्राप्तोस्मि ते विषयं दुर्निवर्त्यम्।
इच्छाम्यहं पुण्यकृतां समृद्धाँ-
ल्लोकान्द्रष्टुं यदि तेऽहं वरार्हः ॥ १३.१०६.२० ॥
त्यांनी असे म्हटल्यावर मी त्यांना उत्तर दिले: मी तुझ्या प्रदेशात आलो आहे, जिथून परत जाणे कठीण आहे. मी वराला पात्र असेन तर पुण्यवानांची समृद्ध लोके पाहू इच्छितो.
13.106.21
यानं समारोप्य तु मां स देवो ।
वाहैर्युक्तं सुप्रभं भानुमत्तम्।
संदर्शयामास तदाऽऽत्मलोका-
न्सर्वास्तथा पुण्यकृतां द्विजेन्द्र ॥ १३.१०६.२१ ॥
त्या देवाने मला घोड्यांनी जुंपलेल्या, अत्यंत तेजस्वी, सूर्यासारख्या रथावर बसवून, तेव्हा आपली लोके आणि पुण्यवानांची सर्व लोके मला दाखवली. हे द्विजश्रेष्ठा.
13.106.22
अपश्यं तत्र वेश्मानि तैजसानि महात्मनाम् ।
नानासंस्थानरूपाणि सर्वरत्नमयानि च ॥ १३.१०६.२२ ॥
तेथे महात्म्यांची तेजस्वी निवासस्थाने मी पाहिली. ती विविध आकार व रूपांची होती आणि सर्व रत्नांनी बनलेली होती.
13.106.23
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किंकिणीजालवन्ति च ।
अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि च ॥ १३.१०६.२३ ॥
ती चंद्रमंडलासारखी तेजस्वी होती, लहान घंटांच्या जाळ्यांनी सजलेली होती, शेकडो मजल्यांची होती आणि आत पाणी व वने होती.
13.106.24
वैडूर्यार्कप्रकाशानि रूप्यरुक्ममयानि च ।
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ॥ १३.१०६.२४ ॥
ती वैडूर्य आणि सूर्यासारखी तेजस्वी होती, चांदी व सोन्याने बनलेली होती, बालसूर्याच्या रंगाची होती, स्थिर व चल दोन्ही होती.
13.106.25
भक्ष्यभोज्यमयाञ्शैलान्वासांसि शयनानि च ।
सर्वकामफलांश्चैव वृक्षान्भवनसंस्थितान् ॥ १३.१०६.२५ ॥
अन्न व पेयांनी बनलेले पर्वत, वस्त्रे, शय्या, आणि भवनांमध्ये उभे असलेले वृक्ष — जे सर्व इच्छांचे फळ देत.
13.106.26
नद्यो वीथ्यः सभा वाप्यो दीर्घिकाश्चैव सर्वशः ।
घोषवन्ति च यानानि युक्तान्धथ सहस्रशः ॥ १३.१०६.२६ ॥
नद्या, रस्ते, सभा, विहिरी, लांब तलाव — सर्वत्र; निनादणारी वाहने आणि हजारो जुंपलेली.
13.106.27
क्षीरस्रवा वै सरितो गिरींश्च ।
सर्पिस्तथा विमलं चापि तोयम्।
वैवस्वतस्यानुमतांश्च देशा-
नदृष्टपूर्वान्सुबहूनपश्यम् ॥ १३.१०६.२७ ॥
दूध वाहणाऱ्या नद्या आणि पर्वत, तूप व निर्मळ पाणीही; वैवस्वताचे (यमाचे) मान्य देश, जे मी पूर्वी कधी पाहिले नव्हते ते पुष्कळ मी पाहिले.
13.106.28
सर्वान्दृष्ट्वा तदहं धर्मराज-
मवोचं वै सर्वदेवं सहिष्णुम्।
क्षीरस्यैताः सर्पिषश्चैव नद्यः ।
शश्वत्स्रोताः कस्य भोज्याः प्रवृत्ताः ॥ १३.१०६.२८ ॥
हे सर्व पाहून मी धर्मराजाला — सर्वदेव व सहनशील अशा त्याला — म्हटले: दूध व तुपाच्या या नद्या, सतत वाहणाऱ्या प्रवाहांसह, कोणाच्या भोगासाठी वाहत आहेत?
13.106.29
यमोऽब्रवीद्विद्धि भोज्यांस्त्वमेता-
न्ये दातारः साधवो गोरसानाम्।
अन्ये लोकाः शाश्वता वीतशोकैः ।
समाकीर्णा गोप्रदाने रतानाम् ॥ १३.१०६.२९ ॥
यम म्हणाला: यांना भोज्य म्हणून जाण. जे साधू गोरस दान करतात त्यांच्यासाठी इतर शाश्वत लोक आहेत, जे गोदानात रत आणि शोकरहित लोकांनी भरलेले आहेत.
13.106.30
न त्वेतासां दानमात्रं प्रशस्तं ।
पात्रं कालो गोविशेषो विधिश्च।
ज्ञात्वा देयं विप्र गवान्तरं हि ।
दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम् ॥ १३.१०६.३० ॥
परंतु केवळ यांचे दानच प्रशंसनीय नाही. पात्र, काल, गोविशेष आणि विधी जाणूनच दान द्यावे, हे विप्रा; दुसऱ्या गाईलाही जाणून, अग्नि आणि सूर्यापासून उत्पन्न झालेले दुःख जाणावे.
13.106.31
स्वाध्यायवान्योऽतिमात्रं तपस्वी ।
वैतानस्थो ब्राह्मणः पात्रमासाम्।
गोषु क्षान्तं गोशरण्यं कृतज्ञं ।
वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रमाहुः ॥ १३.१०६.३१ ॥
जो स्वाध्यायी, अत्यंत तपस्वी, वैतान अग्नींमध्ये स्थित ब्राह्मण आहे, तोच यांचा पात्र. गाईंविषयी क्षमाशील, गाईंचा आश्रय, कृतज्ञ आणि उपजीविकेने थकलेला — अशा व्यक्तीलाच पात्र म्हणतात.
13.106.32
कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोष्णाभ्यागताश्च ।
द्वारैरेतैर्गोविशेषाः प्रशस्ताः।
अन्तर्जाताः सुक्रयज्ञानलब्धाः ।
प्राणक्रीताः सोदकाः सोद्वहाश्च ॥ १३.१०६.३२ ॥
कष्टाने सोडलेल्या, पालनासाठी आलेल्या — या मार्गांनी गाईंचे विशेष प्रकार प्रशंसनीय: घरात जन्मलेल्या, चांगल्या खरेदीने किंवा ज्ञानाने मिळवलेल्या, प्राणमूल्याने विकत घेतलेल्या, पाण्यासह, ओझे वाहू शकणाऱ्या.
13.106.33
तिस्रो रात्र्यस्त्वद्भिरुपोष्य भूमौ ।
तृप्ता गावस्तर्पितेभ्यः प्रदेयाः।
वत्सैः प्रीताः सुप्रजाः सोपचारा-
स्त्र्यहं दत्त्वा गोरसैर्वर्तितव्यम् ॥ १३.१०६.३३ ॥
तीन रात्री फक्त पाणी पिऊन जमिनीवर उपवास करून, तृप्त गायी तृप्तांना द्याव्यात. वासरांसह प्रसन्न, उत्तम संततीच्या, सेवेसह तीन दिवस दान देऊन गोरसावर जगावे.
13.106.34
दत्त्वा धेनुं सुव्रतां साधुदोहां ।
कल्याणवत्सामपलायिनीं च।
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या-
स्तावद्वर्षाण्यश्नुते स्वर्गलोकम् ॥ १३.१०६.३४ ॥
चांगले व्रत असलेली, सहज दुभणारी, सुंदर वासरू असलेली, पळून न जाणारी धेनू दान देऊन, तिच्या अंगावर जितके केस असतील तितकी वर्षे माणूस स्वर्गलोक उपभोगतो.
13.106.35
तथाऽनड्वाहं ब्राह्मणेभ्यः प्रदाय ।
दान्तं धुर्यं बलवन्तं युवानम्।
कुलानुजीव्यं वीर्यवन्तं बृहन्तं ।
भुङ्क्ते लोकान्सम्मितान्धेनुदस्य ॥ १३.१०६.३५ ॥
त्याचप्रमाणे ब्राह्मणांना सुदृढ, धुरेला जुंपण्यायोग्य, बलवान, तरुण, कुटुंबाचे पालन करणारा, वीर्यवान, मोठा बैल दिल्यास, गोदान करणारा योग्य प्रमाणात लोक भोगतो.
13.106.36
वृद्धे ग्लाने सम्भ्रमे वा महार्थे ।
कृष्यर्थं वा हौम्यहेतोः प्रमूत्याम्।
गुर्वर्थं वा यज्ञसमाप्तये वा ।
गां वै दातुं देशकालोऽविशिष्टः ॥ १३.१०६.३६ ॥
वृद्धावस्थेत, आजारपणात, संकटात, किंवा मोठ्या प्रयोजनासाठी, शेतीसाठी, होमासाठी, प्रसूतीच्या वेळी, गुरूसाठी, किंवा यज्ञ पूर्ण करण्यासाठी गाय देण्यास देश व काल यांचा कोणताही विशेष नियम नाही.
13.106.37
श्रुत्वा वैवस्वतवचस्तमहं पुनरब्रवम् ।
अगोमी गोप्रदातॄणां कथं लोकान्हि गच्छति ॥ १३.१०६.३७ ॥
वैवस्वत (यम) यांचे वचन ऐकून मी पुन्हा म्हणालो: ज्याच्याकडे गाय नाही, तो गोदान करणाऱ्यांचे लोक कसे प्राप्त करेल?
13.106.38
ततोऽब्रवीद्यमो धीमान्गोप्रदानं ततो गतिम् ।
गोप्रदानानुकल्पात्तु गामृते सन्तु गोप्रदाः ॥ १३.१०६.३८ ॥
तेव्हा बुद्धिमान यम म्हणाला: गोदानच ती गती देते. गोदानाला पर्याय म्हणून, गाईशिवायही गोदाते असोत.
13.106.39
अलाभे यो गवां दद्याद्धृतधेनुं यतव्रतः ।
तस्यैता घृतवाहिन्यः क्षरन्ते वत्सला इव ॥ १३.१०६.३९ ॥
गाई नसताना जो व्रतनिष्ठ घृतधेनू दान करतो, त्याच्यासाठी या घृतवाहिनी नद्या वासरांवरील प्रेमाने पाझरणाऱ्या गाईंप्रमाणे वाहतात.
13.106.40
घृतालाभे तु यो दद्यात्तिलधेनुं यतव्रतः ।
स दुर्गात्तारितो धेन्वा क्षीरनद्यां प्रमोदते ॥ १३.१०६.४० ॥
तूप नसताना जो व्रतनिष्ठ तिळधेनू दान करतो, तो त्या धेनूमुळे दुर्गम संकटातून तरून दुग्धनदीत आनंदतो.
13.106.41
तिलालाभे तु यो दद्याज्जलधेनुं यतव्रतः ।
स कामप्रवहां शीतीं नदीमेतामुपाश्नुते ॥ १३.१०६.४१ ॥
तीळ नसताना जो व्रतनिष्ठ जलधेनू दान करतो, तो इच्छेनुसार वाहणारी ही शीतल नदी प्राप्त करतो.
13.106.42
एवमेतानि मे तत्र धर्मराजो न्यदर्शयत् ।
दृष्ट्वा च परमं हर्षमवापमहमच्युत ॥ १३.१०६.४२ ॥
अशा प्रकारे धर्मराजाने तेथे मला हे सर्व दाखवले. हे अच्युता, हे पाहून मला परम हर्ष प्राप्त झाला.
13.106.43
निवेदये चाहमिमं प्रियं ते ।
क्रतुर्महानल्पधनप्रचारः।
प्राप्तो मया तात स मत्प्रसूतः ।
प्रपत्स्यते वेदविधिप्रवृत्तः ॥ १३.१०६.४३ ॥
मी तुला हे प्रिय वृत्त सांगतो. अल्प धनव्यय असलेला महायज्ञ मला प्राप्त झाला आहे, हे तात; तो माझ्यापासून उत्पन्न होऊन वेदविधीनुसार पार पडेल.
13.106.44
शापो ह्ययं भवतोऽनुग्रहाय ।
प्राप्तो मया यत्र दृष्टो यमो वै।
दानव्युष्टिं तत्र दृष्ट्वा महात्म-
न्निःसंदिग्धान्दानधर्मांश्चरिष्ये ॥ १३.१०६.४४ ॥
हे महात्मन्, आपला हा शापही अनुग्रहासाठीच आहे; जिथे मी यमाला पाहिले, तिथेच हे मला प्राप्त झाले. तेथे दानाचे फल पाहून मी निःसंशय दानधर्म आचरीन.
13.106.45
इदं च मामब्रवीद्धर्मराजः ।
पुनः पुनः सम्प्रहृष्टो महर्षे।
दानेन यः प्रयतोऽभूत्सदैव ।
विशेषतो गोप्रदानं च कुर्याम् ॥ १३.१०६.४५ ॥
हे महर्षे, धर्मराजाने मला हेही वारंवार अत्यंत आनंदाने सांगितले: दानात सदैव तत्पर असणाऱ्याने विशेषतः गोदान करावे.
13.106.46
शुद्धो ह्यर्थो नावमन्यस्व धर्मा-
न्पात्रे देयं देशकालोपपन्ने।
तस्माद्गावस्ते नित्यमेव प्रदेया ।
माभूच्च ते संशयः कश्चिदत्र ॥ १३.१०६.४६ ॥
शुद्ध धनाचा आणि धर्माचा अवमान करू नकोस; योग्य देश-काली योग्य पात्राला दान द्यावे. म्हणून तुझ्या गाई सदैव दान कराव्यात, आणि याबाबत तुझ्या मनात कोणताही संशय राहू नये.
13.106.47
एताः पुरा ह्यददन्नित्यमेव ।
सान्तात्मानो दानपथे निविष्टाः।
तपांस्युग्राण्यप्रतिशङ्कमाना-
स्ते वै दानं प्रददुश्चैव शक्त्या ॥ १३.१०६.४७ ॥
पूर्वी जे नेहमी या गाई दान करीत असत, शांत मनाचे, दानमार्गात निष्ठ असलेले, कठोर तप करणारे, निःशंकपणे, आपल्या शक्तीनुसार दानच करीत.
13.106.48
काले च शक्त्या मत्सरं वर्जयित्वा ।
शुद्धात्मानः श्रद्धिनः पुण्यशीलाः।
दत्त्वा गा वै लोकममुं प्रपन्ना ।
देदीप्यन्ते पुण्यशीलास्तु नाके ॥ १३.१०६.४८ ॥
योग्य काळी, आपल्या शक्तीनुसार, मत्सर सोडून, शुद्ध आत्मे, श्रद्धावान आणि पुण्यशील लोक गोदान करून त्या लोकाला प्राप्त होतात; पुण्यशील स्वर्गात तेजस्वी होतात.
13.106.49
एतद्दानं न्यायलब्धं द्विजेभ्यः ।
पात्रे दत्तं प्रापणीयं परीक्ष्य।
काम्याष्टम्यां वर्तितव्यं दशाहं ।
रसैर्गवां शकृता प्रस्नवैर्वा ॥ १३.१०६.४९ ॥
हे दान न्यायाने मिळवलेल्या धनातून ब्राह्मणांना, योग्य पात्राची परीक्षा करून द्यावे, फल मिळावे म्हणून. इच्छित अष्टमीला दहा दिवस गायींच्या रस, शेण किंवा दुधाने व्रत करावे.
13.106.50
देवव्रती स्याद्वृषभप्रदानै-
र्वेदावाप्तिर्गोयुगस्य प्रदाने।
तीर्थावाप्तिर्गोप्रयुक्तप्रदाने ।
पापोत्सर्गः कपिलायाः प्रदाने ॥ १३.१०६.५० ॥
वृषभांच्या दानाने माणूस देवव्रती होऊ शकतो; गोयुग्माच्या दानाने वेदप्राप्ती होते; गोसंबंधित वस्तूंच्या दानाने तीर्थप्राप्ती होते; कपिला गाईच्या दानाने पापमुक्ती होते.
13.106.51
गामप्येकां कपिलां सम्प्रदाय ।
न्यायोपेतां कलुषाद्विप्रमुच्येत्।
गवां रसात्परमं नास्ति किञ्चि-
द्गवां प्रदानं सुमहद्वदन्ति ॥ १३.१०६.५१ ॥
न्यायाने मिळवलेली एक कपिला गाय दान करून ब्राह्मण पापातून मुक्त होतो. गोरसापेक्षा श्रेष्ठ काहीही नाही; गोदान अतिशय महान असे म्हटले जाते.
13.106.52
गावो लोकांस्तारयन्ति क्षरन्त्यो ।
गावश्चान्नं संजनयन्ति लोके।
यस्तं जानन्न गवां हार्दमेति ।
स वै गन्ता निरयं पापचेताः ॥ १३.१०६.५२ ॥
गायी दूध स्रवत लोकांना तारतात; गायीच जगात अन्न निर्माण करतात. हे जाणूनही जो गायींबद्दल प्रेम बाळगत नाही, तो पापबुद्धी निश्चितच नरकाला जाईल.
13.106.53
यैस्तद्दत्तं गोसहस्रं शतं वा ।
दशार्धं वा दश वा साधुवत्सम्।
अप्येका वै साधवे ब्राह्मणाय ।
सास्यामुष्मिन्पुण्यतीर्था नदी वै ॥ १३.१०६.५३ ॥
ज्यांनी हजार, शंभर, पन्नास, दहा गायी किंवा उत्तम वासरांसह गायी दान केल्या, अथवा एकतरी गाय सज्जन ब्राह्मणाला दिली, त्यांच्यासाठी परलोकात तीच गाय पुण्यतीर्थांची नदी ठरते.
13.106.54
प्राप्त्या पुष्ट्या लोकसंरक्षणेन ।
गावस्तुल्याः सूर्यपादैः पृथिव्याम्।
शब्दश्चैकः संनतिश्चोपभोगा-
स्तस्माद्गोदः सूर्य इवावभाति ॥ १३.१०६.५४ ॥
प्राप्ती, पोषण आणि लोकरक्षण यांमुळे पृथ्वीवर गायी सूर्यकिरणांसारख्या आहेत. त्यांचा नाद, नम्रता आणि उपभोग एकच आहे; म्हणून गोदान करणारा सूर्यासारखा तेजस्वी दिसतो.
13.106.55
गुरुं शिष्यो वरयेद्गोप्रदाने ।
स वै गन्ता नियतं स्वर्गमेव।
विधिज्ञानां सुमहान्धर्म एष ।
विधिं ह्याद्यं विधयः संविशन्ति ॥ १३.१०६.५५ ॥
गोदानात शिष्याने गुरूचे वरण करावे; तो निश्चितच स्वर्गाला जाईल. विधी जाणणाऱ्यांसाठी हा मोठा धर्म आहे, कारण आद्य विधीमध्येच सर्व विधी सामावतात.
13.106.56
इदं दानं न्यायलब्धं द्विजेभ्यः ।
पात्रे दत्त्वा प्रापयेथाः परीक्ष्य।
त्वय्याशंसन्त्यमरा दानवाश्च ।
वयं चापि प्रसृते पुण्यशीले ॥ १३.१०६.५६ ॥
न्यायाने मिळवलेले हे दान द्विजांना द्या. योग्य पात्राला देऊन, परीक्षा करून, ते त्यांच्यापर्यंत पोहोचवा. देव आणि दानवही तुमच्याकडून अपेक्षा ठेवतात; आम्हीही, हे पुण्यशीला.
13.106.57
इत्युक्तोऽहं धर्मराजं द्विजर्षे ।
धर्मात्मानं शिरसाऽभिप्रणम्य।
अनुज्ञातस्तेन वैवस्वतेन ।
प्रत्यागमं भगवत्पादमूलम् ॥ १३.१०६.५७ ॥
असे सांगितले गेल्यावर मी धर्मराजाला, त्या धर्मात्म्याला, मस्तक नमवून प्रणाम केला. वैवस्वताची अनुज्ञा मिळवून, हे द्विजश्रेष्ठा, मी पूज्यांच्या चरणांजवळ परत आलो.