ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.11.1
आनृशंस्यस्य धर्मज्ञ गुणान्भक्तजनस्य च ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११.१ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଅନୃଶଂସତା ଓ ଭକ୍ତଜନଙ୍କ ଗୁଣ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
13.11.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं शुकस्य च महात्मनः ॥ १३.११.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ମହାତ୍ମା ଶୁକଙ୍କ ସଂବାଦ।
13.11.3
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः ।
सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम् ॥ १३.११.३ ॥
କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ଗାଁରୁ ବାହାରି ବିଷ ମାଖା ବାଣ ଧରି ହରିଣ ଶିକାର କଲା।
13.11.4
तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने ।
अविदूरे मृगान्दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥ १३.११.४ ॥
ସେଠାରେ ସେହି ମହାବନରେ ମାଂସଲୋଭୀ ଶିକାରୀ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବାଣ ସଜାଡ଼ିଲା।
13.11.5
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा ।
महान्वनतरुस्तत्र विद्धो मृगजिघांसया ॥ १३.११.५ ॥
ସେହି ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟାଭିମୁଖୀ ଦ୍ରୁତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ହରିଣ ବଧର ଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ବନବୃକ୍ଷ ବିଦ୍ଧ ହେଲା।
13.11.6
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्क्षतः ।
उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ॥ १३.११.६ ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ଲିପ୍ତ ସେହି ଅତି ବଳଶାଳୀ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ସେହି ବୃକ୍ଷ ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଶୁଖି ଗଲା।
13.11.7
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः ।
न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥ १३.११.७ ॥
ସେହି ଗଛ ସେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ତାର କୋଟରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଶୁକ ସେହି ଗଛ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରୁ ନିଜର ବାସ ଛାଡେ ନାହିଁ।
13.11.8
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि ।
कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा सोप्यशुष्यत ॥ १३.११.८ ॥
ଚାଲିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ଆହାରହୀନ, ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଲଡ଼ଖଡ଼ାଉଥିବା ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ସେହି ଶୁକ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗଛ ସହିତ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା।
13.11.9
तमुदारं महासत्वमतिमानुषचेष्टितम् ।
समदुःखसुखं दृष्ट्वा विस्मितः पाकशासनः ॥ १३.११.९ ॥
ସେହି ଉଦାର, ମହାସତ୍ତ୍ୱ, ଅତିମାନୁଷ ଆଚରଣ ବିଶିଷ୍ଟ, ସୁଖଦୁଃଖରେ ସମ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
13.11.10
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजः ।
तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्यमवस्थितः ॥ १३.११.१० ॥
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ: ଏହି ଦ୍ୱିଜ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନିରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅକଳ୍ପନୀୟ କରୁଣାରେ କିପରି ସ୍ଥିତ ଅଛି?
13.11.11
अथवा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु ।
प्राणिनामपि सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥ १३.११.११ ॥
କିମ୍ବା ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ବାସବ ଭାବିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଏ।
13.11.12
ततो ब्राह्मणवेषेणि मानुषं रूपमास्थितः ।
अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ॥ १३.११.१२ ॥
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଓହ୍ଲାଇ ସେହି ପକ୍ଷୀକୁ କହିଲେ।
13.11.13
शुक भो पक्षिणांश्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया ।
पृच्छे त्वां शुकमेनं त्वं कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥ १३.११.१३ ॥
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ, ଦକ୍ଷକନ୍ୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୁସନ୍ତାନ ବିଶିଷ୍ଟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି — ତୁମେ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ୁନାହଁ?
13.11.14
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् ।
स्वागतं देवराज त्वं विज्ञातस्तपसा मया ॥ १३.११.१४ ॥
ପଚରାଯିବାରୁ ଶୁକ ମସ୍ତକ ନତ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା — ହେ ଦେବରାଜ, ସ୍ୱାଗତ; ମୁଁ ମୋ ତପସ୍ୟାରେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି।
13.11.15
ततो दशशताक्षेण साधुसाध्विति भाषितम् ।
अहो विज्ञानमित्येवं मनसा पूजितस्ततः ॥ १३.११.१५ ॥
ତା'ପରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ "ସାଧୁ, ସାଧୁ" କହିଲେ; "ଅହୋ, କି ବିଜ୍ଞାନ!" ବୋଲି ମନରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
13.11.16
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् ।
जानन्नपि च तत्पापं पप्रच्छ बलसूदनः ॥ १३.११.१६ ॥
ସେହି ଶୁଭକର୍ମା, ପରମ ଧାର୍ମିକ ଶୁକକୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଳସୂଦନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେହି ପାପ ବିଷୟରେ ତାକୁ ପଚାରିଲେ।
13.11.17
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्त्रिणाम् ।
किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ॥ १३.११.१७ ॥
ପତ୍ରହୀନ, ଫଳହୀନ, ଶୁଷ୍କ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟହୀନ ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ, ଏତେ ବଡ଼ ବନ ଥିଲାବେଳେ, ତୁମେ କାହିଁକି ସେବା କରୁଛ?
13.11.18
अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः ।
शुभाः पर्याप्तसञ्चारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ॥ १३.११.१८ ॥
ଏହି ମହାବନରେ ପତ୍ରରେ ଆବୃତ କୋଟର ଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଚରଣ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସ୍ଥାନ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
13.11.19
गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् ।
विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥ १३.११.१९ ॥
ଯାହାର ଆୟୁ ସରିଯାଇଛି, ଯାହାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହାର ସାର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି ଓ ଶୋଭା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି—ହେ ଧୀର, ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ଏହି ଅସ୍ଥିର ବୃକ୍ଷକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
13.11.20
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् ।
सुदीर्घमतिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ॥ १३.११.२० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥିତ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୁକ ବହୁ ସମୟ ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଦୀନ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
13.11.21
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते ।
यत्राभवंस्तत्र भवांस्तन्निबोध सुराधिप ॥ १३.११.२१ ॥
ହେ ଶଚୀପତି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ତାହା ଜାଣନ୍ତୁ, ହେ ସୁରାଧିପ।
13.11.22
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युते ।
चालभावेन सङ्गुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥ १३.११.२२ ॥
ସାଧୁ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ବୃକ୍ଷରେ ମୁଁ ଜନ୍ମିଥିଲି; ଚଳନ୍ତି ସ୍ୱଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲି; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲି ନାହିଁ।
13.11.23
किमनुक्रोश्यं वैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघ ।
अनुरक्तस्य भक्तस्य संस्पृशे न च पावकम्।
आनृशंस्याभियुक्तस्य भक्तस्यानन्यगस्य च ॥ १३.११.२३ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋ ପାଇଁ କରୁଣା କାହିଁକି, ତୁମେ ମୋର ନିଷ୍ଫଳତା କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ? ଅନୁରକ୍ତ, ଭକ୍ତ, ଦୟାଯୁକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ୟଗତି ଭକ୍ତକୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଛୁଏଁ ନାହିଁ।
13.11.24
अनुक्रोशो हि साधूनां महद्धर्मस्य लक्षणम् ।
अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥ १३.११.२४ ॥
ସାଧୁମାନଙ୍କ କରୁଣା ହିଁ ମହାଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ; ସାଧୁମାନଙ୍କ କରୁଣା ସଦା ପ୍ରୀତି ଦିଏ।
13.11.25
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयात् ।
अतस्त्वं देवदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥ १३.११.२५ ॥
ଧର୍ମ ସଂଶୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ପଚାରନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ଦେବଦେବଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
13.11.26
नार्हसे मां सहस्राक्ष द्रुमं त्याजयितुं चिरात् ।
समस्थमुपजीवन्वै विषमस्थं कथं त्यजेत् ॥ १३.११.२६ ॥
ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୋ ପରି ବୃକ୍ଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଇବା ତୁମର ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମତଳରେ ଠିଆ ହୋଇ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷମରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ?
13.11.27
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः ।
शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ॥ १३.११.२७ ॥
ତା'ର ସୌମ୍ୟ ବାକ୍ୟରେ ହର୍ଷିତ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର), କରୁଣାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ।
13.11.28
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः ।
आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम् ॥ १३.११.२८ ॥
'ବର ମାଗ' ବୋଲି କହିବାରୁ ଶୁକ ଏକ ବର ମାଗିଲେ — ସର୍ବଦା କରୁଣାରେ ନିରତ ସେ ସେହି ବୃକ୍ଷର କଲ୍ୟାଣ/ଉତ୍ପତ୍ତିର ବର ମାଗିଲେ।
13.11.29
विदित्वा च दृढां भक्तिं तां शुके शीलसम्पदम् ।
प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ॥ १३.११.२९ ॥
ଶୁକଙ୍କ ସେହି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଶୀଳ ସମ୍ପଦ ଜାଣି ପ୍ରୀତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଅମୃତରେ ସିକ୍ତ କଲେ।
13.11.30
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोहराः ।
शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्तां प्राप स द्रुमः ॥ १३.११.३० ॥
ତା'ପରେ ଶୁକଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ହେତୁ ସେହି ବୃକ୍ଷ ମନୋହର ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ପାଇ ଶୋଭା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
13.11.31
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन वै ।
आयुषोन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥ १३.११.३१ ॥
ସେହି ଦୟାମୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ, ହେ ମହାରାଜ, ଆୟୁର ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକର ସ୍ଥିତି ପାଇଲେ।
13.11.32
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः ।
सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥ १३.११.३२ ॥
ସେହିପରି, ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଭକ୍ତିମାନ୍ଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଶୁକଙ୍କୁ ପାଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ପରି।