మహాభారతం · అధ్యాయం 13.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.11.1
आनृशंस्यस्य धर्मज्ञ गुणान्भक्तजनस्य च ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११.१ ॥
ధర్మజ్ఞా, దయ అనే గుణాలను, భక్తజనుల గుణాలను వినాలని కోరుతున్నాను. ధర్మజ్ఞా పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
13.11.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं शुकस्य च महात्मनः ॥ १३.११.२ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని వివరిస్తారు — వాసవుడు (ఇంద్రుడు), మహాత్ముడైన శుకుడి మధ్య జరిగిన సంవాదాన్ని.
13.11.3
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः ।
सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम् ॥ १३.११.३ ॥
కాశీరాజు రాజ్యంలో ఒక వేటగాడు గ్రామం నుండి బయలుదేరి, విషం పూసిన బాణాన్ని తీసుకుని ఒక జింకను వేటాడాడు.
13.11.4
तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने ।
अविदूरे मृगान्दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥ १३.११.४ ॥
అక్కడ ఆ మహారణ్యంలో, మాంసాసక్తితో ఉన్న వేటగాడు, కొద్ది దూరంలో ఉన్న జింకలను చూసి బాణాన్ని గురిపెట్టాడు.
13.11.5
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा ।
महान्वनतरुस्तत्र विद्धो मृगजिघांसया ॥ १३.११.५ ॥
ఆ అజేయమైన అస్త్రంతో, గురిని వేగంగా చేరే బాణంతో, జింకను చంపాలనే కోరికతో అక్కడ ఒక పెద్ద వృక్షం గాయపడింది.
13.11.6
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्क्षतः ।
उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ॥ १३.११.६ ॥
తీక్షణ విషం పూసిన ఆ అతిబలమైన బాణంతో గాయపడిన ఆ వృక్షం, ఫలాలను ఆకులను విడిచిపెట్టి ఎండిపోయింది.
13.11.7
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः ।
न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥ १३.११.७ ॥
ఆ చెట్టు అలా స్థితిని పొందినా, చాలాకాలంగా దాని తొర్రలలో నివసిస్తున్న చిలుక ఆ వృక్షంపై భక్తితో తన నివాసాన్ని విడిచిపెట్టదు.
13.11.8
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि ।
कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा सोप्यशुष्यत ॥ १३.११.८ ॥
కదలలేక, ఆహారం లేక, బలహీనుడై, తడబడే స్వరంతో ఉన్నప్పటికీ, కృతజ్ఞుడైన ఆ ధర్మాత్ముడైన చిలుక కూడా ఆ చెట్టుతో కలిసి ఎండిపోయింది.
13.11.9
तमुदारं महासत्वमतिमानुषचेष्टितम् ।
समदुःखसुखं दृष्ट्वा विस्मितः पाकशासनः ॥ १३.११.९ ॥
ఆ ఉదారుడు, మహాసత్వుడు, మానుష్యాతీతమైన ప్రవర్తన కలవాడు, సుఖదుఃఖాలలో సమానుడైన అతడిని చూచి పాకశాసనుడు ఇంద్రుడు విస్మయం చెందాడు.
13.11.10
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजः ।
तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्यमवस्थितः ॥ १३.११.१० ॥
అప్పుడు ఇంద్రుడు చింతలో పడ్డాడు: ఈ ద్విజుడు తిర్యగ్యోనిలో ఉండి కూడా, ఊహించలేనంత దయతో ఎలా స్థిరంగా ఉన్నాడు?
13.11.11
अथवा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु ।
प्राणिनामपि सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥ १३.११.११ ॥
లేదా ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదని వాసవుడు భావించాడు. ప్రాణులన్నిటిలో అన్నీ ప్రతిచోటా కనిపిస్తాయి.
13.11.12
ततो ब्राह्मणवेषेणि मानुषं रूपमास्थितः ।
अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ॥ १३.११.१२ ॥
అప్పుడు ఇంద్రుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో మానవ రూపం ధరించి భూమిపైకి దిగి, ఆ పక్షితో మాట్లాడాడు.
13.11.13
शुक भो पक्षिणांश्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया ।
पृच्छे त्वां शुकमेनं त्वं कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥ १३.११.१३ ॥
పక్షులలో శ్రేష్ఠుడవైన శుకుడా, దక్షుని కుమార్తె సంతతివాడా, సుప్రజావంతుడా, నిన్ను అడుగుతున్నాను; నీవు ఈ చెట్టును ఎందుకు విడిచిపెట్టవు?
13.11.14
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् ।
स्वागतं देवराज त्वं विज्ञातस्तपसा मया ॥ १३.११.१४ ॥
అడగబడిన శుకుడు తల వంచి ఆయనకు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు: దేవరాజా, స్వాగతం; నా తపస్సు ద్వారా నిన్ను గుర్తించాను.
13.11.15
ततो दशशताक्षेण साधुसाध्विति भाषितम् ।
अहो विज्ञानमित्येवं मनसा पूजितस्ततः ॥ १३.११.१५ ॥
అప్పుడు వేయి కన్నుల వాడు "సాధు, సాధు" అని పలికాడు; "అహో, ఎంత విజ్ఞానం!" అని మనసులో అతడిని గౌరవించాడు.
13.11.16
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् ।
जानन्नपि च तत्पापं पप्रच्छ बलसूदनः ॥ १३.११.१६ ॥
ఆ శుభకర్ముడు, పరమ ధార్మికుడైన శుకుడిని తెలిసినప్పటికీ, ఆ పాపం గురించి బలసూదనుడు (ఇంద్రుడు) అతడిని అడిగాడు.
13.11.17
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्त्रिणाम् ।
किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ॥ १३.११.१७ ॥
ఆకులు లేని, ఫలములేని, ఎండిన, పక్షులకు ఆశ్రయం ఇవ్వని ఈ చెట్టును, ఇంత పెద్ద అడవి ఉండగా, నీవు ఎందుకు సేవిస్తున్నావు?
13.11.18
अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः ।
शुभाः पर्याप्तसञ्चारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ॥ १३.११.१८ ॥
ఈ మహావనంలో ఆకులతో కప్పబడిన తొఱ్ఱలు కలిగిన, అందమైన, విహరించడానికి తగిన స్థలమున్న ఇతర అనేక చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.
13.11.19
गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् ।
विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥ १३.११.१९ ॥
ఆయువు తీరిపోయి, సామర్థ్యం లేక, సారం క్షీణించి, శోభ నశించిన ఈ అస్థిరమైన వృక్షాన్ని, ఓ ధీరుడా, బుద్ధితో విచారించి విడిచిపెట్టు.
13.11.20
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् ।
सुदीर्घमतिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ॥ १३.११.२० ॥
ఇంద్రుడు పలికిన ఆ మాటలు విని, ధర్మాత్ముడైన చిలుక చాలసేపు దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి, దీనంగా ఈ మాటలు పలికింది.
13.11.21
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते ।
यत्राभवंस्तत्र भवांस्तन्निबोध सुराधिप ॥ १३.११.२१ ॥
ఓ శచీపతీ, దేవతలను అతిక్రమించరానివి. వారు ఎక్కడ ఉన్నారో, అక్కడే మీరూ ఉన్నారని తెలుసుకోండి, ఓ సురాధిపా.
13.11.22
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युते ।
चालभावेन सङ्गुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥ १३.११.२२ ॥
సాధువులతో, గుణాలతో కూడిన ఈ వృక్షంపై నేను జన్మించాను; చలించే స్వభావంతో రక్షించబడ్డాను; శత్రువులచేత కూడా పరాజయం పొందలేదు.
13.11.23
किमनुक्रोश्यं वैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघ ।
अनुरक्तस्य भक्तस्य संस्पृशे न च पावकम्।
आनृशंस्याभियुक्तस्य भक्तस्यानन्यगस्य च ॥ १३.११.२३ ॥
ఓ పాపరహితుడా, నాకు జాలిపడవలసిన దేమిటి, నీవు నా వైఫల్యాన్ని ఎందుకు కలిగిస్తున్నావు? అనురక్తుడు, భక్తుడు, దయతో కూడినవాడు, అనన్యగతి కలవాడైన భక్తుడిని నేను అగ్నితో కూడా తాకను.
13.11.24
अनुक्रोशो हि साधूनां महद्धर्मस्य लक्षणम् ।
अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥ १३.११.२४ ॥
సాధువుల కరుణే మహాధర్మ లక్షణం; సాధువుల కరుణ ఎల్లప్పుడూ ప్రీతిని ఇస్తుంది.
13.11.25
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयात् ।
अतस्त्वं देवदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥ १३.११.२५ ॥
ధర్మసందేహాల గురించి సమస్త దేవతలూ నిన్నే అడుగుతారు. అందువల్ల నీవు దేవదేవుల ఆధిపత్యంలో ప్రతిష్ఠితుడవు.
13.11.26
नार्हसे मां सहस्राक्ष द्रुमं त्याजयितुं चिरात् ।
समस्थमुपजीवन्वै विषमस्थं कथं त्यजेत् ॥ १३.११.२६ ॥
ఓ సహస్రాక్షా, చాలా కాలం తర్వాత నన్ను వంటి వృక్షాన్ని వదిలివేయమనడం నీకు తగదు. సమభూమిపై నిలిచి జీవించేవాడు విషమభూమిపై ఉన్నవానిని ఎలా వదిలేస్తాడు?
13.11.27
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः ।
शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ॥ १३.११.२७ ॥
అతని సౌమ్యమైన మాటలకు సంతోషించిన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు), దయాగుణంతో సంతృప్తుడై ధర్మజ్ఞుడైన శుకునితో అన్నాడు.
13.11.28
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः ।
आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम् ॥ १३.११.२८ ॥
'వరం కోరుకో' అని అనగానే శుకుడు ఒక వరాన్ని కోరాడు — ఎల్లప్పుడూ దయలో నిలిచిన అతడు ఆ వృక్షం యొక్క శుభాన్ని/ఉద్భవాన్ని వరంగా కోరాడు.
13.11.29
विदित्वा च दृढां भक्तिं तां शुके शीलसम्पदम् ।
प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ॥ १३.११.२९ ॥
శుకునిలోని ఆ దృఢ భక్తిని, శీలసంపదను తెలుసుకుని సంతోషించిన ఇంద్రుడు వెంటనే ఆ వృక్షాన్ని అమృతంతో ప్రోక్షించాడు.
13.11.30
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोहराः ।
शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्तां प्राप स द्रुमः ॥ १३.११.३० ॥
అప్పుడు శుకుని దృఢ భక్తి వల్ల ఆ వృక్షం మనోహరమైన ఫలాలు, పత్రాలు, శాఖలను పొంది శోభను పొందింది.
13.11.31
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन वै ।
आयुषोन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥ १३.११.३१ ॥
ఆ దయతో చేసిన కర్మ వలన శుకుడు, మహారాజా, ఆయుస్సు అంతంలో ఇంద్రలోకంలో నివసించే స్థితిని పొందాడు.
13.11.32
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः ।
सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥ १३.११.३२ ॥
అలాగే, మనుష్యేంద్రా, భక్తిమంతుడిని ఆశ్రయించినవాడు సర్వార్థ సిద్ధిని పొందుతాడు; శుకుని పొందిన వృక్షం వలె.