มหาภารตะ · อัธยายะ 13.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.11.1
आनृशंस्यस्य धर्मज्ञ गुणान्भक्तजनस्य च ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११.१ ॥
ผู้รู้ธรรม ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคุณของผู้ที่ไม่โหดร้ายและของผู้ที่ภักดี ผู้รู้ธรรม ท่านปู่ โปรดบอกข้าพเจ้าเรื่องนั้นเถิด
13.11.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं शुकस्य च महात्मनः ॥ १३.११.२ ॥
แม้ในเรื่องนี้ ผู้คนก็เล่าเรื่องโบราณนี้ คือบทสนทนาระหว่างท้าววาสพ (พระอินทร์) กับศุกะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
13.11.3
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः ।
सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम् ॥ १३.११.३ ॥
ในแคว้นของพระราชากาศี นายพรานคนหนึ่งออกจากหมู่บ้าน หยิบลูกศรอาบยาพิษ และออกไปล่าเนื้อ
13.11.4
तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने ।
अविदूरे मृगान्दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥ १३.११.४ ॥
ที่นั่น ในป่าใหญ่ นายพรานผู้โลภในเนื้อ เห็นฝูงกวางอยู่ไม่ไกล จึงเตรียมลูกศรไว้พร้อม
13.11.5
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा ।
महान्वनतरुस्तत्र विद्धो मृगजिघांसया ॥ १३.११.५ ॥
ด้วยอาวุธที่ไม่อาจต้านทานได้และลูกศรที่พุ่งไปถูกเป้าอย่างรวดเร็ว เพราะปรารถนาจะฆ่ากวาง ต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่งในป่าจึงถูกแทงทะลุ
13.11.6
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्क्षतः ।
उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ॥ १३.११.६ ॥
ต้นไม้นั้นถูกลูกศรที่แรงกล้าและอาบยาพิษอันร้ายแรงทำร้าย จึงทิ้งผลและใบ แล้วก็เหี่ยวแห้งลง
13.11.7
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः ।
न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥ १३.११.७ ॥
แม้ต้นไม้นั้นจะมาถึงสภาพเช่นนั้นแล้ว นกแก้วที่อาศัยอยู่ในโพรงของมันมานาน ก็ไม่ละทิ้งที่อยู่ เพราะความภักดีต่อต้นไม้แห่งป่านั้น
13.11.8
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि ।
कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा सोप्यशुष्यत ॥ १३.११.८ ॥
ไม่อาจเคลื่อนไหว ไม่มีอาหาร อ่อนแรง เสียงแผ่วเบา นกแก้วผู้กตัญญูและมีจิตใจเป็นธรรมนั้นก็เหี่ยวแห้งไปพร้อมกับต้นไม้
13.11.9
तमुदारं महासत्वमतिमानुषचेष्टितम् ।
समदुःखसुखं दृष्ट्वा विस्मितः पाकशासनः ॥ १३.११.९ ॥
พระอินทร์ ผู้ลงโทษปากะ เมื่อเห็นนกผู้ประเสริฐ มีจิตใจยิ่งใหญ่ มีการกระทำเหนือมนุษย์ และสม่ำเสมอทั้งในความทุกข์และความสุข ก็ประหลาดใจ
13.11.10
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजः ।
तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्यमवस्थितः ॥ १३.११.१० ॥
แล้วพระอินทร์ก็เกิดความคิดขึ้นว่า นกสองเกิดนี้ เหตุใดจึงดำรงอยู่ในความไม่โหดร้ายที่ไม่น่าจะมีได้ในกำเนิดสัตว์เช่นนี้
13.11.11
अथवा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु ।
प्राणिनामपि सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥ १३.११.११ ॥
หรือว่าไม่มีอะไรน่าอัศจรรย์ในเรื่องนี้เลย วาสพคิดเช่นนั้น ในสรรพสัตว์ทั้งปวง สิ่งทั้งปวงย่อมปรากฏอยู่ทุกหนทุกแห่ง
13.11.12
ततो ब्राह्मणवेषेणि मानुषं रूपमास्थितः ।
अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ॥ १३.११.१२ ॥
จากนั้น พระอินทร์ ในร่างของมนุษย์ แปลงกายเป็นพราหมณ์ ลงมาสู่พื้นพิภพ แล้วตรัสกับนกนั้น
13.11.13
शुक भो पक्षिणांश्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया ।
पृच्छे त्वां शुकमेनं त्वं कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥ १३.११.१३ ॥
ศุกะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นก ผู้เกิดจากทักษายณี และมีบุตรดีงาม ข้าพเจ้าขอถามท่านว่า เหตุใดท่านจึงไม่ละทิ้งต้นไม้นี้
13.11.14
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् ।
स्वागतं देवराज त्वं विज्ञातस्तपसा मया ॥ १३.११.१४ ॥
เมื่อถูกถาม ศุกะก็ก้มศีรษะถวายความเคารพ แล้วกล่าวว่า ยินดีต้อนรับ ท้าวเทวราช ข้าพเจ้าจำท่านได้ด้วยตบะของข้าพเจ้า
13.11.15
ततो दशशताक्षेण साधुसाध्विति भाषितम् ।
अहो विज्ञानमित्येवं मनसा पूजितस्ततः ॥ १३.११.१५ ॥
จากนั้น ผู้มีตาพันดวงกล่าวว่า “ดีแล้ว ดีแล้ว” และในใจก็ยกย่องนกนั้นว่า “อา ปัญญาเช่นนี้!”
13.11.16
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् ।
जानन्नपि च तत्पापं पप्रच्छ बलसूदनः ॥ १३.११.१६ ॥
แม้จะทราบว่าศุกะเป็นผู้กระทำความดีและเป็นผู้ทรงธรรมยิ่ง ผู้สังหารพละก็ยังถามถึงความผิดนั้น
13.11.17
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्त्रिणाम् ।
किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ॥ १३.११.१७ ॥
ต้นไม้นี้ไร้ใบ ไร้ผล แห้งแล้ง ไม่ให้ที่พึ่งแก่นก เหตุใดท่านจึงยังอาศัยอยู่กับต้นไม้นี้ ทั้งที่ป่าใหญ่แห่งนี้ยังมีที่อื่นอีกมาก
13.11.18
अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः ।
शुभाः पर्याप्तसञ्चारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ॥ १३.११.१८ ॥
ในป่าใหญ่แห่งนี้ ยังมีต้นไม้อื่นอีกมากมาย งดงาม มีโพรงที่ใบไม้ปกคลุม และมีที่ให้เคลื่อนไหวได้อย่างเพียงพอ
13.11.19
गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् ।
विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥ १३.११.१९ ॥
ผู้มีอายุสิ้นแล้ว ไร้เรี่ยวแรง แก่นสารเหือดหาย ความรุ่งเรืองหมดไป โอ้ผู้มั่นคง จงพิจารณาด้วยปัญญา แล้วละทิ้งต้นไม้ที่ไม่เที่ยงนี้เถิด
13.11.20
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् ।
सुदीर्घमतिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ॥ १३.११.२० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่พระอินทร์กล่าวแล้ว นกศุกะผู้มีจิตใจเป็นธรรมก็ถอนใจยาวอยู่นาน แล้วด้วยความเศร้าโศกจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
13.11.21
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते ।
यत्राभवंस्तत्र भवांस्तन्निबोध सुराधिप ॥ १३.११.२१ ॥
โอ้ เจ้าแห่งศจี เหล่าเทพนั้นไม่อาจล่วงละเมิดได้ จงรู้ไว้เถิดว่าที่ใดที่เหล่าเทพเคยสถิตอยู่ ที่นั้นท่านก็อยู่ด้วย โอ้ ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา
13.11.22
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युते ।
चालभावेन सङ्गुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥ १३.११.२२ ॥
ข้าพเจ้าเกิดขึ้นบนต้นไม้นี้ ซึ่งประกอบด้วยคุณความดีและเป็นที่คบหาของผู้ประเสริฐ ข้าพเจ้าได้รับการคุ้มครองด้วยความเป็นสัตว์ที่เคลื่อนที่ได้ จึงไม่ถูกศัตรูแม้แต่จะรุกราน
13.11.23
किमनुक्रोश्यं वैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघ ।
अनुरक्तस्य भक्तस्य संस्पृशे न च पावकम्।
आनृशंस्याभियुक्तस्य भक्तस्यानन्यगस्य च ॥ १३.११.२३ ॥
โอ้ ผู้ไร้บาป ท่านจะเมตตาข้าพเจ้าไปทำไม และเหตุใดท่านจึงทำให้ข้าพเจ้าต้องไร้ผล ข้าพเจ้าไม่แม้แต่จะแตะต้องไฟต่อผู้ภักดี ผู้ซื่อตรง ผู้มีความเมตตา และผู้ไม่แสวงที่พึ่งอื่น
13.11.24
अनुक्रोशो हि साधूनां महद्धर्मस्य लक्षणम् ।
अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥ १३.११.२४ ॥
ความเมตตาของผู้ประเสริฐนั้นแท้จริงเป็นเครื่องหมายของธรรมอันยิ่งใหญ่ และความเมตตาของผู้ประเสริฐย่อมประทานความรักให้เสมอ
13.11.25
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयात् ।
अतस्त्वं देवदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥ १३.११.२५ ॥
ท่านเท่านั้นที่เหล่าเทวดาทั้งปวงมาถามเมื่อมีความสงสัยในธรรม เพราะเหตุนั้นท่านจึงได้รับการตั้งไว้ในอำนาจปกครองเหนือเทพทั้งหลาย
13.11.26
नार्हसे मां सहस्राक्ष द्रुमं त्याजयितुं चिरात् ।
समस्थमुपजीवन्वै विषमस्थं कथं त्यजेत् ॥ १३.११.२६ ॥
โอ้ ผู้มีพันตา ท่านไม่ควรให้ข้าพเจ้าซึ่งเป็นต้นไม้ต้องละทิ้งเขาไปนานนัก ผู้ที่อาศัยผู้ยืนอยู่บนที่ราบเรียบ จะละทิ้งผู้ที่ยืนอยู่บนที่ขรุขระได้อย่างไรกัน
13.11.27
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः ।
शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ॥ १३.११.२७ ॥
ด้วยถ้อยคำอันอ่อนโยนของเขา พระอินทร์ผู้ลงโทษปากะก็ทรงพอพระทัย และทรงโสมนัสในความเมตตาของเขา จึงตรัสแก่ศุกะ ผู้รู้ธรรม
13.11.28
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः ।
आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम् ॥ १३.११.२८ ॥
เมื่อได้รับการตรัสว่า จงเลือกพร เศุกะผู้มุ่งมั่นในความเมตตาเสมอ จึงเลือกพรเกี่ยวกับความเจริญและกำเนิดของต้นไม้นั้น
13.11.29
विदित्वा च दृढां भक्तिं तां शुके शीलसम्पदम् ।
प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ॥ १३.११.२९ ॥
เมื่อทรงทราบความภักดีอันมั่นคงและความมั่งคั่งแห่งศีลของศุกะ พระอินทร์ทรงพอพระทัยยิ่ง จึงทรงประพรมต้นไม้นั้นด้วยน้ำอมฤตโดยพลัน
13.11.30
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोहराः ।
शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्तां प्राप स द्रुमः ॥ १३.११.३० ॥
ต่อจากนั้น เพราะความภักดีอันมั่นคงของศุกะ ต้นไม้นั้นจึงได้มีผลไม้ ใบ และกิ่งก้านอันน่าชื่นใจ และได้บรรลุความรุ่งเรือง
13.11.31
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन वै ।
आयुषोन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥ १३.११.३१ ॥
ศุกะ โอ้ มหาราชา ด้วยกรรมนั้นซึ่งกระทำด้วยความเมตตาแท้จริง เมื่อสิ้นอายุขัย ได้บรรลุสภาวะแห่งโลกของพระอินทร์
13.11.32
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः ।
सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥ १३.११.३२ ॥
ฉันใดก็ฉันนั้น โอ้ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ผู้ที่พึ่งพิงผู้มีความภักดี ย่อมได้รับความสำเร็จแห่งประโยชน์ทั้งปวง เหมือนต้นไม้ที่ได้ศุกะเป็นที่พึ่งฉะนั้น