ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.11.1
आनृशंस्यस्य धर्मज्ञ गुणान्भक्तजनस्य च ।
श्रोतुमिच्छामि धर्मज्ञ तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११.१ ॥
ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਅਨ੍ਰਿਸ਼ੰਸਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤਜਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.11.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वासवस्य च संवादं शुकस्य च महात्मनः ॥ १३.११.२ ॥
ਇਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੁਕ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
13.11.3
विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकः ।
सविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम् ॥ १३.११.३ ॥
ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
13.11.4
तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावने ।
अविदूरे मृगान्दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः ॥ १३.११.४ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਂਬਨ ਵਿੱਚ, ਮਾਸ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹਿਰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਤੀਰ ਸਾਧ ਲਿਆ।
13.11.5
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा ।
महान्वनतरुस्तत्र विद्धो मृगजिघांसया ॥ १३.११.५ ॥
ਉਸ ਅਟੱਲ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਹਿਰਨ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਵਿੱਝਿਆ ਗਿਆ।
13.11.6
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्क्षतः ।
उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ॥ १३.११.६ ॥
ਤਿੱਖੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਉਸ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰੁੱਖ, ਫਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ।
13.11.7
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः ।
न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ॥ १३.११.७ ॥
ਉਹ ਰੁੱਖ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਖੋਖਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਤੋਤਾ ਉਸ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਬਸੇਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
13.11.8
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि ।
कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा सोप्यशुष्यत ॥ १३.११.८ ॥
ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ, ਭੋਜਨ ਬਿਨਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਲੜਖੜਾਉਂਦੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਹ ਤੋਤਾ ਵੀ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁੱਕ ਗਿਆ।
13.11.9
तमुदारं महासत्वमतिमानुषचेष्टितम् ।
समदुःखसुखं दृष्ट्वा विस्मितः पाकशासनः ॥ १३.११.९ ॥
ਉਸ ਉਦਾਰ, ਮਹਾਸਤ੍ਵ, ਅਤਿ-ਮਾਨੁੱਖੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ ਇੰਦਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ।
13.11.10
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजः ।
तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्यमवस्थितः ॥ १३.११.१० ॥
ਤਦ ਇੰਦਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ ਪਸ਼ੂ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਅਕਲਪਨੀਯ ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
13.11.11
अथवा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु ।
प्राणिनामपि सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ॥ १३.११.११ ॥
ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਲੱਗਾ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.11.12
ततो ब्राह्मणवेषेणि मानुषं रूपमास्थितः ।
अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ॥ १३.११.१२ ॥
ਤਦ ਇੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
13.11.13
शुक भो पक्षिणांश्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वया ।
पृच्छे त्वां शुकमेनं त्वं कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ॥ १३.११.१३ ॥
ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੁਕ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ — ਤੂੰ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ?
13.11.14
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् ।
स्वागतं देवराज त्वं विज्ञातस्तपसा मया ॥ १३.११.१४ ॥
ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
13.11.15
ततो दशशताक्षेण साधुसाध्विति भाषितम् ।
अहो विज्ञानमित्येवं मनसा पूजितस्ततः ॥ १३.११.१५ ॥
ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ "ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ" ਕਿਹਾ; "ਅਹੋ, ਕੀ ਵਿਗਿਆਨ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
13.11.16
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् ।
जानन्नपि च तत्पापं पप्रच्छ बलसूदनः ॥ १३.११.१६ ॥
ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਬਲਸੂਦਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
13.11.17
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्त्रिणाम् ।
किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ॥ १३.११.१७ ॥
ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁੱਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ, ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
13.11.18
अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराः ।
शुभाः पर्याप्तसञ्चारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ॥ १३.११.१८ ॥
ਇਸ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਖੋੜਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਚਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਥਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ।
13.11.19
गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम् ।
विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ॥ १३.११.१९ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਬੀਤ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ—ਹੇ ਧੀਰ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਸ ਅਸਥਿਰ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
13.11.20
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् ।
सुदीर्घमतिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ॥ १३.११.२० ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਕਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੋਤਾ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
13.11.21
अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपते ।
यत्राभवंस्तत्र भवांस्तन्निबोध सुराधिप ॥ १३.११.२१ ॥
ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹੋ—ਇਹ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਸੁਰਾਧਿਪ।
13.11.22
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युते ।
चालभावेन सङ्गुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ॥ १३.११.२२ ॥
ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਤੇ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ; ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ।
13.11.23
किमनुक्रोश्यं वैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघ ।
अनुरक्तस्य भक्तस्य संस्पृशे न च पावकम्।
आनृशंस्याभियुक्तस्य भक्तस्यानन्यगस्य च ॥ १३.११.२३ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਰਸ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਸਫਲਤਾ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਅਨੁਰਕਤ, ਭਗਤ, ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨਨਯਗਤੀ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂੰਹਦਾ।
13.11.24
अनुक्रोशो हि साधूनां महद्धर्मस्य लक्षणम् ।
अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति ॥ १३.११.२४ ॥
ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਦਇਆ ਹੀ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ; ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਦਇਆ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
13.11.25
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयात् ।
अतस्त्वं देवदेवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ॥ १३.११.२५ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਅਧਿਪਤਯ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈਂ।
13.11.26
नार्हसे मां सहस्राक्ष द्रुमं त्याजयितुं चिरात् ।
समस्थमुपजीवन्वै विषमस्थं कथं त्यजेत् ॥ १३.११.२६ ॥
ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਸਮਤਲ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਮ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੇ?
13.11.27
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः ।
शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ॥ १३.११.२७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸੌਮ੍ਯ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ), ਦਇਆ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਜ੍ਞ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
13.11.28
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः ।
आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम् ॥ १३.११.२८ ॥
'ਵਰ ਮੰਗ' ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਵਰ ਮੰਗਿਆ — ਸਦਾ ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਕਲਿਆਣ/ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ।
13.11.29
विदित्वा च दृढां भक्तिं तां शुके शीलसम्पदम् ।
प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ॥ १३.११.२९ ॥
ਸ਼ੁਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਸੰਪਦਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਿੰਜਿਆ।
13.11.30
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोहराः ।
शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्तां प्राप स द्रुमः ॥ १३.११.३० ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਰੁੱਖ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਫਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਈ।
13.11.31
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन वै ।
आयुषोन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ॥ १३.११.३१ ॥
ਉਸ ਦਿਆਲਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਕ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਆਯੂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਲੋਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
13.11.32
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः ।
सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ॥ १३.११.३२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ।