મહાભારત · અધ્યાય 13.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.112.1
ततो युधिष्ठिरे राजा भूयः शान्तनवं नृपम् ।
गोदानविस्तरं धीमान्पप्रच्छ विनयान्वितः ॥ १३.११२.१ ॥
ત્યારે વિનયથી યુક્ત બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે શાંતનુના પુત્ર રાજા ભીષ્મને ફરી ગોદાનના વિસ્તાર વિશે પૂછ્યું.
13.112.2
गोप्रदानगुणान्सम्यक् पुनर्मे ब्रूहि भारत ।
न हि तृप्याम्यहं वीर शृण्वानोऽमृतमीदृशम् ॥ १३.११२.२ ॥
હે ભારત, ગોદાનના ગુણો મને ફરી સંપૂર્ણ રીતે કહો. હે વીર, આવું અમૃત સાંભળીને હું તૃપ્ત થતો નથી.
13.112.3
इत्युक्तो धर्मराजेन तदा शान्तनवो नृपः ।
सम्यगाह गुणांस्तस्मै गोप्रदानस्य केवलान् ॥ १३.११२.३ ॥
ધર્મરાજે આમ કહ્યું ત્યારે શાંતનુના પુત્ર રાજા ભીષ્મે તેમને ગોદાનના ગુણો જ સારી રીતે કહ્યા.
13.112.4
वत्सलां गुणसम्प्रन्ना तरुणीं वस्त्रसंयुताम् ।
दत्त्वेदृशीं गां विप्राय सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.११२.४ ॥
વાછરડાવાળી, ઉત્તમ ગુણોથી યુક્ત, યુવાન અને વસ્ત્રથી શણગારેલી આવી ગાય બ્રાહ્મણને દાન કરવાથી માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.112.5
असुर्या नाम ते लोका गां दत्त्वा तान्न गच्छति। ॥ १३.११२.५ ॥
ગાય દાન કરનાર 'અસુર્યા' નામના તે લોકોમાં જતો નથી.
13.112.6
पीतोदकां जग्धतृणां नष्टक्षीरां निरिन्द्रियाम् ।
जरारोगोपसम्पन्नां जीर्णां वापीमिवाजलाम्।
दत्त्वा तमः प्रविशति द्विजं क्लेशेन योजयेत् ॥ १३.११२.६ ॥
પાણી પીવાઈ ગયેલી, ઘાસ ખાઈ ગયેલી, દૂધ સુકાઈ ગયેલી, ઇન્દ્રિયશક્તિ વિનાની, ઘડપણ અને રોગથી ગ્રસ્ત, જીર્ણ અને પાણી વિનાની વાવ જેવી એવી ગાય બ્રાહ્મણને આપનાર અંધકારમાં પ્રવેશે છે અને દ્વિજને કષ્ટમાં નાખે છે.
13.112.7
रुष्टा दुष्टा व्याधिता दुर्बला वा ।
नो दातव्या याश्च मूल्यैरदत्तैः।
क्लेशैर्विप्रं योऽफलैः संयुनक्ति ।
तस्याऽवीर्याश्चाफलाश्चैव लोकाः ॥ १३.११२.७ ॥
ગુસ્સાવાળી, દુષ્ટ, રોગી કે નબળી ગાયો દાનમાં ન આપવી; મૂલ્ય લીધા વિના આપેલી ગાયો પણ નહીં. જે બ્રાહ્મણને ક્લેશ અને નિષ્ફળ વસ્તુઓથી જોડે છે, તેના લોક શક્તિહીન અને ફળહીન થાય છે.
13.112.8
बलान्विताः शीलवीर्योपपन्नाः ।
सर्वे प्रशंसन्ति सुगन्धवत्यः।
यथा हि गङ्गा सरितां वरिष्ठा ।
तथाऽर्जुनीनां कपिला वरिष्ठा ॥ १३.११२.८ ॥
બળવાન, શીલ અને વીર્યથી યુક્ત, સુગંધિત ગાયોની સૌ પ્રશંસા કરે છે. નદીઓમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ છે, તેમ શ્વેત ગાયોમાં કપિલા શ્રેષ્ઠ છે.
13.112.9
कस्मात्समाने बहुलाप्रदाने ।
सद्भिः प्रशस्तं कपिलाप्रदानम्।
विशेषमिच्छामि महाप्रभावं ।
श्रोतुं समर्थोस्मि भवान्प्रवक्तुम् ॥ १३.११२.९ ॥
ઘણી ગાયોના દાનમાં સમાનતા હોય ત્યારે સજ્જનોએ કપિલા દાનની વિશેષ પ્રશંસા કેમ કરી? તેના મહાપ્રભાવની વિશેષતા સાંભળવા હું ઇચ્છું છું; તે કહેવા આપ સમર્થ છો.
13.112.10
वृद्धानां ब्रुवतां श्रुत्वा कपिलानामथोद्भवम् ।
वक्ष्यामि तदशेषेण रोहिण्यो निर्मिता यथा ॥ १३.११२.१० ॥
વૃદ્ધોનું કહેલું સાંભળીને, કપિલાઓની ઉત્પત્તિ હું સંપૂર્ણપણે કહીશ; રોહિણી ગાયો કેવી રીતે સર્જાઈ તે પણ.
13.112.11
प्रजाः सृजेति चादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा ।
नासृजद्वृत्तिमेवाग्रे प्रजानां हितकाम्यया ॥ १३.११२.११ ॥
પૂર્વે સ્વયંભૂએ દક્ષને આજ્ઞા આપી, "પ્રજાઓને સર્જ." પ્રજાઓના હિતની કામના કરીને દક્ષે પ્રથમ તેમની આજીવિકા જ સર્જી.
13.112.12
यथा ह्यमृतमाश्रित्य वर्तयन्ति दिवौकसः ।
तथा वृत्तिं समाश्रित्य वर्तयन्ति प्रजा विभो ॥ १३.११२.१२ ॥
જેમ દેવતાઓ અમૃતનો આશ્રય લઈને જીવે છે, તેમ હે વિભો, પ્રજાઓ વૃત્તિ (આજીવિકા)નો આશ્રય લઈને જીવે છે.
13.112.13
अचरेभ्यश्च भूतेभ्यश्चराः श्रेष्ठास्ततो नराः ।
ब्राह्मणाश्च ततः श्रेष्ठास्तषु यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.११२.१३ ॥
અચર પ્રાણીઓ કરતાં ચર શ્રેષ્ઠ છે; ચરોમાં મનુષ્યો શ્રેષ્ઠ છે; મનુષ્યોમાં બ્રાહ્મણો શ્રેષ્ઠ છે; તેમનામાં યજ્ઞો પ્રતિષ્ઠિત છે.
13.112.14
यज्ञैराप्यायते सोमः स च गोषु प्रतिष्ठितः ।
ताभ्यो देवाः प्रमोदन्ते प्रजानां वृत्तिरासु च ॥ १३.११२.१४ ॥
યજ્ઞોથી સોમ પુષ્ટ થાય છે; અને તે ગાયોમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. તેમનાથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે; અને પ્રજાઓની વૃત્તિ પણ તેમનામાં જ છે.
13.112.15
ततः प्रजासु सृष्टासु दक्षाद्यैः क्षुधिताः प्रजाः ।
प्रजापतिमुपाधावन्विनिश्चित्य चतुर्मखम् ॥ १३.११२.१५ ॥
પછી દક્ષ આદિ દ્વારા પ્રજાઓનું સર્જન થયા પછી, ભૂખી પ્રજાઓ ચતુર્મુખ પ્રજાપતિ પાસે દોડી ગઈ; એવો નિશ્ચય કરીને.
13.112.16
प्रजातान्येव भूतानि प्राक्रोशन्वृत्तिकाङ्क्षया ।
वृत्तिदं चान्वपद्यन्त तृषिताः पितृमातृवत् ॥ १३.११२.१६ ॥
જન્મેલાં પ્રાણીઓ જ આજીવિકાની ઇચ્છાથી પોકારી ઊઠ્યાં; અને આજીવિકા આપનારની પાછળ તરસ્યાં થઈને, માતાપિતાની પાછળ બાળકોની જેમ દોડ્યાં.
13.112.17
इतीदं मनसा गत्वा प्रजासर्गार्थमात्मनः ।
प्रजापतिर्बलाधानममृतं प्रापिबत्तदा।
शंसतस्तस्य तृप्तिं तु गन्धात्सुरभिरुत्थिता ॥ १३.११२.१७ ॥
એમ મનમાં વિચારીને, પોતાની પ્રજાસર્જન માટે પ્રજાપતિએ બળ આપનાર અમૃત પીધું; ત્યારે તેમની તૃપ્તિની પ્રશંસા કરતાં, તેમની સુગંધથી સુરભિ ઉત્પન્ન થઈ.
13.112.18
मुखजा साऽसृजद्धातुः सुरभिर्लोकमातरम् ।
दर्शनीयरसं वृत्तिं सुरभिं मुखजां सुताम् ॥ १३.११२.१८ ॥
બ્રહ્માના મુખમાંથી જન્મેલી તે સુરભિ, લોકમાતા, જોવામાં સુંદર અને રસમય આજીવિકારૂપ પોતાની પુત્રી મુખજા સુરભિને સર્જી.
13.112.19
साऽसृजत्सौरभेयीस्तु सुरभिर्लोकमातृकाः ।
सुवर्णवर्णाः कपिलाः प्रजानां वृत्तिधेनवः ॥ १३.११२.१९ ॥
તે સુરભિએ સૌરભેયી ગાયો સર્જી; લોકમાતાઓ સમાન તે સોનેરી વર્ણની, કપિલા, પ્રજાઓની આજીવિકારૂપ ધેનુઓ હતી.
13.112.20
तासाममृतवृत्तीनां क्षरन्तीनां समन्ततः ।
बभूवामृतजः फेनः स्रवन्तीनामिवोर्मिजः ॥ १३.११२.२० ॥
અમૃત સમાન દૂધ ઝરતી તે ગાયોની ચારેબાજુ અમૃતથી જન્મેલો ફીણ ઉદ્ભવ્યો, જેમ વહેતી નદીઓનાં મોજાંમાંથી ફીણ ઊઠે છે.
13.112.21
स वत्समुखविभ्रष्टो भवस्य भुवि तिष्ठतः ।
शिरस्यवापतत्क्रुद्धः स तदैक्षत च प्रभुः।
ललाटप्रभवेणाक्ष्णा रोहिणीं प्रदहन्निव ॥ १३.११२.२१ ॥
વાછરડાના મુખમાંથી પડેલું તે ફીણ ભૂમિ પર ઊભેલા ભવ (શિવ)ના મસ્તક પર પડ્યું. ત્યારે ક્રોધિત તે પ્રભુએ લલાટમાંથી જન્મેલા નેત્રથી રોહિણી ગાયને જાણે બાળી નાખવા જોયું.
13.112.22
तत्तेजस्तु ततो रौद्रं कपिलां गां विशाम्पते ।
नानावर्णत्वमनयन्मेघानिव दिवाकरः ॥ १३.११२.२२ ॥
હે નરેશ્વર, ત્યારે તે ભયંકર તેજે કપિલા ગાયને અનેક વર્ણવાળી બનાવી, જેમ સૂર્ય મેઘોને રંગે છે.
13.112.23
यास्तु तस्मादपक्रम्य सोममेवाभिसंश्रिताः ।
यथोत्पन्नाः स्ववर्णस्था न नीताश्चान्यवर्णतां ॥ १३.११२.२३ ॥
પરંતુ જે ગાયો ત્યાંથી દૂર જઈને સોમ (ચંદ્ર)નો જ આશ્રય લેતી ગઈ, તે જેમ જન્મી હતી તેમ પોતાના વર્ણમાં જ રહી; તેમને અન્ય વર્ણમાં લઈ જવામાં ન આવી.
13.112.24
अथ क्रुद्धं महादेवं प्रजापतिरभाषत ।
अमृतेनावसिक्तस्त्वं नोच्छिष्टं विद्यते गवाम् ॥ १३.११२.२४ ॥
ત્યારે ક્રોધિત મહાદેવને પ્રજાપતિએ કહ્યું: તું અમૃતથી અભિષિક્ત છે; ગાયોને ઉચ્છિષ્ટ હોતું નથી.
13.112.25
यथा ह्यमृतमादाय सोमो विष्यन्दते पुनः ।
तथा क्षीरं क्षरन्त्येता रोहिण्योऽमृतसम्भवाः ॥ १३.११२.२५ ॥
અમૃત લઈને સોમ ફરી વહે છે, તેમ અમૃતમાંથી જન્મેલી આ રોહિણી ગાયો દૂધ ઝરાવે છે.
13.112.26
न दुष्यत्यनिलो नाग्निर्न सुवर्णं न चोदधिः ।
नामृतेनामृतं पीतं न वत्सैर्दुष्यते पयः ॥ १३.११२.२६ ॥
પવન, અગ્નિ, સોનું કે સમુદ્ર દૂષિત થતાં નથી; અમૃતથી પીવાયેલું અમૃત પણ દૂષિત થતું નથી; વાછરડાંથી દૂધ દૂષિત થતું નથી.
13.112.27
इमाँल्लोकान्भरिष्यन्ति हविषा प्रस्रवेण च ।
आसामैश्वर्यमिच्छन्ति सर्वेऽमृतमयं शुभम् ॥ १३.११२.२७ ॥
આ હવિષ્ય અને દૂધના પ્રવાહથી આ લોકોનું પોષણ કરશે; અમૃતમય અને શુભ એવા તેમના ઐશ્વર્યની બધા ઇચ્છા રાખે છે.
13.112.28
वृषभं च ददौ तस्मै भगवाँल्लोकभावनः ।
प्रसादयामास मनस्तेन रुद्रस्य भारत ॥ १३.११२.२८ ॥
લોકપાલક ભગવાને તેમને એક વૃષભ આપ્યો; હે ભારત, તેનાથી રુદ્રનું મન પ્રસન્ન થયું.
13.112.29
प्रीतश्चापि महादेवश्चकार वृषभं तदा ।
ध्वजं च वाहनं चैव तस्मात्स वृषभध्वजः ॥ १३.११२.२९ ॥
પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવે ત્યારે એ જ વૃષભને પોતાની ધ્વજા અને વાહન બનાવ્યો; તેથી તેઓ વૃષભધ્વજ કહેવાયા.
13.112.30
ततो देवैर्महादेवस्तदा पशुपतिः कृतः ।
ईश्वरः स गवां मध्ये वृषभाङ्कः प्रकीर्तितः ॥ १३.११२.३० ॥
ત્યારે દેવોએ મહાદેવને પશુપતિ બનાવ્યા. ગાયોની વચ્ચે તે ઈશ્વર છે; વૃષભ-ચિહ્નિત તરીકે કીર્તિત છે.
13.112.31
एवमव्यग्रवर्णानां कपिलानां महौजसाम् ।
प्रदाने प्रथमः कल्पः सर्वासामेव कीर्तितः ॥ १३.११२.३१ ॥
આ રીતે અવિચલ વર્ણની, મહાતેજસ્વી કપિલા ગાયોના દાનમાં આ જ પહેલો વિધિ સર્વ માટે કહેવાયો છે.
13.112.32
लोकज्येष्ठा लोकवृत्तिप्रवृत्ता ।
रुद्रोद्भूताः सोमविष्यन्दभूताः।
सौम्याः पुण्याः कामदाः प्राणदाश्च ॥ १३.११२.३२ ॥
લોકમાં જ્યેષ્ઠ, લોકજીવનના પાલનમાં લાગેલી, રુદ્રથી ઉત્પન્ન, સોમના પ્રવાહથી બનેલી; સૌમ્ય, પુણ્યદાયી, કામના પૂરી કરનારી અને પ્રાણ આપનારી.
13.112.33
गा वै दत्त्वा सर्वकामप्रदः स्यात् ।
इदं गवां प्रभवविधानमुत्तमं
पठन्सदा शुचिरपि मङ्गलप्रियः ।
विमुच्यते कलिकलुषेण मानवः
प्रियान्सुतान्धनपशुमाप्नुयात्सदा ॥ १३.११२.३३ ॥
ગાયોનું દાન કરનાર સર્વ કામનાઓ પૂરી કરનાર થાય છે. ગાયોની ઉત્પત્તિ-વિધિનું આ ઉત્તમ પઠન સદા કરનાર, શુચિ અને મંગળપ્રિય માણસ કલિયુગના દોષથી મુક્ત થાય છે અને સદા પ્રિય પુત્રો, ધન અને પશુ પામે છે.
13.112.34
हव्यं कव्यं तर्पणं शान्तिकर्म ।
यानं वासो वृद्धबालस्य तुष्टिः।
एतान्सर्वान्गोप्रदाने गुणान्वै ।
दाता राजन्नाप्नुयाद्वै सदैव ॥ १३.११२.३४ ॥
હવ્ય, કવ્ય, તર્પણ, શાંતિકર્મ, વાહન, વસ્ત્ર, વૃદ્ધ અને બાળકનો સંતોષ — આ બધા ગુણો ગોદાનમાં છે. હે રાજન્, દાતા આ સર્વ સદા પામે છે.
13.112.35
पितामहस्याथ निशम्य वाक्यं ।
राजा सह भ्रातृभिराजमीढः।
सुवर्णवर्णानडुहस्तथा गाः ।
पार्थो ददौ ब्राह्मणसत्तमेभ्यः ॥ १३.११२.३५ ॥
પિતામહનાં વચન સાંભળીને, રાજા અજમીઢ (યુધિષ્ઠિર) એ ભાઈઓ સાથે સુવર્ણ-વર્ણના બળદો અને ગાયો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને આપી; પાર્થે આપી.
13.112.36
तथैव तेभ्योपि ददौ द्विजेभ्यो ।
गवां सहस्राणि शतानि चैव।
यज्ञान्समुद्धिश्य च दक्षिणार्थे ।
लोकान्विजेतुं परमां च कीर्तिम् ॥ १३.११२.३६ ॥
તેવી જ રીતે તેમને અને દ્વિજોને હજારો અને સેંકડો ગાયો આપી; યજ્ઞોને ઉદ્દેશીને, દક્ષિણા માટે, લોકો જીતવા અને પરમ કીર્તિ મેળવવા માટે.