महाभारत · अध्याय 13.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.116.1
पवित्राणां पवित्रं यच्छ्रेष्ठं लोके च यद्भवेत् ।
पावनं परमं चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.११६.१ ॥
पवित्रांत जे पवित्र, जगात जे श्रेष्ठ, पावन आणि परम असेल, हे पितामह, ते मला सांगा.
13.116.2
गावो महार्थाः पुण्याश्च तारयन्ति च मानवान् ।
धारयन्ति प्रजाश्चेमा हविषा पयसा तथा ॥ १३.११६.२ ॥
गायी महान मोलाच्या आणि पुण्यवान आहेत; त्या मनुष्यांना तारतात. हविष आणि दुधाने त्या या प्रजांचे पालन करतात.
13.116.3
न हि पुण्यतमं किञ्चिद्गोभ्यो भरतसत्तम ।
एताः पुण्याः पवित्राश्च त्रिषु लोकेषु सत्तमाः ॥ १३.११६.३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, गायींपेक्षा पुण्यतम असे काहीही नाही. या पुण्यवान आणि पवित्र आहेत; तिन्ही लोकांत सर्वोत्तम आहेत.
13.116.4
देवानामुपरिष्टाच्च गावः प्रतिवसन्ति वै ।
दत्त्वा चैतास्तारयते यान्ति स्वर्गं मनीषिणः ॥ १३.११६.४ ॥
गायी देवांच्याही वर राहतात. यांचे दान करून मनीषी तरून स्वर्गाला जातात.
13.116.5
मान्धाता यौवनाश्वश्च ययातिर्नहुषस्तथा ।
गा वै ददन्तः सततं सहस्रशतसम्मिताः ॥ १३.११६.५ ॥
मांधाता, यौवनाश्व, ययाति आणि नहुष यांनीही असेच सतत शेकडो-हजारो गायी दान केल्या.
13.116.6
गताः परमकं स्थानं देवैरपि सुदुर्लभम् ।
अपि चात्र पुरावृत्तं कथयिष्यामि तेऽनघ ॥ १३.११६.६ ॥
देवांनाही दुर्लभ असे परम स्थान ते पावले. हे निष्पाप, या विषयीची एक पुरातन कथाही मी तुला सांगेन.
13.116.7
ऋषीणामुत्तमं धीमान्कृष्णद्वैपायनं शुकः ।
अभिवाद्याह्निकं कृत्वा शुचिः प्रयतमानसः ॥ १३.११६.७ ॥
ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, बुद्धिमान शुकाने कृष्णद्वैपायन (व्यास) यांना अभिवादन केले, दैनंदिन विधी केले, शुद्ध आणि संयमित मनाने.
13.116.8
पितरं परिपप्रच्छ दृष्टलोकपरावरम् ।
को यज्ञः सर्वयज्ञानां वरिष्ठोऽभ्युपलक्ष्यते ॥ १३.११६.८ ॥
लोकांचे उच्च-नीच पाहिलेल्या पित्याला (शुकाने) विचारले: सर्व यज्ञांमध्ये कोणता यज्ञ श्रेष्ठ मानला जातो?
13.116.9
किञ्च कृत्वा परं स्थानं प्राप्नुवन्ति मनीषिणः ।
केन देवाः पवित्रेण स्वर्गमश्नन्ति वा विभो ॥ १३.११६.९ ॥
कोणते कर्म करून मनीषी परम स्थान प्राप्त करतात? कोणत्या पवित्रतेने देव स्वर्गाचा उपभोग घेतात, हे विभो?
13.116.10
किञ्च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञः प्रतिष्ठितः ।
दानानामुत्तमं किञ्च किञ्च सत्रमितः परम्।
पवित्राणां पवित्रं च यत्तद्ब्रूहि महामुने ॥ १३.११६.१० ॥
यज्ञाचे यज्ञत्व काय आहे, आणि यज्ञ कोठे प्रतिष्ठित आहे? दानांमध्ये उत्तम कोणते, आणि यापेक्षा श्रेष्ठ सत्र कोणते? पवित्रांमध्ये जे पवित्रतम आहे ते सांगा, हे महामुनी.
13.116.11
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं व्यासः परमधर्मवित् ।
पुत्रायाकथयत्सर्वं तत्त्वेन भरतर्षभ ॥ १३.११६.११ ॥
हे वचन ऐकून परमधर्मज्ञ व्यासांनी पुत्राला सर्व काही यथार्थ रीतीने सांगितले, हे भरतश्रेष्ठा.
13.116.12
गावः प्रतिष्ठा भूतानां तथा गावः परायणम् ।
गावः पुण्याः पवित्राश्च गोधनं पावनं तथा ॥ १३.११६.१२ ॥
गायी ही प्राण्यांची प्रतिष्ठा आहेत; तसेच गायी हे परम आश्रयस्थानही आहेत. गायी पुण्यदायी व पवित्र आहेत; गोधनही पावन आहे.
13.116.13
पूर्वमासन्नंशृङ्गा वै गाव इत्यनुशश्रुम ।
शृङ्गार्थे समुपासन्त ताः किल प्रभुमव्ययम् ॥ १३.११६.१३ ॥
पूर्वी गायींना शिंगेच अवयव होती, असे आपण ऐकले आहे. शिंगांसाठी त्यांनी त्या अव्यय प्रभूची उपासना केली.
13.116.14
ततो ब्रह्मा तु गाः सत्रमुपविष्टाः समीक्ष्य ह ।
ईप्सितं प्रददौ ताभ्यो गोभ्यः प्रत्येकशः प्रभुः ॥ १३.११६.१४ ॥
नंतर सत्रात बसलेल्या त्या गायींना पाहून ब्रह्मदेवाने, त्या प्रभूने, प्रत्येकीला तिची इच्छित वस्तू दिली.
13.116.15
तासां शृङ्गाण्यजायन्त तस्या यादृङ्भनोगतम् ।
नानावर्णाः शृङ्गवन्त्यस्ता व्यरोचन्त पुत्रक ॥ १३.११६.१५ ॥
त्यांना शिंगे फुटली, त्यांच्या मनात होते तसे. हे पुत्रा, विविध रंगांच्या शिंगांनी त्या शोभल्या.
13.116.16
ब्रह्मणा वरदत्तास्ता हव्यकव्यप्रदाः शुभाः ।
पुण्याः पवित्राः सुभगा दिव्यसंस्थानलक्षणाः ॥ १३.११६.१६ ॥
ब्रह्मदेवाने वर दिलेल्या त्या शुभ गायी हव्य आणि कव्य देणाऱ्या होत्या; पुण्यवान, पवित्र, सौभाग्यवान आणि दिव्य रूप-लक्षणांनी युक्त.
13.116.17
गावस्तेजो महद्दिव्यं गवां दानं प्रशस्यते ।
ये चैताः सम्प्रयच्छन्ति साधवो वीतमत्सराः ॥ १३.११६.१७ ॥
गायी हे महान दिव्य तेज आहे; गोदानाची प्रशंसा केली जाते. मत्सररहित सज्जन जे या गायी दान करतात.
13.116.18
ते वै सुकृतिनः प्रोक्ताः सर्वदानप्रदाश्च ते ।
गवां लोकं तथा पुण्यमाप्नुवन्ति च तेऽनघ ॥ १३.११६.१८ ॥
तेच पुण्यवान म्हटले गेले आहेत, आणि ते सर्व दानांचे दाते आहेत. हे निष्पाप, ते गायींचे पुण्यलोकही मिळवतात.
13.116.19
यत्र वृक्षा मधुफला दिव्यपुष्पफलोपगाः ।
पुष्पाणि च सुगन्धीनि दिव्यानि द्विजसत्तम ॥ १३.११६.१९ ॥
जिथे मधुर फळांचे वृक्ष आहेत, दिव्य पुष्पे व फळांनी बहरलेले, आणि सुगंधी दिव्य पुष्पे आहेत, हे द्विजश्रेष्ठा.
13.116.20
सर्वा मणिभयी भूमिः सर्वकाञ्चनवालुकाः ।
सर्वर्तुसुखसंस्पर्शा निष्पङ्का निरजाः शुभाः ॥ १३.११६.२० ॥
सर्व भूमी मणिमय आहे, वाळू सर्व सुवर्णाची; प्रत्येक ऋतूत सुखद स्पर्श, चिखल व धूळविरहित, शुभ.
13.116.21
रक्तोत्पलवनैश्चैव मणिखण्डैर्हिरण्मयैः ।
तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः ॥ १३.११६.२१ ॥
तेथे लाल कमळांच्या वनांनी, सुवर्णमय मणिखंडांनी, उगवत्या सूर्यासारखे चमकणारे जलाशय शोभतात.
13.116.22
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः ।
नीलोत्पलविमिश्रैश्च सरोभिर्बहुपङ्कजैः ॥ १३.११६.२२ ॥
अत्यंत मौल्यवान मण्यांच्या पानांनी, सुवर्णप्रभ केसरांनी, निळ्या कमळांमिश्रित, अनेक कमळांनी भरलेल्या सरोवरांनी.
13.116.23
करवीरवनैः फुल्लैः सहस्रावर्तसंवृतैः ।
सन्तानकवनैः फुल्लैर्वृक्षेश्च समलङ्कृताः ॥ १३.११६.२३ ॥
फुललेल्या करवीर वनांनी, हजारो आवर्तांनी वेढलेल्या, फुललेल्या संतानक वनांनी व वृक्षांनी ते अलंकृत आहेत.
13.116.24
निर्मिलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाप्रभैः ।
उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्चि निम्नगाः ॥ १३.११६.२४ ॥
निर्मळ मोत्यांनी व महाप्रभ मण्यांनी; उंच काठांच्या सुवर्णमय नद्या तेथे वाहतात.
13.116.25
सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा द्रुमोत्तमैः ।
जातरूपमयैश्चान्यैर्हुताशनसमप्रभैः ॥ १३.११६.२५ ॥
सर्व रत्नांनी बनलेल्या, विचित्र, उत्तम वृक्षांनी व्यापलेल्या, सुवर्णमय आणि इतर (वृक्षांनी), हवनाग्नीच्या प्रभेसारख्या तेजस्वी.
13.116.26
सौवर्णि गिरयस्तत्र मणिरत्नशिलोच्चयाः ।
सर्वरत्नमयैर्भान्ति शृङ्गैश्चारुभिरुच्छ्रितैः ॥ १३.११६.२६ ॥
तेथे सुवर्णमय पर्वत आहेत, मणिरत्नांच्या शिलांचे ढिगारे. सर्व रत्नमय उंच सुंदर शिखरांनी ते शोभतात.
13.116.27
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः ।
दिव्यगन्धरसैः पुष्पैः फलैश्च भरतर्षभ ॥ १३.११६.२७ ॥
तेथे वृक्ष सदैव फुलांनी व फळांनी भरलेले असतात, पक्ष्यांच्या थव्यांनी व्यापलेले. हे भरतश्रेष्ठा, त्यांची फुले व फळे दिव्य गंध व रसाची आहेत.
13.116.28
रमन्ते पुण्यकर्माणस्तत्र नित्यं युधिष्ठिर ।
सर्वकामसमृद्धार्था निःशोका गतमन्यवः ॥ १३.११६.२८ ॥
तेथे पुण्यकर्मी लोक सदैव रमतात. हे युधिष्ठिरा, ते सर्व कामना व हेतू पूर्ण झालेले, शोकरहित व क्रोधरहित असतात.
13.116.29
विमानेषु विचित्रेषु रमणीयेषु भारत ।
मोदन्ते पुण्यकर्माणो विरहन्तो यशस्विनः ॥ १३.११६.२९ ॥
हे भारता, पुण्यकर्मी यशस्वी लोक विचित्र, रमणीय विमानांमध्ये आनंद घेतात.
13.116.30
उपक्रीडन्ति तान्राजञ्शुभाश्चाप्सरसां गणाः ।
एतान्लोकानवाप्नोति गां दत्त्वा वै युधिष्ठिर ॥ १३.११६.३० ॥
हे राजा, शुभ अप्सरांचे समूह त्यांच्याशी क्रीडा करतात. हे युधिष्ठिरा, गाईचे दान दिल्याने माणूस ही लोके मिळवतो.
13.116.31
यासामधिपतिः पूषा मारुतो बलवान्बले ।
ऐश्वर्ये वरुणो राजा ता मां पान्तु युगन्धराः ॥ १३.११६.३१ ॥
ज्यांचा अधिपती पूषा आहे, बलात बलवान मारुत आहे, ऐश्वर्यात राजा वरुण आहे — त्या युगन्धरा मला रक्षो.
13.116.32
सुरूपा बहुरूपाश्च विश्वरूपाश्च मातरः ।
प्राजापत्या इति ब्रह्मञ्जपेन्नित्यं यतव्रतः ॥ १३.११६.३२ ॥
सुरूपा, बहुरूपा आणि विश्वरूपा या माता — प्राजापत्य म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या — हे ब्राह्मणा, व्रतनिष्ठाने त्यांचा नित्य जप करावा.
13.116.33
गाश्च शुश्रूषते यश्च समन्वेति च सर्वशः ।
तस्मै तुष्टाः प्रयच्छन्ति वरानपि सुदुर्लभान् ॥ १३.११६.३३ ॥
जो गायींची सेवा करतो आणि सर्व प्रकारे त्यांच्या मागे राहतो, त्याच्यावर प्रसन्न होऊन त्या अतिदुर्लभ वरही देतात.
13.116.34
द्रुह्येन मनसा वाऽपि गोषु ता हि सुखप्रदाः ।
अर्चयेत सदा चैव नमस्कारैश्च पूजयेत् ॥ १३.११६.३४ ॥
गायींविषयी मनानेही द्रोह करू नये, कारण त्या सुख देणाऱ्या आहेत. नेहमी त्यांचा सन्मान करावा आणि नमस्कारांनी त्यांची पूजा करावी.
13.116.35
दान्तः प्रीतमना नित्यं गवां व्युष्टिं तथाऽश्नुते ।
त्र्यहमुष्णं पिबेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं पिबेत्पयः ॥ १३.११६.३५ ॥
इंद्रियनिग्रही आणि सदा प्रसन्न मनाचा पुरुष गायींची समृद्धी मिळवतो. तीन दिवस गरम गोमूत्र प्यावे, तीन दिवस गरम दूध प्यावे.
13.116.36
गवामुष्णं पयः पीत्वा त्र्यहमुष्णं घृतं विबेत् ।
त्र्यहमुष्णं घृतं पीत्वा वायुभक्षो भवेत्र्यहम् ॥ १३.११६.३६ ॥
गायींचे गरम दूध पिऊन तीन दिवस गरम तूप प्यावे. तीन दिवस गरम तूप प्यायल्यानंतर तीन दिवस केवळ वायू भक्षण करणारा व्हावे.
13.116.37
योन देवाः पवित्रेणि भुञ्जते लोकमुत्तमम् ।
यत्पवित्रं पवित्राणां तद्धृतं शिरसा वहेत् ॥ १३.११६.३७ ॥
पवित्रांमध्ये पवित्र असे ते तूप मस्तकावर धारण करावे; त्याच्याद्वारे देव उत्तम लोक भोगतात.
13.116.38
घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् ।
घृतं प्राशेद्धृतं दद्याद्गवां पुष्टिं तथाऽश्नुते ॥ १३.११६.३८ ॥
तुपाने अग्नीत हवन करावे, तुपाने स्वस्तिवाचन करवावे; तूप प्यावे आणि तूप दान द्यावे; असे केल्याने गाईंची पुष्टी प्राप्त होते.
13.116.39
निर्हृतैश्च यवैर्गोभिर्मासं प्रश्रितयावकः ।
ब्रह्महत्यासमं पापं सर्वमेतेन शुध्यते ॥ १३.११६.३९ ॥
एक महिनाभर्यंत सोललेले जव आणि गोउत्पादनांसह जवाची कांजी घेऊन राहावे; ब्रह्महत्येइतके पाप देखील यामुळे शुद्ध होते.
13.116.40
पराभवार्थं दैत्यानां देवैः शौचमिदं कृतम् ।
ते देवत्वमपि प्राप्ताः संसिद्धाश्च महाबलाः ॥ १३.११६.४० ॥
दैत्यांचा पराभव करण्यासाठी देवांनी हे शौच केले; ते महाबली देवत्व आणि सिद्धी प्राप्त झाले.
13.116.41
गावः पवित्राः पुण्याश्च पावनं परमं महत् ।
ताश्च दत्त्वा द्विजातिभ्यो नरः स्वर्गमुपाश्नुते ॥ १३.११६.४१ ॥
गाई पवित्र आणि पुण्यकारक आहेत, परम आणि महान पावन आहेत; त्या द्विजांना दान करून मनुष्य स्वर्ग प्राप्त करतो.
13.116.42
गवां मध्ये शुचिर्भूत्वा गोमतीं मनसा जपेत् ।
पूताभिरद्भिराचम्यि शुचिर्भवति निर्मलः ॥ १३.११६.४२ ॥
गाईंच्या मध्ये शुचिर्भूत होऊन मनाने गोमती मंत्र जपावा; पवित्र पाण्याने आचमन करून तो शुद्ध आणि निर्मळ होतो.
13.116.43
अग्निमध्ये गवां मध्ये ब्राह्मणानां च संसदि ।
विद्यावेदप्रतस्नाता ब्राह्मणाः पुण्यकर्मिणः ॥ १३.११६.४३ ॥
अग्नीच्या मध्यभागी, गायींच्या मध्यभागी, ब्राह्मणांच्या सभेत, विद्या आणि वेदांत स्नात झालेले, पुण्यकर्म करणारे ब्राह्मण (पवित्र होतात).
13.116.44
अध्यापयेरञ्शिष्यान्वै गोमतीं यज्ञसम्मिताम् ।
त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा गोमतीं लभते वरम् ॥ १३.११६.४४ ॥
यज्ञासमान असलेली गोमती शिष्यांना शिकवावी. तीन रात्री उपवास करून गोमतीचा (जप करणारा) वर मिळवतो.
13.116.45
पुत्रिकामश्च लभते पुत्रं धनमथापि वा ।
पतिकामा च भर्तारं सर्वकामांश्च मानवः ॥ १३.११६.४५ ॥
पुत्राची इच्छा करणारा पुत्र किंवा धन मिळवतो; पतीची इच्छा करणारी स्त्री पती मिळवते आणि मनुष्य सर्व इच्छा मिळवतो.
13.116.46
गावस्तुष्टाः प्रयच्छन्ति सेविता वै न संशयः ।
एवमेतां महाभागा यज्ञियाः सर्वकामदाः।
रोहिण्य इति जानीहि नैताभ्यो विद्यते परम् ॥ १३.११६.४६ ॥
सेवा केलेल्या गायी प्रसन्न होऊन वर देतात, यात शंका नाही. अशा या महाभाग्यवान, यज्ञयोग्य, सर्वकामदायी रोहिणी आहेत असे जाण; यांच्याहून श्रेष्ठ काही नाही.
13.116.47
इत्युक्तः स महातेजाः शुकः पित्रा महात्मना ।
पूजयामास तां नित्यं तस्मात्त्वमपि पूजय ॥ १३.११६.४७ ॥
महात्मा पित्याने असे सांगितल्यावर महातेजस्वी शुकाने त्यांची नित्य पूजा केली; म्हणून तूही त्यांची पूजा कर.