महाभारत · अध्याय 13.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.117.1
सुराणामसुराणां च भूतानां च पितामह ।
प्रभुः स्रष्टा च भगवान्मुनिभिः स्तूयते भुवि ॥ १३.११७.१ ॥
हे पितामह! देवताओं, असुरों और समस्त प्राणियों के प्रभु और स्रष्टा भगवान पृथ्वी पर मुनियों द्वारा स्तुत किए जाते हैं।
13.117.2
तस्योपरि कथं ह्येष गोलोकः स्थानतां गतः ।
संशयो मे महानेष तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.११७.२ ॥
उसके ऊपर यह गोलोक कैसे स्थान को प्राप्त हुआ? यह मेरा बड़ा संशय है; उसे मुझे समझाना आपके योग्य है।
13.117.3
मनोवाग्बुद्धयस्तावदेकस्थाः कुरुसत्तम ।
ततो मे शृणु कार्त्स्न्येन गोमहाभाग्यमुत्तमम् ॥ १३.११७.३ ॥
हे कुरुश्रेष्ठ! मन, वाणी और बुद्धि, ये सब एक ही स्थान पर स्थित होते हैं। अब मुझसे गौओं के उत्तम महाभाग्य को पूर्णरूप से सुनो।
13.117.4
पुण्यं यशस्यमायुष्यं तथा स्वस्त्ययनं महत् ।
कीर्तिर्विहरता लोके गवां यो गोषु भक्तिमान् ॥ १३.११७.४ ॥
जो व्यक्ति गौओं में भक्ति रखता है, उसे पुण्य, यश, दीर्घायु और महान कल्याण का मार्ग प्राप्त होता है, और संसार में विचरण करते हुए उसकी कीर्ति फैलती है।
13.117.5
श्रूयते हि पुराणेषु महर्षीणां महात्मनाम् ।
संस्थाने सर्वलोकानां देवानां चापि सम्भवे ॥ १३.११७.५ ॥
पुराणों में महात्मा महर्षियों से यह सुना गया है कि समस्त लोकों की स्थिति में और देवताओं की उत्पत्ति में भी (गौओं का महत्व है)।
13.117.6
देवतार्थेऽमृतार्थे च यज्ञार्थे चैव भारत ।
सुरभिर्नाम विख्याता रोहिणी कामरूपिणी ॥ १३.११७.६ ॥
हे भारत! देवताओं के लिए, अमृत के लिए और यज्ञ के लिए ही सुरभि नाम से विख्यात रोहिणी प्रकट हुई, जो इच्छानुसार रूप धारण कर सकती थी।
13.117.7
सङ्कल्प्य मनसा पूर्वं रोहिणी ह्यमृतात्मना ।
घोरं तपः समास्थाय निर्मिती विस्वकर्मणा ॥ १३.११७.७ ॥
पूर्व में मन से संकल्प करके, अमृतस्वरूपा रोहिणी घोर तप का आश्रय लेकर विश्वकर्मा द्वारा निर्मित हुई।
13.117.8
पुरुषं चासृजद्भूस्तेजसा तपसा च ह ।
देदीप्यमानं वपुषा समिद्धमिव पावकम् ॥ १३.११७.८ ॥
भूमि ने तेज और तप से एक पुरुष को उत्पन्न किया, जो अपने शरीर से प्रज्वलित अग्नि के समान दीप्त था।
13.117.9
सोऽपश्यदिष्टरूपां तां सुरभिं रोहिणीं तदा ।
दृष्ट्वैव चातिविमनाः सोऽभवत्काममोहितः ॥ १३.११७.९ ॥
उसने तब इष्ट रूप वाली सुरभि-रोहिणी को देखा; उसे देखते ही वह अत्यन्त व्याकुल होकर काम से मोहित हो गया।
13.117.10
तं कामार्तमथो ज्ञात्वा स्वयंभूर्लोकभावनः ।
माऽऽर्तो भव तथा चैष भगवानभ्यभाषत ॥ १३.११७.१० ॥
उसे काम से पीड़ित जानकर स्वयंभू, लोकों के पालक, भगवान ने कहा, "पीड़ित मत हो।"
13.117.11
ततः स भगवांस्तत्र मार्ताण्ड इति विश्रुतः ।
चकार नाम तं दृष्ट्वा तस्यार्तीभावमुत्तमम् ॥ १३.११७.११ ॥
तब उस भगवान ने, जो वहाँ मार्ताण्ड नाम से विख्यात हैं, उसे देखा और उसकी उत्तम पीड़ा-अवस्था को देखकर उसका नाम रखा।
13.117.12
सोऽददाद्भगवांस्तस्मै मार्ताण्डाय महात्मने ।
सुरूपां सुरभिं कन्यां तपस्तेजोमयीं शुभाम् ॥ १३.११७.१२ ॥
उस भगवान ने उस महात्मा मार्ताण्ड को तपस्या और तेज से युक्त, शुभ और सुन्दर रूप वाली कन्या सुरभि प्रदान की।
13.117.13
यथा मयैष चोद्भूतस्त्वं चैवषा च रोहिणी ।
मैथुनं गतवन्तौ च तथा चोत्पत्स्यति प्रजा ॥ १३.११७.१३ ॥
जैसे मुझसे यह उत्पन्न हुआ, और तुम तथा यह रोहिणी भी उत्पन्न हुए और संभोग किया, वैसे ही प्रजा उत्पन्न होगी।
13.117.14
प्रजा भविष्यते पुण्या पवित्रं परमं च वाम् ।
न चाप्यगम्यागमनाद्दोषं प्राप्स्यसि कर्हिचित् ॥ १३.११७.१४ ॥
प्रजा पुण्यमयी होगी, और तुम दोनों के लिए यह परम पवित्र है। अगम्य से संगम करने का दोष तुम्हें कभी नहीं लगेगा।
13.117.15
त्वत्प्रजासम्भवं क्षीरं भविष्यति परं हविः ।
यज्ञेषु चाज्यभागानां त्वत्प्रजामूलजो विधिः ॥ १३.११७.१५ ॥
तुम्हारी प्रजा से उत्पन्न दूध परम हविष्य होगा, और यज्ञों में घृत-भागों का विधान तुम्हारी प्रजा में ही मूल रखेगा।
13.117.16
प्रजाशुश्रूषवश्चैव ये भविष्यन्ति रोहिणि ।
तव तेनैव पुण्येनि गोलोकं यान्तु मानवाः ॥ १३.११७.१६ ॥
हे रोहिणी, जो मनुष्य तुम्हारी प्रजा की सेवा करेंगे, वे उसी पुण्य से गोलोक को जाएँ।
13.117.17
इदं पवित्रं परममृषभं नाम कर्हिचित् ।
यद्वै ज्ञात्वा द्विजा लोके मोक्ष्यन्ते योनिसङ्करात् ॥ १३.११७.१७ ॥
यह परम पवित्र 'ऋषभ' नामक (व्रत) है, जिसे जानकर द्विज इस लोक में योनि-संकर से मुक्त हो जाते हैं।
13.117.18
एतत्क्रियाः प्रवर्तन्ते मन्त्रब्राह्मणसंस्कृताः ।
देवतानां वितॄणां च हव्यकव्यपुरोगमाः ॥ १३.११७.१८ ॥
ये क्रियाएँ मंत्र और ब्राह्मणों द्वारा संस्कृत होकर प्रवृत्त होती हैं, जो देवताओं और पितरों के हव्य-कव्य में अग्रणी हैं।
13.117.19
तत एतेन पुण्येन प्रजास्तव तु रोहिणि ।
ऊर्ध्वं ममापि लोकस्य वत्स्यन्ते निरुपद्रवाः ॥ १३.११७.१९ ॥
तब इस पुण्य से, हे रोहिणी, तुम्हारी संतानें भी ऊपर मेरे लोक में निरुपद्रव होकर निवास करेंगी।
13.117.20
भद्रं तेभ्यश्च भद्रं ते ये प्रजासु भवन्ति वै ।
युगन्धराश्च ते पुत्राः सन्तु लोकस्य धारणे ॥ १३.११७.२० ॥
उनका कल्याण हो, और तुम्हारा भी कल्याण हो; जो प्रजाओं में होंगे, वे लोक-धारण के लिए जुए का भार उठाने वाले पुत्र हों।
13.117.21
यान्यान्कामयसे लोकांस्ताँल्लोकाननुयास्यसि ।
सर्वदेवगणश्चैव तव यास्यन्ति पुत्रताम्।
तव स्तनसमुद्भूतं पिबन्तोऽमृतमुत्तमम् ॥ १३.११७.२१ ॥
तुम जिन-जिन लोकों की कामना करोगी, उन्हीं लोकों में जाओगी; समस्त देवगण भी तुम्हारे पुत्र बनेंगे, जो तुम्हारे स्तन से उत्पन्न उत्तम अमृत का पान करेंगे।
13.117.22
एवमेतान्वरान्सर्वानगृह्णात्सुरभिस्तदा ।
ब्रुवतः सर्वलोकेशान्निर्वृतिं चागमत्पराम् ॥ १३.११७.२२ ॥
इस प्रकार सुरभि ने तब ये सभी वर स्वीकार किए; सर्वलोकेश्वरों के बोलते हुए वह परम संतोष को प्राप्त हुई।
13.117.23
सृष्ट्वा प्रजाश्च विपुला लोकसन्धारणाय वै ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता सुरभिर्लोकमाविशत् ॥ १३.११७.२३ ॥
विपुल प्रजाओं की सृष्टि करके, लोक-धारण के लिए ब्रह्मा द्वारा अनुमति पाकर सुरभि लोक में प्रविष्ट हुई।
13.117.24
एवं वरप्रदानेन स्वयंभोरेव भारत ।
उपरिष्टाद्गवां लोकः प्रोक्तस्ते सर्वमादितः ॥ १३.११७.२४ ॥
इस प्रकार, हे भारत, स्वयंभू के वर-प्रदान से गौओं का लोक ऊपर है; वह सब मैंने तुमसे आरंभ से कह दिया।