महाभारत · अध्याय 13.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.117.1
सुराणामसुराणां च भूतानां च पितामह ।
प्रभुः स्रष्टा च भगवान्मुनिभिः स्तूयते भुवि ॥ १३.११७.१ ॥
हे पितामह! देव, असुर आणि सर्व भूतांचे प्रभू व निर्माता भगवान पृथ्वीवर मुनींकडून स्तुत केले जातात.
13.117.2
तस्योपरि कथं ह्येष गोलोकः स्थानतां गतः ।
संशयो मे महानेष तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.११७.२ ॥
त्याच्या वर हा गोलोक कसा स्थानास प्राप्त झाला? हा माझा मोठा संशय आहे; तो मला समजावून सांगणे आपणास योग्य आहे.
13.117.3
मनोवाग्बुद्धयस्तावदेकस्थाः कुरुसत्तम ।
ततो मे शृणु कार्त्स्न्येन गोमहाभाग्यमुत्तमम् ॥ १३.११७.३ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! मन, वाणी व बुद्धी हे सर्व एकाच ठिकाणी स्थित असतात. आता माझ्याकडून गाईंचे उत्तम महाभाग्य पूर्णपणे ऐका.
13.117.4
पुण्यं यशस्यमायुष्यं तथा स्वस्त्ययनं महत् ।
कीर्तिर्विहरता लोके गवां यो गोषु भक्तिमान् ॥ १३.११७.४ ॥
जो गाईंवर भक्ती करतो, त्याला पुण्य, यश, दीर्घायुष्य आणि महान कल्याणाचा मार्ग प्राप्त होतो; जगात संचार करताना त्याची कीर्ती पसरते.
13.117.5
श्रूयते हि पुराणेषु महर्षीणां महात्मनाम् ।
संस्थाने सर्वलोकानां देवानां चापि सम्भवे ॥ १३.११७.५ ॥
पुराणांमध्ये महात्मा महर्षींकडून ऐकले जाते — सर्व लोकांच्या स्थितीत आणि देवांच्या उत्पत्तीतही (गाईंचे महत्त्व आहे).
13.117.6
देवतार्थेऽमृतार्थे च यज्ञार्थे चैव भारत ।
सुरभिर्नाम विख्याता रोहिणी कामरूपिणी ॥ १३.११७.६ ॥
हे भारता! देवांसाठी, अमृतासाठी आणि यज्ञासाठीच सुरभी नावाने प्रसिद्ध, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी रोहिणी प्रकट झाली.
13.117.7
सङ्कल्प्य मनसा पूर्वं रोहिणी ह्यमृतात्मना ।
घोरं तपः समास्थाय निर्मिती विस्वकर्मणा ॥ १३.११७.७ ॥
पूर्वी मनाने संकल्प करून, अमृतस्वरूप रोहिणी घोर तपाचा आश्रय घेऊन विश्वकर्म्याने निर्मिली.
13.117.8
पुरुषं चासृजद्भूस्तेजसा तपसा च ह ।
देदीप्यमानं वपुषा समिद्धमिव पावकम् ॥ १३.११७.८ ॥
भूमीने तेज आणि तपाने एक पुरुष निर्माण केला; तो देहाने प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी होता.
13.117.9
सोऽपश्यदिष्टरूपां तां सुरभिं रोहिणीं तदा ।
दृष्ट्वैव चातिविमनाः सोऽभवत्काममोहितः ॥ १३.११७.९ ॥
तेव्हा त्याने इष्टरूप असलेल्या त्या सुरभी-रोहिणीला पाहिले; तिला पाहताच तो अत्यंत विकल होऊन कामाने मोहित झाला.
13.117.10
तं कामार्तमथो ज्ञात्वा स्वयंभूर्लोकभावनः ।
माऽऽर्तो भव तथा चैष भगवानभ्यभाषत ॥ १३.११७.१० ॥
त्याला कामाने पीडित जाणून लोकपालक स्वयंभू भगवान म्हणाले, "पीडित होऊ नकोस."
13.117.11
ततः स भगवांस्तत्र मार्ताण्ड इति विश्रुतः ।
चकार नाम तं दृष्ट्वा तस्यार्तीभावमुत्तमम् ॥ १३.११७.११ ॥
तेव्हा तेथे मार्तंड म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या त्या भगवंताने त्याला पाहिले आणि त्याची उत्कट व्यथा पाहून त्याचे नाव ठेवले.
13.117.12
सोऽददाद्भगवांस्तस्मै मार्ताण्डाय महात्मने ।
सुरूपां सुरभिं कन्यां तपस्तेजोमयीं शुभाम् ॥ १३.११७.१२ ॥
त्या भगवंताने त्या महात्म्या मार्तंडाला तप व तेजाने युक्त, सुंदर रूपाची, शुभ अशी कन्या सुरभी दिली.
13.117.13
यथा मयैष चोद्भूतस्त्वं चैवषा च रोहिणी ।
मैथुनं गतवन्तौ च तथा चोत्पत्स्यति प्रजा ॥ १३.११७.१३ ॥
माझ्यापासून हा जन्मला, तसेच तू, ही आणि रोहिणीही जन्मून मिलन केलेत; त्याप्रमाणेच प्रजा उत्पन्न होईल.
13.117.14
प्रजा भविष्यते पुण्या पवित्रं परमं च वाम् ।
न चाप्यगम्यागमनाद्दोषं प्राप्स्यसि कर्हिचित् ॥ १३.११७.१४ ॥
प्रजा पुण्यमय होईल; तुम्हा दोघांसाठी हे परम पवित्र आहे. अगम्यगमनाचा दोष तुम्हाला कधीच लागणार नाही.
13.117.15
त्वत्प्रजासम्भवं क्षीरं भविष्यति परं हविः ।
यज्ञेषु चाज्यभागानां त्वत्प्रजामूलजो विधिः ॥ १३.११७.१५ ॥
तुझ्या प्रजेपासून उत्पन्न होणारे दूध परम हविष्य होईल; यज्ञांमध्ये आज्यभागांचा विधी तुझ्या प्रजेतच मूळ धरेल.
13.117.16
प्रजाशुश्रूषवश्चैव ये भविष्यन्ति रोहिणि ।
तव तेनैव पुण्येनि गोलोकं यान्तु मानवाः ॥ १३.११७.१६ ॥
हे रोहिणी, जे मानव तुझ्या प्रजेची सेवा करतील, ते त्याच पुण्याने गोलोकाला जावोत.
13.117.17
इदं पवित्रं परममृषभं नाम कर्हिचित् ।
यद्वै ज्ञात्वा द्विजा लोके मोक्ष्यन्ते योनिसङ्करात् ॥ १३.११७.१७ ॥
हे परम पवित्र 'ऋषभ' नावाचे आहे; हे जाणून द्विज या लोकात योनिसंकरापासून मुक्त होतील.
13.117.18
एतत्क्रियाः प्रवर्तन्ते मन्त्रब्राह्मणसंस्कृताः ।
देवतानां वितॄणां च हव्यकव्यपुरोगमाः ॥ १३.११७.१८ ॥
मंत्र व ब्राह्मणांनी संस्कारित या क्रिया चालतात; देवतांच्या व पितरांच्या हव्य-कव्यांमध्ये अग्रस्थानी असणाऱ्या त्या आहेत.
13.117.19
तत एतेन पुण्येन प्रजास्तव तु रोहिणि ।
ऊर्ध्वं ममापि लोकस्य वत्स्यन्ते निरुपद्रवाः ॥ १३.११७.१९ ॥
तेव्हा या पुण्याने, हे रोहिणी, तुझी प्रजाही वर माझ्या लोकात निरुपद्रव राहील.
13.117.20
भद्रं तेभ्यश्च भद्रं ते ये प्रजासु भवन्ति वै ।
युगन्धराश्च ते पुत्राः सन्तु लोकस्य धारणे ॥ १३.११७.२० ॥
त्यांचे कल्याण होवो, तुझेही कल्याण होवो; प्रजांमध्ये जे असतील ते लोकधारणेसाठी जू वाहणारे पुत्र असोत.
13.117.21
यान्यान्कामयसे लोकांस्ताँल्लोकाननुयास्यसि ।
सर्वदेवगणश्चैव तव यास्यन्ति पुत्रताम्।
तव स्तनसमुद्भूतं पिबन्तोऽमृतमुत्तमम् ॥ १३.११७.२१ ॥
तू जी-जी लोकांची इच्छा करशील त्या त्या लोकांना तू जाशील; सर्व देवगणही तुझे पुत्र होतील, तुझ्या स्तनातून उत्पन्न झालेले उत्तम अमृत पिऊन.
13.117.22
एवमेतान्वरान्सर्वानगृह्णात्सुरभिस्तदा ।
ब्रुवतः सर्वलोकेशान्निर्वृतिं चागमत्पराम् ॥ १३.११७.२२ ॥
अशा प्रकारे सुरभीने तेव्हा हे सर्व वर स्वीकारले; सर्वलोकेश्वर बोलत असताना तिला परम समाधान लाभले.
13.117.23
सृष्ट्वा प्रजाश्च विपुला लोकसन्धारणाय वै ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता सुरभिर्लोकमाविशत् ॥ १३.११७.२३ ॥
लोकधारणेसाठी विपुल प्रजा निर्माण करून, ब्रह्मदेवांची अनुज्ञा मिळवून सुरभी लोकात प्रविष्ट झाली.
13.117.24
एवं वरप्रदानेन स्वयंभोरेव भारत ।
उपरिष्टाद्गवां लोकः प्रोक्तस्ते सर्वमादितः ॥ १३.११७.२४ ॥
अशा रीतीने, हे भारता, स्वयंभूच्या वरदानामुळे गाईंचा लोक वर आहे; ते सर्व मी तुला आरंभापासून सांगितले.