महाभारत · अध्याय 13.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.118.1
सुरभेः काः प्रजाः पूर्वं मार्ताण्डादभवन्पुरा ।
एतन्मे शंस तत्वेनि गोषु मे प्रीयते मनः ॥ १३.११८.१ ॥
पूर्वी सुरभीपासून आणि मार्तंडापासून (सूर्यापासून) कोणती संतती निर्माण झाली? ते मला यथार्थपणे सांगा, कारण गायींविषयी ऐकून माझे मन आनंदित होते.
13.118.2
शृणु नामानि दिव्यानि गोमातॄणां विशेषतः ।
याभिर्व्याप्तास्त्रयो लोकाः कल्याणीभिर्जनाधिप ॥ १३.११८.२ ॥
हे जनाधिपा, गोमातांची दिव्य नावे विशेषतः ऐका; त्या कल्याणकारी मातांनी तिन्ही लोक व्याप्त आहेत.
13.118.3
सुरभ्यः प्रथमोद्भूता याश्च स्युः प्रथमाः प्रजाः ।
मयोच्यमानाः शृणु ताः प्राप्स्यसे विपुलं यशः ॥ १३.११८.३ ॥
प्रथम उत्पन्न झालेल्या सुरभी आणि ज्या पहिल्या संतती ठरल्या, त्यांविषयी मी सांगत आहे; त्यांना ऐका, तुम्हाला विपुल यश मिळेल.
13.118.4
तप्त्वा तपो घोरतपाः सुरभिर्दिप्ततेजसः ।
सुषावैकादश सुतान्रुद्रा ये च्छन्दसि स्तुताः ॥ १३.११८.४ ॥
घोर तप करून दीप्त तेजाची सुरभी हिने अकरा पुत्रांना जन्म दिला; तेच वेदांत स्तुत झालेले रुद्र होत.
13.118.5
अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्र्यम्बकश्च महायशाः ।
वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपाली रैवतस्तथा ॥ १३.११८.५ ॥
अज-एकपाद, अहिर्बुध्न्य, महायशस्वी त्र्यम्बक, वृषाकपी, शंभू, कपाली आणि रैवत — असे.
13.118.6
हरश्च बहुरूपश्च उग्र उग्रोऽथ वीर्यवान् ।
तस्य चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः ॥ १३.११८.६ ॥
हर, बहुरूप, उग्र, उग्र, नंतर वीर्यवान; आणि त्याचा पुत्र श्रीमान विश्वरूप, महायशस्वी.
13.118.7
एकादशैते कथिता रुद्रास्ते नाम नामतः ।
महात्मानो महायोगास्तेजोयुक्ता महाबलाः ॥ १३.११८.७ ॥
हे अकरा रुद्र त्यांच्या नावांनिशी सांगितले गेले आहेत; ते महात्मे, महायोगी, तेजस्वी आणि महाबलवान आहेत.
13.118.8
एते वरिष्ठजन्मानो देवानां ब्रह्मवादिनाम् ।
विप्राणां प्रकृतिर्लोके एत एव हि विश्रुताः ॥ १३.११८.८ ॥
हे देवांमध्ये श्रेष्ठ जन्माचे, ब्रह्मवादी आहेत; जगात ब्राह्मणांची प्रकृती हेच आहेत, कारण हेच प्रसिद्ध आहेत.
13.118.9
एत एकादश प्रोक्ता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः ।
शतं त्वेतत्समाख्यातं शतरुद्रं महात्मनाम् ॥ १३.११८.९ ॥
हे अकरा रुद्र त्रिभुवनाचे ईश्वर म्हणून सांगितले गेले आहेत; महात्म्यांच्या 'शतरुद्रां'चे वर्णन हेच आहे.
13.118.10
सुषुवे प्रथमां कन्यां सुरभिः पृथिवीं तदा ।
विश्वकामदुघा धेनुर्या धारयति देहिनः ॥ १३.११८.१० ॥
तेव्हा सुरभीने पहिली कन्या म्हणून पृथ्वीला जन्म दिला; सर्व इच्छा पूर्ण करणारी ती धेनू प्राणिमात्रांना धारण करते.
13.118.11
सुतं गोब्राह्मणं राजन्नेकमित्यभिधीयते ।
गोब्राह्मणस्य जननी सुरभिः परिकीर्त्यते ॥ १३.११८.११ ॥
हे राजा, एका पुत्राला गोब्राह्मण म्हटले जाते; गोब्राह्मणाची माता सुरभी म्हणून गायिली जाते.
13.118.12
सृष्ट्वा तु प्रथमं रुद्रान्वरदान्रुद्रसम्भवान् ।
पश्चात्प्रभुं ग्रहपतिं सुषुवे लोकसम्मतम् ॥ १३.११८.१२ ॥
प्रथम रुद्रापासून जन्मलेल्या वरदायी रुद्रांची निर्मिती करून, नंतर लोकमान्य प्रभू ग्रहपतीला जन्म दिला.
13.118.13
सोमराजानममृतं यज्ञसर्वस्वमुत्तमम् ।
ओषधीनां रसानां च देवानां जीवितस्य च ॥ १३.११८.१३ ॥
सोमराजाला, अमृताला, यज्ञाच्या सर्वस्वाला, उत्तमाला, औषधींच्या रसांना आणि देवांच्या जीवनाला.
13.118.14
ततः श्रियं च मेधां च कीर्तिं देवीं सरस्वतीम् ।
चतस्रः सुषुवे कन्या योगेषु नियताः स्तिताः ॥ १३.११८.१४ ॥
नंतर श्री, मेधा, कीर्ती आणि देवी सरस्वती अशा चार कन्यांना त्याने जन्म दिला; त्या योगात नियत आणि स्थित होत्या.
13.118.15
एताः सृष्ट्वा प्रजा एषा सुरभिः कामरूपिणी ।
सुषुवे परमं भूयो दिव्या गोमातरः शुभाः ॥ १३.११८.१५ ॥
या प्रजांची निर्मिती करून कामरूपिणी सुरभीने पुन्हा परम दिव्य, शुभ गोमाता जन्मास घातल्या.
13.118.16
पुण्यां मायां मधुश्च्योतां शिवां शीघ्रां सरिद्वराम् ।
हिरण्यवर्णां सुभगां गव्यां पृश्नीं कुथावतीम् ॥ १३.११८.१६ ॥
पुण्या, माया, मधुस्रावी शिवा, शीघ्रा, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, सुवर्णवर्णा, सुभगा, गव्या, पृश्नी आणि कुथावती.
13.118.17
अङ्गावतीं घृतवतीं दधिक्षीरपयोवतीम् ।
अमोघां सुरमां सत्यां रेवतीं मारुतीं रसाम् ॥ १३.११८.१७ ॥
अंगावती, घृतवती, दधी-क्षीर-पयोवती, अमोघा, सुरमा, सत्या, रेवती, मारुती आणि रसा.
13.118.18
अजां च सिकतां चैव शुद्धधूमामधारिणीम् ।
जीवां प्राणवतीं धन्यां शुद्धां धेनुं धनावहाम् ॥ १३.११८.१८ ॥
अजा आणि सिकता, शुद्धधूमा आणि अधारिणी, जीवा, प्राणवती, धन्या, शुद्धा या धेनू — ज्या धन आणतात.
13.118.19
इन्द्रामृद्धिं च शान्ति च शान्तपापां सरिद्वराम् ।
चत्वारिंशतिमेकां च धन्यास्ता दिवि पूजिताः ॥ १३.११८.१९ ॥
इंद्रा, समृद्धी, शांती, पापांना शमवणारी शांतपापा, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ — या एकेचाळीस; धन्य, स्वर्गात पूजित.
13.118.20
भूयो जज्ञे सुरभ्याश्च श्रीमांश्चन्द्रांशुसप्रभः ।
वृपो दक्ष इति ख्यातः कण्ढे मणितलप्रभः। ॥ १३.११८.२० ॥
पुन्हा सुरभीपासून चंद्रकिरणांसारखी प्रभा असलेला एक श्रीमान वृषभ जन्मला; तो दक्ष म्हणून प्रसिद्ध झाला, त्याच्या कंठावर मणितलासारखी प्रभा होती.
13.118.21
स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमान्मृणालसदृशप्रभः ।
सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेशअवरस्तु सः ॥ १३.११८.२१ ॥
माळा धारण केलेला, कुबड असलेला, तेजस्वी, कमळाच्या देठासारख्या प्रभेचा — सुरभीच्या संमतीने तो ध्वज म्हणून दिला गेला; तो महेशाचा श्रेष्ठ वृषभ आहे.
13.118.22
सुरभ्यः कामरूपिण्यो गावः पुण्यार्थमुत्कटाः ।
आदित्येभ्यो वसुभ्यश्च विश्वेभ्यश्च ददौ वरान् ॥ १३.११८.२२ ॥
इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणाऱ्या सुरभी गाई, पुण्यासाठी श्रेष्ठ — त्यांनी आदित्य, वसू आणि विश्वेदेव यांना वर दिले.
13.118.23
सुरभिस्तु तपस्तप्त्वा सुषुवे गास्ततः पुनः ।
या दत्ता लोकपालानामिन्द्रादीनां युधिष्ठिर ॥ १३.११८.२३ ॥
सुरभीने तप करून पुन्हा गाई प्रसवल्या; हे युधिष्ठिरा, त्या इंद्रादी लोकपालांना दिल्या गेल्या.
13.118.24
सुष्टुनां कपिलां चैव रोहिणीं च यशस्विनीम् ।
सर्वकामदुघां चैव मरुतां कामरूपिणीम् ॥ १३.११८.२४ ॥
सुष्टुना, कपिला आणि यशस्विनी रोहिणी, सर्व इच्छा दोहणारी, मरुतांच्या इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणारी गाय.
13.118.25
गावो मृष्टदुघा ह्येतास्ताश्चतस्रोऽत्र संस्तुताः ।
यासां भूत्वा पुरा वत्साः पिबन्त्यमृतमुत्तमम् ॥ १३.११८.२५ ॥
मधुर दूध देणाऱ्या या गायी; येथे या चार गायींची स्तुती केली आहे. पूर्वी यांची वासरे होऊन त्यांनी उत्तम अमृत प्राशन केले.
13.118.26
सुष्टुतां देवराजाय वासवाय महात्मने ।
कपिलां धर्मराजाय वरुणाय च रोहिणीम् ॥ १३.११८.२६ ॥
देवराज, महात्मा वासव (इंद्र) यांच्यासाठी स्तुत केलेली धेनू; धर्मराजासाठी कपिला, आणि वरुणासाठी रोहिणी.
13.118.27
सर्वकामदुघां धेनुं राज्ञे वैश्रवणाय च ।
इत्येता लोकमहिता विश्रुताः सुरभेः प्रजाः ॥ १३.११८.२७ ॥
सर्वकामदुघा धेनू राजासाठी, आणि वैश्रवणासाठी (कुबेर); अशा रीतीने हे लोकपूजित, सुरभीचे प्रसिद्ध वंशज आहेत.
13.118.28
एतासां प्रजया पूर्णा पृथिवी मुनिपुङ्गवः ।
गोभ्यः प्रभवते सर्वं यत्किंचिदिह शोभनम् ॥ १३.११८.२८ ॥
यांच्या संततीने पृथ्वी परिपूर्ण आहे; हे मुनिश्रेष्ठा, गायींपासूनच येथील जे जे शुभ आहे ते सर्व निर्माण होते.
13.118.29
सुरभ्यपत्यमित्येतन्नामतस्तेऽनुपूर्वशः ।
कीर्तितं ब्रूहि राजेन्द्र किं भूयः कथयामि ते ॥ १३.११८.२९ ॥
सुरभीची संतती अशी, नावांनुसार क्रमाने तुला सांगितली. हे राजेन्द्रा, सांग, तुला आणखी काय सांगू?