મહાભારત · અધ્યાય 13.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.120.1
कः फेनपेति नाम्नाऽसौ कथं वा भक्षितः पुरा ।
मृत उज्जीवितः कस्मात्कथं गोलोकमाश्रितः ॥ १३.१२०.१ ॥
ફેનપ નામે તે કોણ હતો? પૂર્વે તેને કેવી રીતે ખાવામાં આવ્યો? મૃત્યુ પામ્યા પછી તે ફરી કેવી રીતે જીવિત થયો, અને ગોલોકને કેવી રીતે પામ્યો?
13.120.2
विरुद्वे मानुषे लोके तथा समयवर्त्मसु ।
क्रते दैवं हि दुष्प्रपं मानुषेषु विशेषतः।
संशयो मे महानत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१२०.२ ॥
માનવલોકમાં વિપરીત થાય, કાળનિયમના માર્ગોમાં પણ, કર્મ કર્યા છતાં પણ, દૈવ મનુષ્યો માટે ખાસ કરીને દુર્લભ છે. આમાં મને મોટો સંશય છે; તે મને સમજાવવા આપ યોગ્ય છો.
13.120.3
श्रूयते भार्गवे वंशे सुमित्रो नाम भारत ।
वेदाध्ययनसम्पन्नो विपुले तपसि स्थितः ॥ १३.१२०.३ ॥
હે ભારત, ભાર્ગવ વંશમાં સુમિત્ર નામે એક હતો એમ સંભળાય છે; તે વેદાધ્યયનમાં સંપન્ન હતો અને વિપુલ તપમાં સ્થિત હતો.
13.120.4
वानप्रस्थाश्रमे युक्तः स्वकर्मनिरतः सदा ।
विनयाचारतत्वज्ञः सर्वधर्मार्थकोविदः ॥ १३.१२०.४ ॥
વાનપ્રસ્થાશ્રમમાં યુક્ત, સદા પોતાના કર્મમાં નિરત, વિનય અને આચારનું તત્ત્વ જાણનાર, સર્વ ધર્મ અને અર્થમાં કોવિદ.
13.120.5
यत्नात्त्रिषवणस्नायी संध्योपासनतत्परः ।
अग्निहोत्ररतः क्षान्तो जपञ्जुह्वच्च नित्यदाः ॥ १३.१२०.५ ॥
યત્નપૂર્વક ત્રણે સંધ્યાએ સ્નાન કરનાર, સંધ્યોપાસનામાં તત્પર, અગ્નિહોત્રમાં રત, ક્ષમાશીલ, જપ કરતો અને હોમ કરતો, નિત્ય દાન આપનાર.
13.120.6
पितृदेवांश्च नियतमतिर्थींश्च स पूजयन् ।
प्राणसन्धारणार्थं च यत्किंचिदुपहारयन् ॥ १३.१२०.६ ॥
સ્થિર મતિવાળો, પિતૃઓ, દેવો અને અતિથિઓનું પૂજન કરતો, પ્રાણ ટકાવવા જે કંઈ મળે તે અર્પણ કરતો.
13.120.7
गिरिस्त्रिशिखरो नाम यतः प्रभवते नदी ।
कुलजेति पुराणेषु विश्रुता रुद्रनिर्मिता ॥ १३.१२०.७ ॥
ત્રિશિખર નામના પર્વતમાંથી એક નદી ઉદ્ભવે છે; પુરાણોમાં તે કુલજા નામે પ્રસિદ્ધ છે, રુદ્રે રચેલી છે.
13.120.8
तस्यास्तीरे समे देशे पुष्पमालासमाकुले ।
वन्यौषधिद्रुमोपेते नानापक्षिमृगायुते ॥ १३.१२०.८ ॥
તેના કિનારે એક સમતલ સ્થળ હતું, ફૂલમાળાઓથી ભરેલું, જંગલી ઔષધિઓ અને વૃક્ષોથી યુક્ત, અનેક પક્ષીઓ અને મૃગોથી ભરેલું.
13.120.9
व्यपेतदंशमशके ध्वाङ्क्षगृध्रैरसेविते ।
कृष्णदर्भतृणप्राये सुरम्ये ज्योतिरश्मिनि ॥ १३.१२०.९ ॥
ડાંસ અને મચ્છરોથી મુક્ત, કાગડા અને ગીધોથી અસેવિત, કાળા દર્ભ ઘાસથી ભરપૂર, અત્યંત સુંદર, ચમકતા પથ્થરોવાળું.
13.120.10
सर्वोन्नतैः समैः श्यामैर्याज्ञीयैस्तरुभिर्वृते ।
तत्राश्रमपदं पुण्यं भृगूणामभवत्पुरा। ॥ १३.१२०.१० ॥
બધાં ઊંચાં, સમતલ, શ્યામલ યજ્ઞીય વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું ત્યાં પૂર્વે ભૃગુઓનું પવિત્ર આશ્રમસ્થાન હતું.
13.120.11
उवास तत्र नियतः सुमित्रो नाम भार्गवः ।
यथोद्दिष्टेन पूर्वेषां भृगूणां साधुवर्त्मना ॥ १३.१२०.११ ॥
ત્યાં સુમિત્ર નામે એક સંયમી ભાર્ગવ રહેતો હતો; પૂર્વજ ભૃગુઓએ બતાવેલા સદ્માર્ગે તે ચાલતો.
13.120.12
तस्मा आङ्गिरसः कश्चिद्ददौ गां शर्करीं शुभाम् ।
वर्षासु पश्चिमे मासि पौर्णमास्यां शुचिव्रतः ॥ १३.१२०.१२ ॥
તેને એક આંગિરસે શુભ શર્કરી ગાય દાનમાં આપી; ચોમાસાના છેલ્લા માસની પૂનમે, શુચિવ્રતી થઈને.
13.120.13
स तां लब्ध्वा धर्मशीलश्चिन्तयामास तत्परः ।
सुमित्रः परया भक्त्या जननीमिव मातरम् ॥ १३.१२०.१३ ॥
તેને મેળવીને ધર્મશીલ તેના પર મન લગાવીને વિચારવા લાગ્યો. સુમિત્રે પરમ ભક્તિથી તેને પોતાની માતા સમાન ગણી.
13.120.14
तेन सन्धुक्ष्यमाणा सा रोहिणी कामरूपिणी ।
प्रवृद्धिमगमच्छ्रेष्ठा प्राणतश्च सुदर्शना ॥ १३.१२०.१४ ॥
તેના વડે પ્રજ્વલિત થયેલી તે રોહિણી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી, શ્રેષ્ઠ થઈને વધી; પ્રાણશક્તિથી સુંદર દેખાઈ.
13.120.15
सिराविमुक्तपार्श्वान्ता विपुलां कान्तिमुद्वहत् ।
श्यामपार्श्वान्तपृष्ठा सा सुरभिर्मधुपिङ्गला ॥ १३.१२०.१५ ॥
નસોથી મુક્ત પડખાં અને છેડાવાળી તે વિશાળ કાંતિ ધારણ કરતી; કાળાં પડખાં, છેડા અને પીઠવાળી તે સુરભિ મધ જેવી પીળી હતી.
13.120.16
बृहती सूक्ष्मरोमान्ता रूपोदग्रा तनुत्वचा ।
कृष्णपुच्छा श्वेतवक्त्रा समवृत्तपयोधरा ॥ १३.१२०.१६ ॥
તે બૃહતી, સૂક્ષ્મ રોમના છેડાવાળી, રૂપમાં ઉન્નત, પાતળી ચામડીવાળી, કાળી પૂંછડી અને સફેદ મુખવાળી, સમાન ગોળ આંચળવાળી હતી.
13.120.17
पृष्ठोन्नता पूर्वनता शङ्कुकर्णी सुलोचना ।
दीर्घजिह्वा ह्रस्वशृङ्गी सम्पूर्णदशनान्तरा ॥ १३.१२०.१७ ॥
પીઠ પર ઉન્નત, આગળ નમેલી, શંકુ જેવા કાનવાળી, સુંદર નેત્રવાળી, લાંબી જીભવાળી, ટૂંકાં શિંગડાંવાળી અને સંપૂર્ણ દાંતવાળી હતી.
13.120.18
मांसाधिकगलान्ता सा प्रसन्ना शुभदर्शना ।
नित्यं शमयुता स्निग्धा सम्पूर्णोदात्तनिस्वना ॥ १३.१२०.१८ ॥
ગળાના છેડે વધુ માંસવાળી તે પ્રસન્ન અને શુભદર્શન હતી; સદા શાંતિયુક્ત, સ્નિગ્ધ, સંપૂર્ણ અને ઉદાત્ત સ્વરવાળી હતી.
13.120.19
प्राजापत्यैर्गवां नित्यं प्रशस्तैर्लक्षणैर्युता ।
यौवनस्थेव वनिता शुशुभे रूपशोभया ॥ १३.१२०.१९ ॥
પ્રજાપતિએ સર્જેલી, સદા ઉત્તમ લક્ષણોથી યુક્ત એ ગાય, યૌવનમાં રહેલી સ્ત્રીની જેમ રૂપશોભાથી શોભી ઊઠી.
13.120.20
वृषेणोपगता सा तु कल्या मधुरदर्शना ।
मिथुनं जनयामास तुल्यरूपमिवात्मनः ॥ १३.१२०.२० ॥
એ શુભ અને મધુર દર્શનવાળી ગાય એક બળદ સાથે મળીને પોતાના જેવા રૂપનું એક જોડું જન્માવ્યું.
13.120.21
संवर्धयामास स तां सवत्सां भार्गवो मुनिः ।
तयोः प्रजाधिसंसर्गात्सहस्रं च गवामभूत् ॥ १३.१२०.२१ ॥
ભાર્ગવ મુનિએ એ ગાયને તેના વાછરડા સાથે ઉછેરી; એ બંનેની સંતતિના સંસર્ગથી ગાયો હજાર થઈ.
13.120.22
गवां जातिसहस्राणि सम्भूतानि परस्परम् ।
ऋषभाणां च राजेन्द्र नैवान्तः प्रतिदृश्यते ॥ १३.१२०.२२ ॥
હે રાજેન્દ્ર! ગાયો અને બળદોની હજારો જાતિઓ પરસ્પરથી ઉત્પન્ન થઈ; તેનો અંત દેખાતો નથી.
13.120.23
तैराश्रमपदं रम्यमरण्यं चैव सर्वशः ।
समाकुलं समभवन्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ १३.१२०.२३ ॥
તેમનાથી એ રમણીય આશ્રમસ્થાન અને આખું વન ભરાઈ ગયું, જેમ આકાશતળ મેઘોથી ભરાઈ જાય.
13.120.24
कानि चित्पद्मवर्णानि किंशुकाभानि कानिचित् ।
रुक्मवर्णानि चान्यानि चन्द्रांशुसदृशानि च ॥ १३.१२०.२४ ॥
કેટલીક કમળના રંગની, કેટલીક કેસૂડાનાં ફૂલ જેવી, કેટલીક સોનેરી રંગની અને બીજી કેટલીક ચંદ્રકિરણો જેવી હતી.
13.120.25
तथा राजतवर्णानि कानिचिल्लोहितानि वै ।
नीललोहितताम्राणि कृष्णानि कपिलानि च।
नानारागविचित्राणि यूथानि कुलयूथप ॥ १३.१२०.२५ ॥
તેમજ ચાંદીના રંગની, કેટલીક લાલ, ભૂરી-લાલ અને તાંબાના રંગની, કાળી અને પીળાશ પડતી ગાયો હતી. અનેક રંગોથી વિચિત્ર એવાં ટોળાં અને કુળ-ટોળાંના સ્વામીઓ હતા.
13.120.26
न च क्षीरं सुतस्नेहाद्वत्सानामुपजीवति ।
भार्गवः केवलं चासीद्गवां प्राणायने रतः ॥ १३.१२०.२६ ॥
પુત્રના સ્નેહથી તે વાછરડાંનું દૂધ પણ પીતો ન હતો. તે ભાર્ગવ કેવળ ગાયોના પ્રાણપોષણમાં રત રહેતો.
13.120.27
तथा शुश्रूषतस्तस्य गवां हितमवेक्षतः ।
व्यतीयात्सुमाहान्कालो वत्सोच्छिष्टेन वर्ततः ॥ १३.१२०.२७ ॥
આ રીતે ગાયોના હિતને જોઈ, તેમની સેવા કરતાં, વાછરડાંના ઉચ્છિષ્ટ પર જીવતાં તેનો ઘણો લાંબો સમય વીત્યો.
13.120.28
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तः सततं प्रस्रवं गवाम् ।
वत्सैरुच्छिष्टमुदितं बहुक्षीरतया बहु ॥ १३.१२०.२८ ॥
ભૂખ-તરસથી થાકેલો તે સતત ગાયોના દૂધના પ્રવાહમાં રહેતો. વાછરડાંનું ઉચ્છિષ્ટ ઘણા દૂધવાળું હોવાથી તે ઘણું કહેવાયું.
13.120.29
पीतवांस्तेन नामास्य फेनपेत्यभिविश्रुतम् ।
गौतमस्याभिनिष्पन्नमेवं नाम युधिष्ठिर ॥ १३.१२०.२९ ॥
તેણે પીધું એથી તેનું નામ 'ફેનપ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું. ગૌતમથી ઉત્પન્ન થઈને આ રીતે તેનું નામ પડ્યું, હે યુધિષ્ઠિર.