ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.120.1
कः फेनपेति नाम्नाऽसौ कथं वा भक्षितः पुरा ।
मृत उज्जीवितः कस्मात्कथं गोलोकमाश्रितः ॥ १३.१२०.१ ॥
ଫେନପ ନାମକ ସେ କିଏ ଥିଲା? ପୂର୍ବରେ ତାକୁ କିପରି ଭକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା? ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ କିପରି ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲା, ଏବଂ କିପରି ଗୋଲୋକକୁ ଗଲା?
13.120.2
विरुद्वे मानुषे लोके तथा समयवर्त्मसु ।
क्रते दैवं हि दुष्प्रपं मानुषेषु विशेषतः।
संशयो मे महानत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१२०.२ ॥
ମାନବ ଲୋକରେ ବିପରୀତ ଘଟିଲେ, କାଳନିୟମର ପଥରେ ମଧ୍ୟ, କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈବ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏଥିରେ ମୋର ମହାସଂଶୟ ଅଛି; ତାହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଉଚିତ।
13.120.3
श्रूयते भार्गवे वंशे सुमित्रो नाम भारत ।
वेदाध्ययनसम्पन्नो विपुले तपसि स्थितः ॥ १३.१२०.३ ॥
ହେ ଭାରତ, ଭାର୍ଗବ ବଂଶରେ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ବିପୁଳ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
13.120.4
वानप्रस्थाश्रमे युक्तः स्वकर्मनिरतः सदा ।
विनयाचारतत्वज्ञः सर्वधर्मार्थकोविदः ॥ १३.१२०.४ ॥
ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ, ସଦା ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ, ବିନୟ ଓ ଆଚାରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ କୋବିଦ।
13.120.5
यत्नात्त्रिषवणस्नायी संध्योपासनतत्परः ।
अग्निहोत्ररतः क्षान्तो जपञ्जुह्वच्च नित्यदाः ॥ १३.१२०.५ ॥
ଯତ୍ନରେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନ କରୁଥିବା, ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନାରେ ତତ୍ପର, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିରତ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଜପ ଓ ହୋମ କରୁଥିବା, ନିତ୍ୟ ଦାନ ଦେଉଥିବା।
13.120.6
पितृदेवांश्च नियतमतिर्थींश्च स पूजयन् ।
प्राणसन्धारणार्थं च यत्किंचिदुपहारयन् ॥ १३.१२०.६ ॥
ସ୍ଥିରମତି, ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା, ପ୍ରାଣ ଧାରଣ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ମିଳେ ତାହା ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା।
13.120.7
गिरिस्त्रिशिखरो नाम यतः प्रभवते नदी ।
कुलजेति पुराणेषु विश्रुता रुद्रनिर्मिता ॥ १३.१२०.७ ॥
ତ୍ରିଶିଖର ନାମକ ପର୍ବତରୁ ଏକ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପୁରାଣରେ ତାହା କୁଳଜା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
13.120.8
तस्यास्तीरे समे देशे पुष्पमालासमाकुले ।
वन्यौषधिद्रुमोपेते नानापक्षिमृगायुते ॥ १३.१२०.८ ॥
ତା'ର ତୀରରେ ଏକ ସମତଳ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଫୁଲମାଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବନ ଔଷଧି ଓ ବୃକ୍ଷରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
13.120.9
व्यपेतदंशमशके ध्वाङ्क्षगृध्रैरसेविते ।
कृष्णदर्भतृणप्राये सुरम्ये ज्योतिरश्मिनि ॥ १३.१२०.९ ॥
ଡାଂସ ଓ ମଶାରୁ ମୁକ୍ତ, କାଉ ଓ ଶକୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସେବିତ, କଳା ଦର୍ଭ ଘାସରେ ପ୍ରଚୁର, ଅତି ସୁରମ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଥରଯୁକ୍ତ।
13.120.10
सर्वोन्नतैः समैः श्यामैर्याज्ञीयैस्तरुभिर्वृते ।
तत्राश्रमपदं पुण्यं भृगूणामभवत्पुरा। ॥ १३.१२०.१० ॥
ସବୁ ଉଚ୍ଚ, ସମତଳ, ଶ୍ୟାମଳ ଯାଜ୍ଞୀୟ ବୃକ୍ଷରେ ଘେରା ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ-ସ୍ଥଳ ଥିଲା।
13.120.11
उवास तत्र नियतः सुमित्रो नाम भार्गवः ।
यथोद्दिष्टेन पूर्वेषां भृगूणां साधुवर्त्मना ॥ १३.१२०.११ ॥
ସେଠାରେ ସୁମିତ୍ର ନାମକ ସଂଯମୀ ଭାର୍ଗବ ରହୁଥିଲେ; ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସାଧୁ ପଥରେ ସେ ଚାଲୁଥିଲେ।
13.120.12
तस्मा आङ्गिरसः कश्चिद्ददौ गां शर्करीं शुभाम् ।
वर्षासु पश्चिमे मासि पौर्णमास्यां शुचिव्रतः ॥ १३.१२०.१२ ॥
ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଆଙ୍ଗିରସ ଶୁଭ ଶର୍କରୀ ଗାଈ ଦାନ କଲେ; ବର୍ଷାଋତୁର ଶେଷ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଶୁଚିବ୍ରତୀ ହୋଇ।
13.120.13
स तां लब्ध्वा धर्मशीलश्चिन्तयामास तत्परः ।
सुमित्रः परया भक्त्या जननीमिव मातरम् ॥ १३.१२०.१३ ॥
ତାଙ୍କୁ ପାଇ ଧର୍ମଶୀଳ ତାହାରି ଉପରେ ମନ ଦେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସୁମିତ୍ର ପରମ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମାତା ପରି ଭାବିଲେ।
13.120.14
तेन सन्धुक्ष्यमाणा सा रोहिणी कामरूपिणी ।
प्रवृद्धिमगमच्छ्रेष्ठा प्राणतश्च सुदर्शना ॥ १३.१२०.१४ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦୀପିତ ସେହି ରୋହିଣୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରିଣୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ବଢ଼ିଲେ; ପ୍ରାଣଶକ୍ତିରେ ସୁନ୍ଦର ଦିଶିଲେ।
13.120.15
सिराविमुक्तपार्श्वान्ता विपुलां कान्तिमुद्वहत् ।
श्यामपार्श्वान्तपृष्ठा सा सुरभिर्मधुपिङ्गला ॥ १३.१२०.१५ ॥
ଶିରାମୁକ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ପ୍ରାନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ ସେ ବିପୁଳ କାନ୍ତି ଧାରଣ କଲେ; କଳା ପାର୍ଶ୍ୱ, ପ୍ରାନ୍ତ ଓ ପିଠିବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ସୁରଭି ମହୁ ପରି ପିଙ୍ଗଳ ଥିଲେ।
13.120.16
बृहती सूक्ष्मरोमान्ता रूपोदग्रा तनुत्वचा ।
कृष्णपुच्छा श्वेतवक्त्रा समवृत्तपयोधरा ॥ १३.१२०.१६ ॥
ସେହି ବୃହତୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମପ୍ରାନ୍ତବିଶିଷ୍ଟା, ରୂପରେ ଉନ୍ନତା, ପତଳା ଚର୍ମବିଶିଷ୍ଟା, କଳା ଲାଞ୍ଜ ଓ ଧଳା ମୁଖବିଶିଷ୍ଟା, ସମ ଗୋଲାକାର ସ୍ତନବିଶିଷ୍ଟା ଥିଲେ।
13.120.17
पृष्ठोन्नता पूर्वनता शङ्कुकर्णी सुलोचना ।
दीर्घजिह्वा ह्रस्वशृङ्गी सम्पूर्णदशनान्तरा ॥ १३.१२०.१७ ॥
ପିଠିରେ ଉନ୍ନତା, ଆଗକୁ ନତା, ଶଙ୍କୁ ପରି କାନବିଶିଷ୍ଟା, ସୁନ୍ଦର ନୟନବିଶିଷ୍ଟା, ଲମ୍ୱା ଜିଭବିଶିଷ୍ଟା, ଛୋଟ ଶିଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ୍ତବିଶିଷ୍ଟା ଥିଲେ।
13.120.18
मांसाधिकगलान्ता सा प्रसन्ना शुभदर्शना ।
नित्यं शमयुता स्निग्धा सम्पूर्णोदात्तनिस्वना ॥ १३.१२०.१८ ॥
ଗଳାର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଅଧିକ ମାଂସବିଶିଷ୍ଟା ସେ ପ୍ରସନ୍ନା ଓ ଶୁଭଦର୍ଶନା ଥିଲେ; ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତିଯୁକ୍ତା, ସ୍ନିଗ୍ଧା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାତ୍ତ ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟା।
13.120.19
प्राजापत्यैर्गवां नित्यं प्रशस्तैर्लक्षणैर्युता ।
यौवनस्थेव वनिता शुशुभे रूपशोभया ॥ १३.१२०.१९ ॥
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ, ସଦା ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ସେ ଗାଭୀ, ଯୌବନରେ ଥିବା ନାରୀ ପରି ରୂପଶୋଭାରେ ଝଲସି ଉଠିଲା।
13.120.20
वृषेणोपगता सा तु कल्या मधुरदर्शना ।
मिथुनं जनयामास तुल्यरूपमिवात्मनः ॥ १३.१२०.२० ॥
ସେ ଶୁଭ ଓ ମଧୁରଦର୍ଶନା ଗାଭୀ ଏକ ଷଣ୍ଢ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ନିଜ ପରି ରୂପର ଏକ ଯୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ଦେଲା।
13.120.21
संवर्धयामास स तां सवत्सां भार्गवो मुनिः ।
तयोः प्रजाधिसंसर्गात्सहस्रं च गवामभूत् ॥ १३.१२०.२१ ॥
ଭାର୍ଗବ ମୁନି ସେହି ଗାଭୀକୁ ତାର ବାଛୁରି ସହିତ ପୋଷଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମିଳନରୁ ଗାଭୀ ହଜାରେ ହେଲେ।
13.120.22
गवां जातिसहस्राणि सम्भूतानि परस्परम् ।
ऋषभाणां च राजेन्द्र नैवान्तः प्रतिदृश्यते ॥ १३.१२०.२२ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଗାଭୀ ଓ ଷଣ୍ଢଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଜାତି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
13.120.23
तैराश्रमपदं रम्यमरण्यं चैव सर्वशः ।
समाकुलं समभवन्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ १३.१२०.२३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ରମଣୀୟ ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳ ଓ ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଆକାଶତଳ ମେଘରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
13.120.24
कानि चित्पद्मवर्णानि किंशुकाभानि कानिचित् ।
रुक्मवर्णानि चान्यानि चन्द्रांशुसदृशानि च ॥ १३.१२०.२४ ॥
କେତେକ ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣର, କେତେକ କିଂଶୁକ ଫୁଲ ପରି, କେତେକ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣର, ଆଉ କେତେକ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମାନ।
13.120.25
तथा राजतवर्णानि कानिचिल्लोहितानि वै ।
नीललोहितताम्राणि कृष्णानि कपिलानि च।
नानारागविचित्राणि यूथानि कुलयूथप ॥ १३.१२०.२५ ॥
ସେହିପରି ରୂପା ବର୍ଣ୍ଣର, କେତେକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ନୀଳ-ଲାଲ ଓ ତମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣର, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ ଗାଈ ଥିଲେ। ନାନା ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିଚିତ୍ର ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ କୁଳଗୋଷ୍ଠୀର ନାୟକମାନେ ଥିଲେ।
13.120.26
न च क्षीरं सुतस्नेहाद्वत्सानामुपजीवति ।
भार्गवः केवलं चासीद्गवां प्राणायने रतः ॥ १३.१२०.२६ ॥
ପୁତ୍ର ସ୍ନେହରୁ ସେ ବତ୍ସମାନଙ୍କ କ୍ଷୀର ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁ ନଥିଲେ। ସେହି ଭାର୍ଗବ କେବଳ ଗାଈମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ-ପୋଷଣରେ ନିରତ ଥିଲେ।
13.120.27
तथा शुश्रूषतस्तस्य गवां हितमवेक्षतः ।
व्यतीयात्सुमाहान्कालो वत्सोच्छिष्टेन वर्ततः ॥ १३.१२०.२७ ॥
ଏହିପରି ଗାଈମାନଙ୍କର ହିତ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରି, ବତ୍ସମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କର ବହୁତ ଦୀର୍ଘକାଳ ବିତିଗଲା।
13.120.28
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तः सततं प्रस्रवं गवाम् ।
वत्सैरुच्छिष्टमुदितं बहुक्षीरतया बहु ॥ १३.१२०.२८ ॥
କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରେ ଶ୍ରାନ୍ତ ସେ ସର୍ବଦା ଗାଈମାନଙ୍କ କ୍ଷୀରଧାରା ନିକଟରେ ଥିଲେ। ବତ୍ସମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୀରଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ତାହା ଅଧିକ ବୋଲି କଥିତ ହେଲା।
13.120.29
पीतवांस्तेन नामास्य फेनपेत्यभिविश्रुतम् ।
गौतमस्याभिनिष्पन्नमेवं नाम युधिष्ठिर ॥ १३.१२०.२९ ॥
ସେ ପାନ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ନାମ 'ଫେନପ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଗୌତମଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହିପରି ତାଙ୍କର ନାମ ପଡ଼ିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।