มหาภารตะ · อัธยายะ 13.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.120.1
कः फेनपेति नाम्नाऽसौ कथं वा भक्षितः पुरा ।
मृत उज्जीवितः कस्मात्कथं गोलोकमाश्रितः ॥ १३.१२०.१ ॥
ผู้นั้นชื่อเผนปา และเขาถูกกลืนกินเมื่อใดหรือด้วยเหตุใดในกาลก่อน เขาถูกชุบชีวิตขึ้นหลังความตายได้อย่างไร และเขาไปอาศัยอยู่ในโคโลกได้อย่างไร
13.120.2
विरुद्वे मानुषे लोके तथा समयवर्त्मसु ।
क्रते दैवं हि दुष्प्रपं मानुषेषु विशेषतः।
संशयो मे महानत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१२०.२ ॥
แม้โลกมนุษย์จะหันหลังให้เรา และแม้บนเส้นทางแห่งกาลที่กำหนดไว้ และแม้เมื่อมนุษย์ลงมือทำ โชคชะตาก็ยากที่จะบรรลุ โดยเฉพาะสำหรับมนุษย์ ข้าพเจ้ามีความสงสัยใหญ่หลวงในเรื่องนี้ ขอพระองค์โปรดอธิบายให้ข้าพเจ้าเข้าใจด้วยเถิด
13.120.3
श्रूयते भार्गवे वंशे सुमित्रो नाम भारत ।
वेदाध्ययनसम्पन्नो विपुले तपसि स्थितः ॥ १३.१२०.३ ॥
ข้าแต่ภารตะ ได้ยินว่าในวงศ์ภารควะ มีผู้หนึ่งนามว่าสุมิตระ เป็นผู้รอบรู้การศึกษาพระเวท ดำรงอยู่ในการบำเพ็ญตบะอย่างยิ่งใหญ่
13.120.4
वानप्रस्थाश्रमे युक्तः स्वकर्मनिरतः सदा ।
विनयाचारतत्वज्ञः सर्वधर्मार्थकोविदः ॥ १३.१२०.४ ॥
ผู้ปฏิบัติตามอาศรมวานปรัสถ์ ประกอบกิจของตนเสมอ รู้แก่นแท้ของความถ่อมตนและการประพฤติ เชี่ยวชาญในธรรมทั้งปวงและในประโยชน์
13.120.5
यत्नात्त्रिषवणस्नायी संध्योपासनतत्परः ।
अग्निहोत्ररतः क्षान्तो जपञ्जुह्वच्च नित्यदाः ॥ १३.१२०.५ ॥
ด้วยความเพียร อาบน้ำสามเวลา มุ่งมั่นในการบูชาสนธยา ยินดีในการถวายอัคนิโหตร อดทน ท่องบทสวดและถวายเครื่องบูชาทุกวัน
13.120.6
पितृदेवांश्च नियतमतिर्थींश्च स पूजयन् ।
प्राणसन्धारणार्थं च यत्किंचिदुपहारयन् ॥ १३.१२०.६ ॥
มีใจมั่นคง บูชาบรรพบุรุษ เทพเจ้า และแขกผู้มาเยือน ถวายสิ่งใดก็ตามที่พอจะหาได้เพื่อดำรงชีวิตไว้
13.120.7
गिरिस्त्रिशिखरो नाम यतः प्रभवते नदी ।
कुलजेति पुराणेषु विश्रुता रुद्रनिर्मिता ॥ १३.१२०.७ ॥
จากภูเขาชื่อตริศิขร แม่น้ำสายหนึ่งไหลออกมา ในคัมภีร์ปุราณะรู้จักกันในชื่อกุลชา ซึ่งพระรุทระเป็นผู้สร้าง
13.120.8
तस्यास्तीरे समे देशे पुष्पमालासमाकुले ।
वन्यौषधिद्रुमोपेते नानापक्षिमृगायुते ॥ १३.१२०.८ ॥
บนฝั่งของแม่น้ำนั้น ในที่ราบแห่งหนึ่ง เต็มไปด้วยพวงมาลัยดอกไม้ อุดมด้วยสมุนไพรป่าและต้นไม้ เต็มไปด้วยนกและกวางนานาชนิด
13.120.9
व्यपेतदंशमशके ध्वाङ्क्षगृध्रैरसेविते ।
कृष्णदर्भतृणप्राये सुरम्ये ज्योतिरश्मिनि ॥ १३.१२०.९ ॥
ปราศจากริ้นและยุง ไม่มีอีกาและแร้งมาเยือน เต็มไปด้วยหญ้าทรรภะดำ งดงามยิ่ง มีหินเปล่งแสง
13.120.10
सर्वोन्नतैः समैः श्यामैर्याज्ञीयैस्तरुभिर्वृते ।
तत्राश्रमपदं पुण्यं भृगूणामभवत्पुरा। ॥ १३.१२०.१० ॥
ล้อมรอบด้วยต้นไม้สำหรับพิธียัญที่สูงใหญ่ เรียบ และมีสีเข้ม ครั้งหนึ่งที่นั่นมีสถานที่อาศรมอันศักดิ์สิทธิ์ของพวกภฤคุ
13.120.11
उवास तत्र नियतः सुमित्रो नाम भार्गवः ।
यथोद्दिष्टेन पूर्वेषां भृगूणां साधुवर्त्मना ॥ १३.१२०.११ ॥
ที่นั่นมีภารควะผู้สำรวมตนนามว่าสุมิตระพำนักอยู่ ดำเนินตามทางอันชอบธรรมที่บรรพบุรุษภฤคุได้วางไว้
13.120.12
तस्मा आङ्गिरसः कश्चिद्ददौ गां शर्करीं शुभाम् ।
वर्षासु पश्चिमे मासि पौर्णमास्यां शुचिव्रतः ॥ १३.१२०.१२ ॥
ผู้ปฏิบัติตามคำปฏิญาณอันบริสุทธิ์ ในวันเพ็ญเดือนสุดท้ายของฤดูฝน มีอังคิรสะผู้หนึ่งได้มอบวัวศรรกรีอันเป็นมงคลให้แก่เขา
13.120.13
स तां लब्ध्वा धर्मशीलश्चिन्तयामास तत्परः ।
सुमित्रः परया भक्त्या जननीमिव मातरम् ॥ १३.१२०.१३ ॥
เมื่อได้รับนางแล้ว ผู้มีศีลธรรมนั้นก็ครุ่นคิดถึงเรื่องนั้นอย่างตั้งใจ สุมิตระปฏิบัติต่อนางด้วยความศรัทธาอย่างยิ่ง ดุจดังมารดาของตน
13.120.14
तेन सन्धुक्ष्यमाणा सा रोहिणी कामरूपिणी ।
प्रवृद्धिमगमच्छ्रेष्ठा प्राणतश्च सुदर्शना ॥ १३.१२०.१४ ॥
นางโรหิณีผู้แปรรูปได้ตามใจปรารถนา ถูกเขาปลุกเร้า จึงเจริญขึ้นอย่างประเสริฐ และงดงามด้วยลมหายใจแห่งชีวิต
13.120.15
सिराविमुक्तपार्श्वान्ता विपुलां कान्तिमुद्वहत् ।
श्यामपार्श्वान्तपृष्ठा सा सुरभिर्मधुपिङ्गला ॥ १३.१२०.१५ ॥
ปราศจากเส้นเลือดที่สีข้างและขอบเอว นางเปล่งรัศมีอันกว้างใหญ่ นางผู้หอมกรุ่นมีสีเข้มที่สีข้าง ขอบเอว และหลัง มีสีเหลืองน้ำผึ้ง
13.120.16
बृहती सूक्ष्मरोमान्ता रूपोदग्रा तनुत्वचा ।
कृष्णपुच्छा श्वेतवक्त्रा समवृत्तपयोधरा ॥ १३.१२०.१६ ॥
นางเป็นวัวใหญ่ มีขนละเอียดที่ขอบ โดดเด่นด้วยรูปร่าง ผิวบาง มีหางดำ หน้าขาว และเต้านมกลมเสมอกัน
13.120.17
पृष्ठोन्नता पूर्वनता शङ्कुकर्णी सुलोचना ।
दीर्घजिह्वा ह्रस्वशृङ्गी सम्पूर्णदशनान्तरा ॥ १३.१२०.१७ ॥
หลังสูง โค้งไปข้างหน้า หูตั้งเหมือนหลัก ตาสวย ลิ้นยาว เขาสั้น และฟันครบทั้งสองขากรรไกร
13.120.18
मांसाधिकगलान्ता सा प्रसन्ना शुभदर्शना ।
नित्यं शमयुता स्निग्धा सम्पूर्णोदात्तनिस्वना ॥ १३.१२०.१८ ॥
มีเนื้อมากที่โคนคอ นางเรียบร้อยและน่าดูเป็นมงคล มีความสงบอยู่เสมอ อ่อนโยน มีเสียงเต็มเปี่ยมและก้องกังวาน
13.120.19
प्राजापत्यैर्गवां नित्यं प्रशस्तैर्लक्षणैर्युता ।
यौवनस्थेव वनिता शुशुभे रूपशोभया ॥ १३.१२०.१९ ॥
นางประกอบด้วยลักษณะอันประเสริฐของโคที่พระประชาบดีสร้างไว้เสมอ และรุ่งเรืองด้วยความงามแห่งรูปกาย ดุจสตรีในวัยหนุ่มสาว
13.120.20
वृषेणोपगता सा तु कल्या मधुरदर्शना ।
मिथुनं जनयामास तुल्यरूपमिवात्मनः ॥ १३.१२०.२० ॥
วัวตัวนั้นอันเป็นมงคลและมีโฉมงาม เมื่อได้ร่วมกับวัวตัวผู้ ก็ให้กำเนิดฝาแฝดคู่หนึ่งที่มีรูปร่างเหมือนตนเอง
13.120.21
संवर्धयामास स तां सवत्सां भार्गवो मुनिः ।
तयोः प्रजाधिसंसर्गात्सहस्रं च गवामभूत् ॥ १३.१२०.२१ ॥
ภารควะผู้เป็นมุนีได้เลี้ยงดูนางพร้อมลูกโคของนาง และด้วยการอยู่ร่วมกันของลูกหลานทั้งสอง โคจึงเพิ่มขึ้นเป็นพันตัว
13.120.22
गवां जातिसहस्राणि सम्भूतानि परस्परम् ।
ऋषभाणां च राजेन्द्र नैवान्तः प्रतिदृश्यते ॥ १३.१२०.२२ ॥
ข้าแต่ราชาผู้เป็นใหญ่แห่งกษัตริย์ โคและวัวตัวผู้นับพันชนิดเกิดขึ้นจากกันและกัน และไม่เห็นว่ามีที่สิ้นสุดของมัน
13.120.23
तैराश्रमपदं रम्यमरण्यं चैव सर्वशः ।
समाकुलं समभवन्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ १३.१२०.२३ ॥
ด้วยโคเหล่านั้น อาศรมอันงดงามและป่าทั้งผืนก็แออัดไปทั่ว เหมือนท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยเมฆ
13.120.24
कानि चित्पद्मवर्णानि किंशुकाभानि कानिचित् ।
रुक्मवर्णानि चान्यानि चन्द्रांशुसदृशानि च ॥ १३.१२०.२४ ॥
บางตัวมีสีดุจดอกบัว บางตัวดุจดอกกิงศุกะ บางตัวมีสีทอง และบางตัวดุจรัศมีแห่งพระจันทร์
13.120.25
तथा राजतवर्णानि कानिचिल्लोहितानि वै ।
नीललोहितताम्राणि कृष्णानि कपिलानि च।
नानारागविचित्राणि यूथानि कुलयूथप ॥ १३.१२०.२५ ॥
ทำนองเดียวกัน บางตัวมีสีเงิน บางตัวสีแดง บางตัวสีน้ำเงินปนแดง สีทองแดง บางตัวดำและบางตัวน้ำตาลอ่อน ฝูงที่มีสีสันหลากหลาย และเหล่าจ่าฝูงแห่งตระกูลฝูงโค
13.120.26
न च क्षीरं सुतस्नेहाद्वत्सानामुपजीवति ।
भार्गवः केवलं चासीद्गवां प्राणायने रतः ॥ १३.१२०.२६ ॥
ด้วยความรักต่อบุตร ท่านมิได้กินน้ำนมของลูกโคแม้แต่น้อย ภารควะผู้นั้นทุ่มเทแต่เพียงเพื่อดำรงชีวิตของโคเท่านั้น
13.120.27
तथा शुश्रूषतस्तस्य गवां हितमवेक्षतः ।
व्यतीयात्सुमाहान्कालो वत्सोच्छिष्टेन वर्ततः ॥ १३.१२०.२७ ॥
เมื่อท่านปรนนิบัติและเอาใจใส่ต่อประโยชน์ของโค และดำรงชีพด้วยเศษน้ำนมที่ลูกโคทิ้งไว้ กาลเวลาอันยาวนานก็ผ่านไปสำหรับท่าน
13.120.28
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तः सततं प्रस्रवं गवाम् ।
वत्सैरुच्छिष्टमुदितं बहुक्षीरतया बहु ॥ १३.१२०.२८ ॥
ท่านอ่อนล้าเพราะความหิวและความกระหาย และคอยอยู่ตลอดเวลากับน้ำนมที่ไหลจากโค เศษน้ำนมที่ลูกโคทิ้งไว้ถือกันว่ามีมาก เพราะน้ำนมนั้นมีมากนัก
13.120.29
पीतवांस्तेन नामास्य फेनपेत्यभिविश्रुतम् ।
गौतमस्याभिनिष्पन्नमेवं नाम युधिष्ठिर ॥ १३.१२०.२९ ॥
เพราะท่านดื่มมันจึงได้ชื่อว่าเฟนปะ อันเป็นที่รู้จักกันทั่วไป ชื่อนี้เกิดขึ้นจากโคตมะเช่นนี้ ข้าแต่ยุธิษฐิระ