ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.120.1
कः फेनपेति नाम्नाऽसौ कथं वा भक्षितः पुरा ।
मृत उज्जीवितः कस्मात्कथं गोलोकमाश्रितः ॥ १३.१२०.१ ॥
ਫੇਨਪ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਾਧਾ ਗਿਆ? ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ?
13.120.2
विरुद्वे मानुषे लोके तथा समयवर्त्मसु ।
क्रते दैवं हि दुष्प्रपं मानुषेषु विशेषतः।
संशयो मे महानत्र तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१२०.२ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਦੈਵ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਕ ਹੈ।
13.120.3
श्रूयते भार्गवे वंशे सुमित्रो नाम भारत ।
वेदाध्ययनसम्पन्नो विपुले तपसि स्थितः ॥ १३.१२०.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ।
13.120.4
वानप्रस्थाश्रमे युक्तः स्वकर्मनिरतः सदा ।
विनयाचारतत्वज्ञः सर्वधर्मार्थकोविदः ॥ १३.१२०.४ ॥
ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵਿਨਯ ਤੇ ਆਚਾਰ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ।
13.120.5
यत्नात्त्रिषवणस्नायी संध्योपासनतत्परः ।
अग्निहोत्ररतः क्षान्तो जपञ्जुह्वच्च नित्यदाः ॥ १३.१२०.५ ॥
ਜਤਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਧਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਖਿਮਾਸ਼ੀਲ, ਜਪ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਦਾ, ਨਿੱਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
13.120.6
पितृदेवांश्च नियतमतिर्थींश्च स पूजयन् ।
प्राणसन्धारणार्थं च यत्किंचिदुपहारयन् ॥ १३.१२०.६ ॥
ਸਥਿਰ ਮਤੀ ਵਾਲਾ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਉਹ ਭੇਟ ਕਰਦਾ।
13.120.7
गिरिस्त्रिशिखरो नाम यतः प्रभवते नदी ।
कुलजेति पुराणेषु विश्रुता रुद्रनिर्मिता ॥ १३.१२०.७ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ ਨਾਮ ਦੇ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਲਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਰਚੀ ਹੋਈ।
13.120.8
तस्यास्तीरे समे देशे पुष्पमालासमाकुले ।
वन्यौषधिद्रुमोपेते नानापक्षिमृगायुते ॥ १३.१२०.८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਸਮਤਲ ਥਾਂ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਜੰਗਲੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ।
13.120.9
व्यपेतदंशमशके ध्वाङ्क्षगृध्रैरसेविते ।
कृष्णदर्भतृणप्राये सुरम्ये ज्योतिरश्मिनि ॥ १३.१२०.९ ॥
ਡਾਂਸ ਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਾਂ ਤੇ ਗਿਰਝਾਂ ਨਾਲ ਅਣਵਰਤੀ, ਕਾਲੀ ਦਰਭ ਘਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ।
13.120.10
सर्वोन्नतैः समैः श्यामैर्याज्ञीयैस्तरुभिर्वृते ।
तत्राश्रमपदं पुण्यं भृगूणामभवत्पुरा। ॥ १३.१२०.१० ॥
ਸਭ ਉੱਚੇ, ਸਮਤਲ, ਸ਼ਿਆਮਲ ਯਾਜਨੀਯ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ।
13.120.11
उवास तत्र नियतः सुमित्रो नाम भार्गवः ।
यथोद्दिष्टेन पूर्वेषां भृगूणां साधुवर्त्मना ॥ १३.१२०.११ ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਜਮੀ ਭਾਰਗਵ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਪੂਰਵਜ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਸਾਧੂ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ।
13.120.12
तस्मा आङ्गिरसः कश्चिद्ददौ गां शर्करीं शुभाम् ।
वर्षासु पश्चिमे मासि पौर्णमास्यां शुचिव्रतः ॥ १३.१२०.१२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਂਗਿਰਸ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਰਕਰੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ; ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਸ਼ੁੱਚਿਵ੍ਰਤੀ ਹੋ ਕੇ।
13.120.13
स तां लब्ध्वा धर्मशीलश्चिन्तयामास तत्परः ।
सुमित्रः परया भक्त्या जननीमिव मातरम् ॥ १३.१२०.१३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਨੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੋਚਿਆ। ਸੁਮਿੱਤਰ ਨੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ।
13.120.14
तेन सन्धुक्ष्यमाणा सा रोहिणी कामरूपिणी ।
प्रवृद्धिमगमच्छ्रेष्ठा प्राणतश्च सुदर्शना ॥ १३.१२०.१४ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਵਧੀ; ਪ੍ਰਾਣਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਸੀ।
13.120.15
सिराविमुक्तपार्श्वान्ता विपुलां कान्तिमुद्वहत् ।
श्यामपार्श्वान्तपृष्ठा सा सुरभिर्मधुपिङ्गला ॥ १३.१२०.१५ ॥
ਨਸਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਪਸਲੀਆਂ ਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਂਤੀ ਧਾਰਦੀ ਸੀ; ਕਾਲੀਆਂ ਪਸਲੀਆਂ, ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸੁਰਭੀ ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੀ ਪੀਲੀ ਸੀ।
13.120.16
बृहती सूक्ष्मरोमान्ता रूपोदग्रा तनुत्वचा ।
कृष्णपुच्छा श्वेतवक्त्रा समवृत्तपयोधरा ॥ १३.१२०.१६ ॥
ਉਹ ਬ੍ਰਹਤੀ, ਬਾਰੀਕ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ, ਪਤਲੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ ਪੂਛ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਬਰਾਬਰ ਗੋਲ ਥਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
13.120.17
पृष्ठोन्नता पूर्वनता शङ्कुकर्णी सुलोचना ।
दीर्घजिह्वा ह्रस्वशृङ्गी सम्पूर्णदशनान्तरा ॥ १३.१२०.१७ ॥
ਪਿੱਠ ਤੇ ਉੱਚੀ, ਅੱਗੇ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀ, ਛੋਟੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
13.120.18
मांसाधिकगलान्ता सा प्रसन्ना शुभदर्शना ।
नित्यं शमयुता स्निग्धा सम्पूर्णोदात्तनिस्वना ॥ १३.१२०.१८ ॥
ਗਲੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਧ ਮਾਸ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕੋਮਲ, ਪੂਰੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਸੀ।
13.120.19
प्राजापत्यैर्गवां नित्यं प्रशस्तैर्लक्षणैर्युता ।
यौवनस्थेव वनिता शुशुभे रूपशोभया ॥ १३.१२०.१९ ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ, ਸਦਾ ਉੱਤਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਗਾਂ, ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸਤਰੀ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠੀ।
13.120.20
वृषेणोपगता सा तु कल्या मधुरदर्शना ।
मिथुनं जनयामास तुल्यरूपमिवात्मनः ॥ १३.१२०.२० ॥
ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਇੱਕ ਬਲਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ।
13.120.21
संवर्धयामास स तां सवत्सां भार्गवो मुनिः ।
तयोः प्रजाधिसंसर्गात्सहस्रं च गवामभूत् ॥ १३.१२०.२१ ॥
ਭਾਰਗਵ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ ਪਾਲਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
13.120.22
गवां जातिसहस्राणि सम्भूतानि परस्परम् ।
ऋषभाणां च राजेन्द्र नैवान्तः प्रतिदृश्यते ॥ १३.१२०.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
13.120.23
तैराश्रमपदं रम्यमरण्यं चैव सर्वशः ।
समाकुलं समभवन्मेघैरिव नभस्थलम् ॥ १३.१२०.२३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਮਣੀਕ ਆਸ਼ਰਮ-ਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.120.24
कानि चित्पद्मवर्णानि किंशुकाभानि कानिचित् ।
रुक्मवर्णानि चान्यानि चन्द्रांशुसदृशानि च ॥ १३.१२०.२४ ॥
ਕੁਝ ਕਮਲ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਢਾਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ।
13.120.25
तथा राजतवर्णानि कानिचिल्लोहितानि वै ।
नीललोहितताम्राणि कृष्णानि कपिलानि च।
नानारागविचित्राणि यूथानि कुलयूथप ॥ १३.१२०.२५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੀਆਂ, ਕੁਝ ਲਾਲ, ਨੀਲੀਆਂ-ਲਾਲ ਤੇ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਸਨ। ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਨ।
13.120.26
न च क्षीरं सुतस्नेहाद्वत्सानामुपजीवति ।
भार्गवः केवलं चासीद्गवां प्राणायने रतः ॥ १३.१२०.२६ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਛਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਕੇਵਲ ਗਊਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
13.120.27
तथा शुश्रूषतस्तस्य गवां हितमवेक्षतः ।
व्यतीयात्सुमाहान्कालो वत्सोच्छिष्टेन वर्ततः ॥ १३.१२०.२७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਊਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵੱਛਿਆਂ ਦੇ ਜੂਠੇ ਉੱਤੇ ਜੀਂਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।
13.120.28
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तः सततं प्रस्रवं गवाम् ।
वत्सैरुच्छिष्टमुदितं बहुक्षीरतया बहु ॥ १३.१२०.२८ ॥
ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਦਾ ਗਊਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਵੱਛਿਆਂ ਦਾ ਜੂਠਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.120.29
पीतवांस्तेन नामास्य फेनपेत्यभिविश्रुतम् ।
गौतमस्याभिनिष्पन्नमेवं नाम युधिष्ठिर ॥ १३.१२०.२९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪੀਤਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਫੇਨਪ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।