મહાભારત · અધ્યાય 13.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.124.1
पवित्राणां पवित्रं यच्छ्रेष्ठं लोकेषु पूजितम् ।
महाव्रतं महाभाग तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१२४.१ ॥
પવિત્રોમાં જે સૌથી પવિત્ર, લોકોમાં શ્રેષ્ઠ અને પૂજિત છે, જે મહાવ્રત છે, હે મહાભાગ પિતામહ, તે મને કહો.
13.124.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रस्य संवादं व्यासस्य च शुकस्य च ॥ १३.१२४.२ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — પિતા અને પુત્રનો સંવાદ, વ્યાસ અને શુકનો સંવાદ.
13.124.3
ऋषीणामुत्तमं कृष्णं भावितात्मानमच्युतम् ।
पारम्पर्यविशेषज्ञं सर्वशास्त्रार्थकोविदम् ॥ १३.१२४.३ ॥
ઋષિઓમાં ઉત્તમ, કૃષ્ણ (વ્યાસ), આત્મસંયમી, અચ્યુત, પરંપરાના વિશેષ જ્ઞાતા, સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થમાં કુશળ.
13.124.4
कृतशौचः शुकस्तत्र कृतजप्यः कृताह्निकः ।
परं नियममास्थाय परं धर्ममुपाश्रितः ॥ १३.१२४.४ ॥
ત્યાં શુકે શૌચ કર્યું, જપ કર્યો, નિત્યકર્મ કર્યું, પરમ નિયમ સ્વીકારી પરમ ધર્મનો આશ્રય લીધો.
13.124.5
प्रणम्य शिरसा व्यासं सूक्ष्मतत्वार्थदर्शिनम् ।
शुकः पप्रच्छ वै प्रश्नं दानधर्मकुतूहलः ॥ १३.१२४.५ ॥
સૂક્ષ્મ તત્ત્વાર્થ જોનાર વ્યાસને મસ્તક નમાવી પ્રણામ કરીને, દાનધર્મના કૌતુકવાળા શુકે પ્રશ્ન પૂછ્યો.
13.124.6
बहुचित्राणि दानानि बहुशः शंससे मुने ।
महार्थं पावनं पुण्यं किंस्विद्दानं महाफलम् ॥ १३.१२४.६ ॥
હે મુનિ, આપ અનેક વિચિત્ર દાનોનું વારંવાર વર્ણન કરો છો. પણ મહાર્થ, પાવન, પુણ્યમય અને મહાફળ આપનારું દાન કયું?
13.124.7
केन दुर्गाणि तरति केन लोकानवाप्नुते ।
केन वा महदाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १३.१२४.७ ॥
શાથી મનુષ્ય દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે, શાથી લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે, અથવા શાથી આ લોકમાં અને પરલોકમાં મહાન ફળ પામે છે?
13.124.8
के वा यज्ञस्य वोढारः केषु यज्ञः प्रतिष्ठितः ।
किञ्च यज्ञस्य यज्ञत्वं किञ्च यज्ञस्य भेषजम्।
यज्ञानामुत्तमं किञ्च तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १३.१२४.८ ॥
યજ્ઞને વહન કરનારા કોણ છે, યજ્ઞ શેના પર પ્રતિષ્ઠિત છે, યજ્ઞનું યજ્ઞત્વ શું છે, યજ્ઞની ઔષધિ શું છે, અને યજ્ઞોમાં ઉત્તમ શું છે? તે આપ મને કહો.
13.124.9
स तस्मै भजमानाय जातकौतूहलाय च ।
व्यासो व्रतनिधिः प्राह गवामिदमनुत्तमम् ॥ १३.१२४.९ ॥
વ્રતોના ભંડાર એવા વ્યાસે શરણે આવેલા અને જિજ્ઞાસાથી ભરેલા તેને ગાયો વિષે આ અનુપમ ઉપદેશ કહ્યો.
13.124.10
धन्यं यशस्यमायुष्यं लोके श्रुतिसुखावहम् ।
यत्पवित्रं पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥ १३.१२४.१० ॥
આ ધન્ય, યશદાયક, આયુષ્ય આપનારું, લોકમાં કાનને સુખ આપનારું છે; જે પવિત્રોમાં પવિત્ર અને મંગળોમાં મંગળ છે.
13.124.11
सर्वपापप्रशमनं तत्समासेन मे शृणु ।
यदिदं तिष्ठते लोके जगत्स्थावरजङ्गमम्।
गावस्तत्प्राप्य तिष्ठन्ति गोलोके पुण्यदर्शनाः ॥ १३.१२४.११ ॥
સર્વ પાપોનું શમન કરનારું તે સંક્ષેપમાં મારી પાસેથી સાંભળો. જગતમાં આ સ્થાવર-જંગમ વિશ્વ જેને પામીને ટકી રહ્યું છે, તે ગાયો પુણ્યદર્શન થઈને ગોલોકમાં રહે છે.
13.124.12
मातरः सर्वभूतानां विश्वस्य जगतश्च ह ।
रुद्राणामिह साध्यानां गाव एव तु मातरः ॥ १३.१२४.१२ ॥
ગાયો જ સર્વ પ્રાણીઓની, વિશ્વની અને જગતની માતાઓ છે; અહીં રુદ્રોની અને સાધ્યોની પણ ગાયો જ માતાઓ છે.
13.124.13
रुद्राणां मातरो ह्येता ह्यादित्यानां स्वसा स्मृताः ।
वसूनां च दुहित्रस्ता ब्रह्मसन्तानमूलजाः ॥ १३.१२४.१३ ॥
આ રુદ્રોની માતાઓ છે, આદિત્યોની બહેનો મનાય છે, અને વસુઓની પુત્રીઓ છે; બ્રહ્મસંતાનના મૂળમાંથી જન્મેલી.
13.124.14
यासामधिपतिः पूषा मरुतो वालबन्धनाः ।
ऐश्वर्यं वरुणो राजा विश्वेदेवाः समाश्रिताः ॥ १३.१२४.१४ ॥
જેમના અધિપતિ પૂષા છે, મરુતો જેમની પૂંછડીએ બંધાયેલા છે, રાજા વરુણ જેમનું ઐશ્વર્ય છે, અને વિશ્વદેવો જેમના આશ્રિત છે.
13.124.15
य एवं वेद ता गावो मातरो देवपूजिताः ।
स विप्रो ब्रह्मलोकाय गवां लोकाय वा ध्रुवः ॥ १३.१२४.१५ ॥
જે એમ જાણે છે કે આ ગાયો દેવપૂજિત માતાઓ છે, તે વિપ્ર બ્રહ્મલોક માટે કે ગોલોક માટે અટલ થાય છે.
13.124.16
गावस्तु नावमन्येत कर्मणा मनसा गिरा ।
गवां स्थानं परं लोके प्रार्थयेद्यः परां गतिम् ॥ १३.१२४.१६ ॥
ગાયોનું કર્મ, મન કે વાણીથી ક્યારેય અપમાન ન કરવું; જે પરમ ગતિ ઇચ્છે તેણે લોકમાં ગાયોનું પરમ સ્થાન ઇચ્છવું.
13.124.17
न पद्भ्यां ताडयेद्गा वै न दण्डेन न मुष्टिना ।
इमां विद्यामुपाश्रित्य पावनीं ब्रह्मनिर्मिताम् ॥ १३.१२४.१७ ॥
ગાયોને પગથી ન મારવી, ખરેખર લાકડીથી કે મુઠ્ઠીથી પણ ન મારવી; બ્રહ્માએ રચેલી આ પાવન વિદ્યાનો આશ્રય લઈને.
13.124.18
मातॄणामन्ववाये च न गोमध्ये न गोव्रजे ।
नरो मूत्रपुरीषस्य दृष्ट्वा कुर्याद्विसर्जनम् ॥ १३.१२४.१८ ॥
માતાઓના વંશની હાજરીમાં, ગાયોની વચ્ચે અને ગમાણમાં માણસે મૂત્ર-મળનો ત્યાગ ન કરવો; તે જોઈને જ કરવો.
13.124.19
शुद्धाश्चन्दनशीताङ्ग्यश्चन्द्ररश्मिसमप्रभाः ।
सौम्याः सुरभ्यः सुभगा गावो गुग्गुलुगन्धयः ॥ १३.१२४.१९ ॥
શુદ્ધ, ચંદન જેવા શીતળ અંગોવાળી, ચંદ્રકિરણો સમાન પ્રભાવાળી, સૌમ્ય, સુગંધી, શુભ, ગુગ્ગુલની સુગંધવાળી ગાયો.
13.124.20
सर्वे देवाऽविशन्गा वै समुद्रमिव सिन्धवः ।
दिवं चैवान्तरिक्षं च गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२० ॥
બધા દેવો ગાયોમાં પ્રવેશ્યા, જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં પ્રવેશે. ગાયોની સમૃદ્ધિ પામનાર સ્વર્ગ અને અંતરિક્ષ બંને પામે છે.
13.124.21
दधिना जुहुयादग्निं दधिना स्वस्ति वाचयेत् ।
दधि दद्याच्च प्राशेत गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२१ ॥
દહીં વડે અગ્નિમાં હવન કરવો, દહીં વડે સ્વસ્તિવાચન કરવું. દહીં દાન કરી ખાવું; એમ કરનાર ગાયોની સમૃદ્ધિ પામે છે.
13.124.22
घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् ।
घृतमालभ्य प्राश्नीयाद्गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२२ ॥
ઘી વડે અગ્નિમાં હવન કરવો, ઘી વડે સ્વસ્તિવાચન કરવું. ઘીને સ્પર્શીને ખાવું; તે ગાયોની સમૃદ્ધિ પામે છે.
13.124.23
गावः संजीवना यास्तु गावो दानमनुत्तमम् ।
ताः पुण्यगोपाः सुफला भजमानं भजन्तु माम् ॥ १३.१२४.२३ ॥
જીવન આપનારી ગાયો, ગોદાન સર્વોત્તમ છે — પુણ્યની રક્ષક અને શુભફળ આપનારી તે ગાયો સેવા કરનાર મને પણ કૃપા કરો.
13.124.24
येन देवाः पवित्रेण स्वर्गलोकमितो गताः ।
तत्पवित्रं पवित्राणां मम मूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥ १३.१२४.२४ ॥
જે પવિત્ર સાધનથી દેવો અહીંથી સ્વર્ગલોક ગયા, તે પવિત્રોમાં પવિત્ર સાધન મારા મસ્તક પર સ્થાપિત છે.
13.124.25
वीणामृदङ्गपणवा गवां गात्रं प्रतिष्ठिताः ।
क्रीडारतिविहारार्थे त्रिषु लोकेषु वर्तते ॥ १३.१२४.२५ ॥
વીણા, મૃદંગ અને પણવ ગાયોના શરીરમાં પ્રતિષ્ઠિત છે; ક્રીડા, રતિ અને વિહાર માટે તે ત્રણે લોકમાં વિદ્યમાન છે.
13.124.26
न तत्र देवा वर्तन्ते नाग्निहोत्राणि जुह्वति ।
न यज्ञैरिज्यते चात्र यत्र गौर्वै न दृश्यते ॥ १३.१२४.२६ ॥
જ્યાં ગાય દેખાતી નથી ત્યાં દેવતાઓ વસતા નથી, અગ્નિહોત્રની આહુતિઓ અપાતી નથી, અને યજ્ઞોથી પૂજા પણ થતી નથી.
13.124.27
क्षीरं दधि घृथं यासां रसानामुत्तमो रसः ।
अमृतप्रभवा गावस्त्रैलोक्यं येन जीवति ॥ १३.१२४.२७ ॥
દૂધ, દહીં, ઘી — રસોમાં ઉત્તમ રસ — અમૃતથી જન્મેલી ગાયોમાંથી મળે છે; તેમનાથી ત્રણે લોક જીવે છે.
13.124.28
इमामाहूय धेनुं च सवत्सां यज्ञमातरम् ।
उपाह्वयन्ति यां विप्रा गावो यज्ञहविष्कृतम् ॥ १३.१२४.२८ ॥
વાછરડા સહિત આ ધેનુને — યજ્ઞની માતાને — બોલાવીને બ્રાહ્મણો તેને આહ્વાન કરે છે; ગાયો યજ્ઞહવિથી બનેલી છે.
13.124.29
या मेध्या प्रथमं कर्म इयं धेनुः सरस्वती ।
पौर्णमासेन वत्सेन कामं कामगुणान्विता ॥ १३.१२४.२९ ॥
પવિત્ર કર્મોમાં પ્રથમ એવી આ ધેનુ સરસ્વતી છે; પૌર્ણમાસ યજ્ઞના વાછરડા સાથે, ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત.
13.124.30
यत्र सर्वमिदं प्रोतं यत्किंचिज्जङ्गमं जगत् ।
स गौर्वै प्रथमा पुण्या सर्वभूतहिते रता ॥ १३.१२४.३० ॥
જેમાં આ બધું અને જે કંઈ ચાલતું જગત પરોવાયેલું છે — તે ગાય જ પ્રથમ અને પુણ્યશાળી છે, સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત.
13.124.31
धारणाः पावनाः पुण्या भावना भूतभावनाः ।
गावो मामभिरक्षन्तु इह लोके परत्र च ॥ १३.१२४.३१ ॥
પવિત્ર, પુણ્યદાયી અને જીવોનું પોષણ કરનારી ભાવનારૂપ ધારણાઓ — ગાયો આ લોકમાં અને પરલોકમાં મારું રક્ષણ કરો.
13.124.32
एष यज्ञः सहोपाङ्ग एष यज्ञः सनातनः ।
वेदाः सहोपनिषदो गवां रूपाः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.१२४.३२ ॥
આ યજ્ઞ ઉપાંગો સહિત છે; આ સનાતન યજ્ઞ છે. વેદો અને ઉપનિષદો ગાયોના રૂપોમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.
13.124.33
एतत्तात मया प्रोक्तं गवामिह परं मतम् ।
सर्वतः श्रावयेन्नित्यं प्रयतो ब्रह्मसंसदि ॥ १३.१२४.३३ ॥
હે તાત! ગાયો વિશે મેં કહેલો આ પરમ મત છે. સંયમી પુરુષે બ્રાહ્મણોની સભામાં સદા આ સંભળાવવું.
13.124.34
श्रुत्वा लभेत ताँल्लोकान्ये मया परिकीर्तिताः ।
श्रावयित्वापि प्रीतात्मा लोकांस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१२४.३४ ॥
મેં વર્ણવેલા તે લોકો સાંભળનાર પ્રાપ્ત કરે છે; સંભળાવનાર પણ પ્રસન્ન મનથી તે જ લોકો પામે છે.
13.124.35
धेनुमेकां समादद्यादहन्यहनि पावनीम् ।
तत्तथा प्राप्नुयाद्विप्रः पठन्वै गोमतीं सदा ॥ १३.१२४.३५ ॥
બ્રાહ્મણે દરરોજ એક પવિત્ર ધેનુનું દાન સ્વીકારવું; સદા ગોમતીનો પાઠ કરનાર તેવું જ ફળ પામે છે.
13.124.36
अथ धेनुर्न विद्यते तिलधेनुमनुत्तमाम् ।
दद्याद्गोमतिकल्पेन तां धेनुं सर्वपावनीम् ॥ १३.१२४.३६ ॥
ધેનુ ન મળે તો ગોમતી વિધિ અનુસાર સર્વપાવન ઉત્તમ તિલધેનુનું દાન કરવું.
13.124.37
आह्निकं गोमतीं नित्यं यः पठेत सदा नरः ।
सर्वपापात्प्रमुच्येत प्रयतात्मा य आचरेत् ॥ १३.१२४.३७ ॥
જે મનુષ્ય સદા નિત્ય ગોમતીનું આહ્નિક પાઠ કરે છે, સંયમી આત્માથી આચરણ કરનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.124.38
घृतं वा नित्यमालभ्य प्राश्य वा गोमतीं जपेत् ।
स्नात्वा वा गोकरीषेण पठन्पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.१२४.३८ ॥
ઘીને નિત્ય સ્પર્શીને કે ચાખીને ગોમતીનો જપ કરવો; અથવા ગોમયથી સ્નાન કરીને પાઠ કરનાર પાપથી મુક્ત થાય છે.
13.124.39
मनसा गोमतीं जप्येद्गोमत्या नित्यमाह्निकम् ।
न त्वेन दिवसं कुर्याद्व्यर्थं गोमत्यपाठकः ॥ १३.१२४.३९ ॥
મનથી ગોમતીનો જપ કરવો, ગોમતી વડે નિત્ય આહ્નિક કરવું; પરંતુ ગોમતીનો પાઠ ન કરનાર દિવસ વ્યર્થ ગુમાવે છે.
13.124.40
गोमतीं जपमाना हि देवा देवत्वमाप्नुवन् ।
ऋषित्वमृषयश्चापि गोमत्या सर्वमाप्नुवन् ॥ १३.१२४.४० ॥
ગોમતીનો જપ કરતા દેવોએ દેવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; ઋષિઓએ પણ ઋષિત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; ગોમતીથી તેમણે સર્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
13.124.41
बद्धो बन्धात्प्रमुच्येत कृच्छ्रान्मुच्येत सङ्कटात् ।
गोमतीं सेवते यस्तु लभते प्रियसङ्गमम् ॥ १३.१२४.४१ ॥
બંધાયેલો બંધનથી મુક્ત થાય છે; કષ્ટ અને સંકટથી છૂટે છે; જે ગોમતીની સેવા કરે છે તે પ્રિયનો સંગ પામે છે.
13.124.42
एतत्पवित्रं कार्त्स्न्येन एतद्व्रतमनुत्तमम् ।
एतत्तु पृथिवीपाल पावनं शृण्वतां सदा ॥ १३.१२४.४२ ॥
આ સંપૂર્ણપણે પવિત્ર છે; આ શ્રેષ્ઠ વ્રત છે. હે પૃથ્વીપાલક, આ સાંભળનારાઓને સદા પાવન કરે છે.
13.124.43
पुत्रकामाश्च ये केचिद्धनकामाश्च मानवाः ।
अद्धाने चोरवैरिभ्यो मुच्यते गोमतीं पठन् ॥ १३.१२४.४३ ॥
પુત્રની ઇચ્છા રાખનારા, ધનની ઇચ્છા રાખનારા, અને માર્ગમાં ચોર તથા શત્રુઓથી ભય પામનારા મનુષ્યો ગોમતીનો પાઠ કરીને મુક્ત થાય છે.
13.124.44
पूर्ववैरानुबन्धेषु रणए चाप्याततायिनः ।
लभेत जयमेवाशु सदा गोमतिपाठकः ॥ १३.१२४.४४ ॥
જૂના વેરથી બંધાયેલા યુદ્ધોમાં અને રણભૂમિમાં આતતાયીઓ સામે પણ ગોમતીનો પાઠ કરનાર સદા ઝડપથી વિજય મેળવે છે.