महाभारत · अध्याय 13.124
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.124.1
पवित्राणां पवित्रं यच्छ्रेष्ठं लोकेषु पूजितम् ।
महाव्रतं महाभाग तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१२४.१ ॥
पवित्रांमध्ये जे सर्वात पवित्र, लोकांमध्ये श्रेष्ठ आणि पूजित, जे महाव्रत आहे, हे महाभाग पितामह, ते मला सांगा.
13.124.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पितुः पुत्रस्य संवादं व्यासस्य च शुकस्य च ॥ १३.१२४.२ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — पिता व पुत्र यांचा संवाद, व्यास व शुक यांचा संवाद.
13.124.3
ऋषीणामुत्तमं कृष्णं भावितात्मानमच्युतम् ।
पारम्पर्यविशेषज्ञं सर्वशास्त्रार्थकोविदम् ॥ १३.१२४.३ ॥
ऋषींमध्ये उत्तम, कृष्ण (व्यास), आत्मसंयमी, अच्युत, परंपरेचे विशेष जाणकार, सर्व शास्त्रार्थात निपुण.
13.124.4
कृतशौचः शुकस्तत्र कृतजप्यः कृताह्निकः ।
परं नियममास्थाय परं धर्ममुपाश्रितः ॥ १३.१२४.४ ॥
तेथे शुकाने शौच केले, जप केला, नित्यकर्म केले, परम नियम स्वीकारून परम धर्माचा आश्रय घेतला.
13.124.5
प्रणम्य शिरसा व्यासं सूक्ष्मतत्वार्थदर्शिनम् ।
शुकः पप्रच्छ वै प्रश्नं दानधर्मकुतूहलः ॥ १३.१२४.५ ॥
सूक्ष्म तत्त्वार्थ पाहणाऱ्या व्यासांना मस्तक नमवून प्रणाम करून, दानधर्माविषयी कुतूहल असलेल्या शुकाने प्रश्न विचारला.
13.124.6
बहुचित्राणि दानानि बहुशः शंससे मुने ।
महार्थं पावनं पुण्यं किंस्विद्दानं महाफलम् ॥ १३.१२४.६ ॥
हे मुनी, आपण अनेक विचित्र दानांचे वारंवार वर्णन करता. पण महार्थ, पावन, पुण्यमय आणि महाफल देणारे दान कोणते?
13.124.7
केन दुर्गाणि तरति केन लोकानवाप्नुते ।
केन वा महदाप्नोति इह लोके परत्र च ॥ १३.१२४.७ ॥
कशाने माणूस संकटे पार करतो, कशाने लोक प्राप्त करतो, किंवा कशाने इहलोकी आणि परलोकी महान फल मिळवतो?
13.124.8
के वा यज्ञस्य वोढारः केषु यज्ञः प्रतिष्ठितः ।
किञ्च यज्ञस्य यज्ञत्वं किञ्च यज्ञस्य भेषजम्।
यज्ञानामुत्तमं किञ्च तद्भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ १३.१२४.८ ॥
यज्ञाचे वाहक कोण, यज्ञ कशावर प्रतिष्ठित आहे, यज्ञाचे यज्ञत्व काय, यज्ञाचे औषध काय, आणि यज्ञांमध्ये उत्तम काय? ते तुम्ही मला सांगा.
13.124.9
स तस्मै भजमानाय जातकौतूहलाय च ।
व्यासो व्रतनिधिः प्राह गवामिदमनुत्तमम् ॥ १३.१२४.९ ॥
व्रतांचा निधी असलेले ते व्यास, शरण आलेल्या आणि कुतूहलाने भरलेल्या त्याला गायींविषयीचा हा अनुत्तम उपदेश सांगू लागले.
13.124.10
धन्यं यशस्यमायुष्यं लोके श्रुतिसुखावहम् ।
यत्पवित्रं पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥ १३.१२४.१० ॥
हे धन्य, यशदायी, दीर्घायुष्य देणारे, जगात कानांना सुख देणारे आहे; जे पवित्रांमध्ये पवित्र आणि मंगलांमध्ये मंगल आहे.
13.124.11
सर्वपापप्रशमनं तत्समासेन मे शृणु ।
यदिदं तिष्ठते लोके जगत्स्थावरजङ्गमम्।
गावस्तत्प्राप्य तिष्ठन्ति गोलोके पुण्यदर्शनाः ॥ १३.१२४.११ ॥
सर्व पापांचे शमन करणारे ते थोडक्यात माझ्याकडून ऐका. या जगात जे स्थावर-जंगम विश्व आहे, ते ज्याला प्राप्त करून उभे आहे, त्या गायी पुण्यदर्शन होऊन गोलोकात राहतात.
13.124.12
मातरः सर्वभूतानां विश्वस्य जगतश्च ह ।
रुद्राणामिह साध्यानां गाव एव तु मातरः ॥ १३.१२४.१२ ॥
गायीच सर्व प्राण्यांच्या, विश्वाच्या आणि जगाच्या माता आहेत; येथे रुद्र आणि साध्यांच्याही गायीच माता आहेत.
13.124.13
रुद्राणां मातरो ह्येता ह्यादित्यानां स्वसा स्मृताः ।
वसूनां च दुहित्रस्ता ब्रह्मसन्तानमूलजाः ॥ १३.१२४.१३ ॥
या रुद्रांच्या माता आहेत, आदित्यांच्या भगिनी मानल्या गेल्या आहेत, आणि वसूंच्या कन्या आहेत; ब्रह्मसंततीच्या मूळातून जन्मलेल्या.
13.124.14
यासामधिपतिः पूषा मरुतो वालबन्धनाः ।
ऐश्वर्यं वरुणो राजा विश्वेदेवाः समाश्रिताः ॥ १३.१२४.१४ ॥
ज्यांचा अधिपती पूषा आहे, मरुत् ज्यांच्या शेपटीला बांधलेले आहेत, राजा वरुण ज्यांचे ऐश्वर्य आहे, आणि विश्वदेव ज्यांचा आश्रय घेतात.
13.124.15
य एवं वेद ता गावो मातरो देवपूजिताः ।
स विप्रो ब्रह्मलोकाय गवां लोकाय वा ध्रुवः ॥ १३.१२४.१५ ॥
जो असे जाणतो की या गायी देवपूजित माता आहेत, तो विप्र ब्रह्मलोकासाठी किंवा गोलोकासाठी स्थिर होतो.
13.124.16
गावस्तु नावमन्येत कर्मणा मनसा गिरा ।
गवां स्थानं परं लोके प्रार्थयेद्यः परां गतिम् ॥ १३.१२४.१६ ॥
गायींचा अपमान कर्माने, मनाने किंवा वाणीने कधीही करू नये; जो परम गती इच्छितो, त्याने लोकात गायींचे परम स्थान मागावे.
13.124.17
न पद्भ्यां ताडयेद्गा वै न दण्डेन न मुष्टिना ।
इमां विद्यामुपाश्रित्य पावनीं ब्रह्मनिर्मिताम् ॥ १३.१२४.१७ ॥
गायींना पायाने मारू नये, खरोखर काठीने किंवा मुठीनेही मारू नये; ब्रह्मनिर्मित या पावन विद्येचा आश्रय घेऊन.
13.124.18
मातॄणामन्ववाये च न गोमध्ये न गोव्रजे ।
नरो मूत्रपुरीषस्य दृष्ट्वा कुर्याद्विसर्जनम् ॥ १३.१२४.१८ ॥
मातांच्या वंशाच्या समोर, गायींच्या मध्ये, आणि गोठ्यात माणसाने मूत्र-मल विसर्जन करू नये; ते पाहूनच करावे.
13.124.19
शुद्धाश्चन्दनशीताङ्ग्यश्चन्द्ररश्मिसमप्रभाः ।
सौम्याः सुरभ्यः सुभगा गावो गुग्गुलुगन्धयः ॥ १३.१२४.१९ ॥
शुद्ध, चंदनासारखे शीतल अंग असलेल्या, चंद्रकिरणांसारख्या तेजस्वी, सौम्य, सुगंधी, शुभ आणि गुग्गुळाच्या गंधाच्या गायी.
13.124.20
सर्वे देवाऽविशन्गा वै समुद्रमिव सिन्धवः ।
दिवं चैवान्तरिक्षं च गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२० ॥
सर्व देव गायींमध्ये प्रविष्ट झाले, जसे नद्या समुद्रात मिळतात. गायींची समृद्धी प्राप्त करणारा स्वर्ग आणि अंतरिक्ष दोन्ही मिळवतो.
13.124.21
दधिना जुहुयादग्निं दधिना स्वस्ति वाचयेत् ।
दधि दद्याच्च प्राशेत गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२१ ॥
दह्याने अग्नीत हवन करावे, दह्याने स्वस्तिवाचन करावे. दही दान करून खावे; असे करणारा गायींची समृद्धी मिळवतो.
13.124.22
घृतेन जुहुयादग्निं घृतेन स्वस्ति वाचयेत् ।
घृतमालभ्य प्राश्नीयाद्गवां व्युष्टिं समश्नुते ॥ १३.१२४.२२ ॥
तुपाने अग्नीत हवन करावे, तुपाने स्वस्तिवाचन करावे. तूप स्पर्श करून खावे; तो गायींची समृद्धी मिळवतो.
13.124.23
गावः संजीवना यास्तु गावो दानमनुत्तमम् ।
ताः पुण्यगोपाः सुफला भजमानं भजन्तु माम् ॥ १३.१२४.२३ ॥
जीवनदायी गायी, गोदान हेच श्रेष्ठ — पुण्याचे रक्षण करणाऱ्या, शुभफल देणाऱ्या त्या गायी माझ्यासारख्या सेवकालाही अनुग्रह करोत.
13.124.24
येन देवाः पवित्रेण स्वर्गलोकमितो गताः ।
तत्पवित्रं पवित्राणां मम मूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥ १३.१२४.२४ ॥
ज्या पवित्र साधनाने देव येथून स्वर्गलोकाला गेले, ते पवित्रांतील पवित्र साधन माझ्या मस्तकावर स्थापित आहे.
13.124.25
वीणामृदङ्गपणवा गवां गात्रं प्रतिष्ठिताः ।
क्रीडारतिविहारार्थे त्रिषु लोकेषु वर्तते ॥ १३.१२४.२५ ॥
वीणा, मृदंग आणि पणव गायींच्या शरीरात प्रतिष्ठित आहेत; क्रीडा, रती आणि विहारासाठी ते त्रिलोकात आहेत.
13.124.26
न तत्र देवा वर्तन्ते नाग्निहोत्राणि जुह्वति ।
न यज्ञैरिज्यते चात्र यत्र गौर्वै न दृश्यते ॥ १३.१२४.२६ ॥
जिथे गाय दिसत नाही तेथे देव राहत नाहीत, अग्निहोत्राच्या आहुती दिल्या जात नाहीत आणि यज्ञांनी पूजाही होत नाही.
13.124.27
क्षीरं दधि घृथं यासां रसानामुत्तमो रसः ।
अमृतप्रभवा गावस्त्रैलोक्यं येन जीवति ॥ १३.१२४.२७ ॥
दूध, दही, तूप — रसांमधील उत्तम रस — अमृतापासून जन्मलेल्या गायींपासून मिळतात; त्यांच्याने त्रिलोक जगतो.
13.124.28
इमामाहूय धेनुं च सवत्सां यज्ञमातरम् ।
उपाह्वयन्ति यां विप्रा गावो यज्ञहविष्कृतम् ॥ १३.१२४.२८ ॥
वासरासह या धेनूला — यज्ञाच्या मातेला — बोलावून ब्राह्मण तिला आवाहन करतात; गायी यज्ञहविष्यापासून निर्माण झाल्या आहेत.
13.124.29
या मेध्या प्रथमं कर्म इयं धेनुः सरस्वती ।
पौर्णमासेन वत्सेन कामं कामगुणान्विता ॥ १३.१२४.२९ ॥
पवित्र कर्मांमध्ये प्रथम असलेली ही धेनू सरस्वती आहे; पौर्णमास यज्ञाच्या वासरासह, इच्छित गुणांनी युक्त.
13.124.30
यत्र सर्वमिदं प्रोतं यत्किंचिज्जङ्गमं जगत् ।
स गौर्वै प्रथमा पुण्या सर्वभूतहिते रता ॥ १३.१२४.३० ॥
ज्यामध्ये हे सर्व आणि जे जे जंगम जग गुंफलेले आहे — तीच गाय प्रथम आणि पुण्यवान आहे, सर्व भूतांच्या हितात रत.
13.124.31
धारणाः पावनाः पुण्या भावना भूतभावनाः ।
गावो मामभिरक्षन्तु इह लोके परत्र च ॥ १३.१२४.३१ ॥
पवित्र, पुण्यकारक आणि प्राण्यांचे पोषण करणाऱ्या भावना अशा धारणा — गाई इहलोकी आणि परलोकी माझे रक्षण करोत.
13.124.32
एष यज्ञः सहोपाङ्ग एष यज्ञः सनातनः ।
वेदाः सहोपनिषदो गवां रूपाः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.१२४.३२ ॥
हा यज्ञ आपल्या उपांगांसह आहे; हा सनातन यज्ञ आहे. वेद आणि उपनिषदे गाईंच्या रूपांनी प्रतिष्ठित आहेत.
13.124.33
एतत्तात मया प्रोक्तं गवामिह परं मतम् ।
सर्वतः श्रावयेन्नित्यं प्रयतो ब्रह्मसंसदि ॥ १३.१२४.३३ ॥
हे तात! गाईंविषयी मी सांगितलेले हे परम मत आहे. संयमी पुरुषाने ब्राह्मणांच्या सभेत नेहमी हे ऐकवावे.
13.124.34
श्रुत्वा लभेत ताँल्लोकान्ये मया परिकीर्तिताः ।
श्रावयित्वापि प्रीतात्मा लोकांस्तान्प्रतिपद्यते ॥ १३.१२४.३४ ॥
मी वर्णिलेली ती लोके ऐकणारा प्राप्त करतो; ऐकवणाराही प्रसन्न मनाने तीच लोके प्राप्त करतो.
13.124.35
धेनुमेकां समादद्यादहन्यहनि पावनीम् ।
तत्तथा प्राप्नुयाद्विप्रः पठन्वै गोमतीं सदा ॥ १३.१२४.३५ ॥
ब्राह्मणाने दररोज एक पवित्र धेनू स्वीकारावी; नेहमी गोमती पठण करणारा तसेच फल मिळवतो.
13.124.36
अथ धेनुर्न विद्यते तिलधेनुमनुत्तमाम् ।
दद्याद्गोमतिकल्पेन तां धेनुं सर्वपावनीम् ॥ १३.१२४.३६ ॥
धेनू उपलब्ध नसेल तर गोमती विधीप्रमाणे सर्वपावन उत्तम तिलधेनू दान करावी.
13.124.37
आह्निकं गोमतीं नित्यं यः पठेत सदा नरः ।
सर्वपापात्प्रमुच्येत प्रयतात्मा य आचरेत् ॥ १३.१२४.३७ ॥
जो मनुष्य सदा नित्य गोमतीचे आह्निक पठन करतो, संयमी मनाने आचरण करणारा तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
13.124.38
घृतं वा नित्यमालभ्य प्राश्य वा गोमतीं जपेत् ।
स्नात्वा वा गोकरीषेण पठन्पापात्प्रमुच्यते ॥ १३.१२४.३८ ॥
तूप नित्य स्पर्श करून किंवा चाखून गोमतीचा जप करावा; किंवा गोमयाने स्नान करून पठण करणारा पापातून मुक्त होतो.
13.124.39
मनसा गोमतीं जप्येद्गोमत्या नित्यमाह्निकम् ।
न त्वेन दिवसं कुर्याद्व्यर्थं गोमत्यपाठकः ॥ १३.१२४.३९ ॥
मनाने गोमतीचा जप करावा, गोमतीने नित्य आह्निक करावे; पण गोमतीचे पठन न करणारा दिवस व्यर्थ घालवतो.
13.124.40
गोमतीं जपमाना हि देवा देवत्वमाप्नुवन् ।
ऋषित्वमृषयश्चापि गोमत्या सर्वमाप्नुवन् ॥ १३.१२४.४० ॥
गोमतीचा जप करणाऱ्या देवांनी देवत्व प्राप्त केले; ऋषींनीही ऋषित्व प्राप्त केले; गोमतीमुळे त्यांनी सर्व काही मिळवले.
13.124.41
बद्धो बन्धात्प्रमुच्येत कृच्छ्रान्मुच्येत सङ्कटात् ।
गोमतीं सेवते यस्तु लभते प्रियसङ्गमम् ॥ १३.१२४.४१ ॥
बद्ध मनुष्य बंधनातून मुक्त होतो; कष्टातून आणि संकटातून सुटतो; जो गोमतीची सेवा करतो तो प्रियजनांचा समागम मिळवतो.
13.124.42
एतत्पवित्रं कार्त्स्न्येन एतद्व्रतमनुत्तमम् ।
एतत्तु पृथिवीपाल पावनं शृण्वतां सदा ॥ १३.१२४.४२ ॥
हे पूर्णपणे पवित्र आहे; हे उत्तम व्रत आहे. हे पृथ्वीपाला, हे ऐकणाऱ्यांना सदा पावन करते.
13.124.43
पुत्रकामाश्च ये केचिद्धनकामाश्च मानवाः ।
अद्धाने चोरवैरिभ्यो मुच्यते गोमतीं पठन् ॥ १३.१२४.४३ ॥
पुत्रांची इच्छा करणारे, धनाची इच्छा करणारे आणि मार्गात चोर व शत्रूंना भिणारे मानव गोमतीचे पठण केल्याने मुक्त होतात.
13.124.44
पूर्ववैरानुबन्धेषु रणए चाप्याततायिनः ।
लभेत जयमेवाशु सदा गोमतिपाठकः ॥ १३.१२४.४४ ॥
जुन्या वैरातून उद्भवलेल्या युद्धांत आणि रणांगणात आततायींविरुद्धही गोमतीचे पठण करणारा सदैव लवकर विजय मिळवतो.