મહાભારત · અધ્યાય 13.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.130.1
उक्तं पितामहेनेदं गवां दानमनुत्तमम् ।
विशेषेण नरेन्द्राणामिह धर्ममवेक्षताम् ॥ १३.१३०.१ ॥
પિતામહે આ ગોદાન અનુત્તમ કહ્યું છે, ખાસ કરીને અહીં ધર્મ જોનારા રાજાઓ માટે.
13.130.2
राज्यं हि सततं दुःखमाश्रमाश्च सुदुर्विदाः ।
परिचारेषु वै दुःखं दुर्धरं चाकृतात्मभिः।
भूयिष्ठं च नरेन्द्राणां विद्यते न शुभा गतिः ॥ १३.१३०.२ ॥
રાજ્ય સદા દુઃખમય છે, અને આશ્રમો પણ જાણવા અત્યંત કઠિન છે. સેવામાં દુઃખ છે, જે અસંયમીઓ માટે અસહ્ય છે. રાજાઓને મોટે ભાગે શુભ ગતિ મળતી નથી.
13.130.3
पूयन्ते तत्र नियतं प्रयच्छन्तो वसुन्धराम् ।
सर्वे च कथिता धर्मास्त्वया मे कुरुनन्दन ॥ १३.१३०.३ ॥
ત્યાં પૃથ્વીનું દાન કરનારા ચોક્કસ શુદ્ધ થાય છે. હે કુરુનંદન, તમે મને બધા ધર્મો કહ્યા છે.
13.130.4
एवमेव गवामुक्तं प्रदानं ते नृगेण ह ।
ऋषिणा नाचिकेतेन पूर्वमेव निदर्शितम् ॥ १३.१३०.४ ॥
એ જ રીતે તમે ગોદાન કહ્યું છે; તે નૃગે કર્યું હતું. પૂર્વે ઋષિ નાચિકેતે પણ તે બતાવ્યું હતું.
13.130.5
वेदोपनिषदे चैव सर्वकर्मसु दक्षिणाः ।
सर्वक्रतुषु चोद्दिष्टा भूमिर्गावोऽथ काञ्चनम् ॥ १३.१३०.५ ॥
વેદ અને ઉપનિષદોમાં, બધાં કર્મોમાં અને બધા યજ્ઞોમાં દક્ષિણા તરીકે ભૂમિ, ગાયો અને સોનું નિર્દેશિત છે.
13.130.6
तत्र श्रुतिस्तु परमा सुवर्णं दक्षिणेति वै ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पितामह यथातथम् ॥ १३.१३०.६ ॥
ત્યાં શ્રુતિ સોનાને પરમ દક્ષિણા કહે છે. હે પિતામહ, આ યથાતથ સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
13.130.7
किं सुवर्णं कथं जातं कस्मिन्काले किमात्मकम् ।
किंदैव किंफलं चैव कस्माच्च परमुच्यते ॥ १३.१३०.७ ॥
સોનું શું છે, તે કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું, કયા કાળે, તેનું સ્વરૂપ શું? તેનો દેવ કોણ, ફળ શું, અને તેને શા માટે પરમ કહેવાય છે?
13.130.8
कस्माद्दानं सुवर्णस्य पूजयन्ति मनीषिणः ।
कस्माच्च दक्षिणार्थं तद्यज्ञकर्मसु शस्यते ॥ १३.१३०.८ ॥
બુદ્ધિમાન લોકો સોનાના દાનની પૂજા શા માટે કરે છે? યજ્ઞકર્મોમાં તે દક્ષિણા તરીકે શા માટે વખણાય છે?
13.130.9
कस्माच्च पावनं श्रेष्ठं भूमेर्गोभ्यश्च काञ्चनम् ।
परमं दक्षिणार्थे च तद्ब्रवीहि पितामह ॥ १३.१३०.९ ॥
ભૂમિ અને ગાયો કરતાં સોનું શા માટે પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ છે? દક્ષિણા માટે તે શા માટે પરમ છે? હે પિતામહ, કહો.
13.130.10
शृणु राजन्नवहितो बहुकारणविस्तरम् ।
जातरूपसमुत्पत्तिमनुभूतं च यन्मया ॥ १३.१३०.१० ॥
હે રાજન, ધ્યાનથી સાંભળો. ઘણાં કારણો સહિત વિસ્તૃત વર્ણન — મેં અનુભવેલી સોનાની ઉત્પત્તિનું.
13.130.11
पिता मम महातेजाः श्तनुर्निधनं गतः ।
तस्य दित्सुरहं श्राद्धं गङ्गाद्वारमुपागमम् ॥ १३.१३०.११ ॥
મારા મહાતેજસ્વી પિતા શંતનુ મૃત્યુ પામ્યા. તેમને શ્રાદ્ધ આપવાની ઇચ્છાથી હું ગંગાદ્વાર ગયો.
13.130.12
तत्रागम्य पितुः पुत्र श्राद्धकर्म समारभम् ।
मातो मे जाह्नवी चात्र साहाय्यमकरोत्तदा ॥ १३.१३०.१२ ॥
ત્યાં પહોંચીને, હે પુત્ર, મેં પિતાનું શ્રાદ્ધકર્મ આરંભ્યું. ત્યારે મારી માતા જાહ્નવીએ અહીં મને સહાય કરી.
13.130.13
तत्रागतांस्तपस्सिद्धानुपवेश्य बहूनृषीन् ।
तोयप्रदानात्प्रभृति कार्याण्यहमथारभम् ॥ १३.१३०.१३ ॥
ત્યાં આવેલા તપસિદ્ધ ઘણા ઋષિઓને બેસાડીને, જળદાનથી શરૂ કરીને મેં પછી કર્મો આરંભ્યાં.
13.130.14
तत्समाप्य यथोद्दिष्टं पूर्वकर्म समाहितः ।
दातुं निर्वपणं सम्यग्यथावदहमारभम् ॥ १३.१३०.१४ ॥
તે પૂર્વકર્મ વિધિ અનુસાર પૂર્ણ કરીને, એકાગ્ર થઈને, મેં યથાવત્ નિર્વપણ આપવાનું આરંભ્યું.
13.130.15
ततस्तं दर्भविन्यासं भित्त्वा सुरुचिराङ्गदः ।
प्रलम्बाभरणो बाहुरुदतिष्ठद्विशाम्पते ॥ १३.१३०.१५ ॥
પછી તે દર્ભ-વિન્યાસ ભેદીને, અતિ સુંદર બાજુબંધ અને લટકતાં આભૂષણો સાથે એક બાહુ ઊંચો થયો, હે પ્રજાપતિ.
13.130.16
मुहूर्तमपि तं दृष्ट्वा परं विस्मयमागमम् ।
प्रतिग्रहीता साक्षान्मे पितेति भरतर्षभ ॥ १३.१३०.१६ ॥
ક્ષણ માટે તેને જોઈને મને મોટું આશ્ચર્ય થયું; મારા પિતા જ સાક્ષાત્ તેને ગ્રહણ કરનાર છે, હે ભરતર્ષભ.
13.130.17
ततो मे पुनरेवासीत्संज्ञा सञ्चिन्त्य शास्त्रतः ।
नायं वेदेषु विहितो विधिर्हस्त इति प्रभो।
पिण्डो देयो नरेणेह ततो मतिरभून्मम ॥ १३.१३०.१७ ॥
પછી મને ફરી ભાન આવ્યું; શાસ્ત્ર પ્રમાણે વિચારીને, હે પ્રભુ, વેદોમાં હાથ વડે પિંડ આપવાનો વિધિ વિહિત નથી; માણસે અહીં પિંડ આપવો જોઈએ એવો મારો નિશ્ચય થયો.
13.130.18
साक्षान्नेह मनुष्यस्य पिण्डं हि पितरः क्वचित् ।
गृह्णन्ति विहितं चेत्थं पिण्डो देयः कुशेष्विति ॥ १३.१३०.१८ ॥
માણસના હાથથી આપેલો પિંડ પિતૃઓ ક્યારેય સાક્ષાત્ સ્વીકારતા નથી; વિધિ પ્રમાણે પિંડ કુશો પર આપવો જોઈએ, એમ.
13.130.19
ततोऽहं तदनादृत्य पितुर्हस्तनिदर्शनम् ।
शास्त्रप्रामाण्यसूक्ष्मं तु विधइं पिण्डस्य संस्मरन् ॥ १३.१३०.१९ ॥
ત્યારે મેં પિતાના હાથના સંકેતની અવગણના કરી, અને પિંડદાનના શાસ્ત્રવિધિની સૂક્ષ્મતાનું સ્મરણ કરીને તેમ કર્યું.
13.130.20
ततो दर्भेषु तत्सर्वमददं भरतर्षभ ।
शास्त्रमार्गानुसारेण तद्विद्धि मनुजर्षभ ॥ १३.१३०.२० ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ બધું મેં દર્ભ પર અર્પણ કર્યું; હે નરશ્રેષ્ઠ, જાણો કે તે શાસ્ત્રમાર્ગ અનુસાર હતું.
13.130.21
ततः सोऽन्तर्हितो बाहुः पितुर्मम जनाधिप ।
ततो मां दर्शयामासुः स्वप्नान्ते पितरस्तथा ॥ १३.१३०.२१ ॥
હે જનાધિપ, ત્યારે મારા પિતાનો તે હાથ અદૃશ્ય થયો; પછી સ્વપ્નના અંતે પિતૃઓએ પણ મને દર્શન આપ્યાં.
13.130.22
प्रीयमाणास्तु मामूचुः प्रीताः स्म भरतर्षभ ।
विज्ञानेन तवानेन यन्न मुह्यसि धर्मतः ॥ १३.१३०.२२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પ્રસન્ન થઈને તેઓએ મને કહ્યું, 'અમે પ્રસન્ન છીએ; તારી આ વિવેકબુદ્ધિથી તું ધર્મથી મોહિત થતો નથી.'
13.130.23
त्वया हि कुर्वता शास्त्रं प्रमाणमिह पार्थिव ।
आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाः पितरश्चर्षिभिः सह ॥ १३.१३०.२३ ॥
હે રાજન, અહીં તેં શાસ્ત્રને જ પ્રમાણ માનીને કર્મ કર્યું; આત્મા, ધર્મ, શ્રુતિ, વેદ, પિતૃઓ અને ઋષિઓ સાથે — આ બધું તારા કર્મનું પ્રમાણ છે.
13.130.24
साक्षात्पितामहो ब्रह्मा गुरवोऽथ प्रजापतिः ।
प्रमाणमुपनीता वै स्थिताश्च न विचालिताः ॥ १३.१३०.२४ ॥
સાક્ષાત પિતામહ બ્રહ્મા, ગુરુઓ અને પ્રજાપતિ — આ પ્રમાણરૂપે ઉપસ્થિત થઈને અચળ રહ્યા, ડગ્યા નહીં.
13.130.25
तदिदं सम्यगारब्धं त्वयाऽद्य भरतर्षभ ।
किन्तु भूमेर्गवां चार्थे सुवर्णं दीयतामिति ॥ १३.१३०.२५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આજે તેં આ સારી રીતે આરંભ્યું છે. પરંતુ ભૂમિ અને ગાયો માટે સુવર્ણ આપવું જોઈએ.
13.130.26
एवं वयं च धर्मश्च सर्वे चास्मत्पितामहाः ।
पाविता वै भविष्यन्ति पावनं हि परं हि तत् ॥ १३.१३०.२६ ॥
આ રીતે અમે, ધર્મ અને અમારા સર્વ પૂર્વજો પવિત્ર થઈશું. તે જ શ્રેષ્ઠ પાવન કર્મ છે.
13.130.27
दश पूर्वान्दशैवान्यांस्तथा सन्तारयन्ति ते ।
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति एवं मत्पितरोऽब्रुवन् ॥ १३.१३०.२७ ॥
જે સુવર્ણ આપે છે તેઓ પૂર્વના દસ પૂર્વજો અને પછીના દસ જણને પણ પાર ઉતારે છે — મારા પિતૃઓએ આ રીતે કહ્યું હતું.
13.130.28
ततोऽहं विस्मितो राजन्प्रतिबुद्धो विशाम्पते ।
सुवर्णदानेऽकरवं मतिं च भरतर्षभ ॥ १३.१३०.२८ ॥
ત્યારે હે રાજન, હે પ્રજાપતિ, હું આશ્ચર્યથી જાગ્યો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સુવર્ણદાનમાં મેં મન લગાવ્યું.
13.130.29
इतिहासमिमं चापि शृणु राजन्पुरातनम् ।
जामदग्न्यं प्रति विभो धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१३०.२९ ॥
હે રાજન, હે વિભો, આ પ્રાચીન ઇતિહાસ પણ સાંભળ — જામદગ્ન્ય વિશેનો, જે શુભ અને આયુષ્યવર્ધક છે.
13.130.30
जामदग्न्येन रामेण तीव्ररोषान्वितेन वै ।
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा ॥ १३.१३०.३० ॥
તીવ્ર ક્રોધથી ભરેલા જામદગ્ન્ય રામે પૂર્વે એકવીસ વાર પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહીન કરી હતી.
13.130.31
ततो जित्वा महीं कृत्स्नां रामो राजीवलोचनः ।
आजहार क्रतुं वीरो ब्रह्मक्षत्रेण पूजितम् ॥ १३.१३०.३१ ॥
પછી સમગ્ર પૃથ્વી જીતીને કમળનયન વીર રામે બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયો દ્વારા પૂજિત યજ્ઞ કર્યો.
13.130.32
वाजिमेधं महाराज सर्वकामसमन्वितम् ।
पावनं सर्वभूतानां तेजोद्युतिविवर्धनम् ॥ १३.१३०.३२ ॥
હે મહારાજ, તે સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર, સર્વ ભૂતોને પાવન કરનાર, તેજ અને કાંતિ વધારનાર અશ્વમેધ યજ્ઞ હતો.
13.130.33
विपाप्मा च स तेजस्वी तेन क्रतुफलेन च ।
नैवात्मनोऽथ लघुतां जामदग्न्योऽध्यगच्छत ॥ १३.१३०.३३ ॥
તે તેજસ્વી જામદગ્ન્ય તે યજ્ઞફળથી પાપરહિત થયા; પોતાનામાં કોઈ લઘુતા તેમણે પ્રાપ્ત કરી નહીં.
13.130.34
स तु क्रतुवरेणेष्ट्वा महात्मा दक्षिणावता ।
पप्रच्छागमसम्पन्नानृषीन्देवांश्च भारत ॥ १३.१३०.३४ ॥
હે ભારત, તે મહાત્માએ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ અને ઉદાર દક્ષિણાથી યજન કરીને શાસ્ત્રસંપન્ન ઋષિઓ અને દેવોને પૂછ્યું.
13.130.35
पावनं यत्परं नॄणामुग्रे कर्मणि वर्तताम् ।
तदुच्यतां महाभागा इति जागघृणोऽब्रवीत् ॥ १३.१३०.३५ ॥
ઉગ્ર કર્મમાં પ્રવૃત્ત મનુષ્યો માટે જે પરમ પાવન છે, તે કહો, હે મહાભાગો — એમ જામદગ્ન્યે કહ્યું.
13.130.36
इत्युक्ता वेदशास्त्रज्ञास्तमूचुस्ते महर्षयः ।
राम विप्राः सत्क्रियन्तां वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१३०.३६ ॥
આમ પૂછાયા પછી વેદ-શાસ્ત્રજ્ઞ તે મહર્ષિઓએ તેને કહ્યું — હે રામ, વેદના પ્રામાણ્યને જોઈને બ્રાહ્મણોનો સત્કાર કરવો.
13.130.37
भूयश्च विप्रर्षिगणाः प्रष्टव्याः पावनं प्रति ।
ते यद्ब्रूर्महाप्राज्ञास्तच्चैव समुदाचर ॥ १३.१३०.३७ ॥
અને બ્રાહ્મણ ઋષિગણોને પાવનતાના ઉપાય વિશે ફરી પૂછવું જોઈએ. તે મહાપ્રાજ્ઞો જે કહે, તે જ સારી રીતે આચરવું.
13.130.38
ततो वसिष्ठं देवर्षिमगस्त्यमथ काश्यपम् ।
तमेवार्तं महातेजाः पप्रच्छ भृगुनन्दनः ॥ १३.१३०.३८ ॥
ત્યારે ભૃગુના પુત્ર મહાતેજસ્વીએ દેવર્ષિ વસિષ્ઠ, અગસ્ત્ય અને કશ્યપને તે પીડિત વિશે જ પૂછ્યું.
13.130.39
जाता मतिर्मे विप्रेन्द्राः कथं पूयेयमित्युत ।
केन वा कर्मयोगेन प्रदानेनेह केन वा ॥ १३.१३०.३९ ॥
હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, મારા મનમાં એ વિચાર જાગ્યો છે કે હું કેવી રીતે પવિત્ર થાઉં — કયા કર્મયોગથી, અથવા કયા દાનથી, અથવા અહીં કયા ઉપાયથી?
13.130.40
यदि वोऽनुग्रहकृता बुद्धिर्मां प्रति सत्तमाः ।
प्रबूत पावनं किं मे भवेदिति तपोधनाः ॥ १३.१३०.४० ॥
હે સત્તમો, જો તમારી બુદ્ધિ મારા પ્રત્યે અનુગ્રહથી પ્રેરાયેલી હોય, તો હે તપોધનો, મારા માટે શું પાવન થશે તે કહો.
13.130.41
गाश्च भूमिं च वित्तं च दत्त्वेह भृगुनन्दन ।
पापकृत्पूयते मर्त्य इति भार्गव शुश्रुम ॥ १३.१३०.४१ ॥
હે ભૃગુનંદન, અહીં ગાયો, ભૂમિ અને ધનનું દાન કરીને પાપી મનુષ્ય પણ પવિત્ર થાય છે — હે ભાર્ગવ, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
13.130.42
अन्यद्दानं तु विप्रर्षे श्रूयतां पावनं महत् ।
दिव्यमत्यद्भुताकारमपत्यं जातवेदसः ॥ १३.१३०.४२ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, બીજું એક મહાન પાવન દાન સાંભળો — જાતવેદ (અગ્નિ)નું દિવ્ય, અતિ અદ્ભુત આકારવાળું સંતાન.
13.130.43
दग्ध्वा लोकान्पुरा वीर्यात्सम्भूतमिह शुश्रुम ।
सुवर्णमिति विख्यातं तद्ददत्सिद्धिमेष्यसि ॥ १३.१३०.४३ ॥
પૂર્વે લોકોને બાળીને, પોતાના વીર્યથી ઉત્પન્ન થયેલું એવું અહીં અમે સાંભળ્યું છે. 'સુવર્ણ' નામે વિખ્યાત તેનું દાન કરનાર સિદ્ધિ પામશે.
13.130.44
ततोऽब्रवीद्वसिष्ठस्तं भगवान्संशितव्रतः ।
शृणु राम यथोत्पन्नं सुवर्णमनलप्रभम् ॥ १३.१३०.४४ ॥
ત્યારે કઠોર વ્રતધારી ભગવાન વસિષ્ઠે તેને કહ્યું: હે રામ, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી સુવર્ણ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું તે સાંભળ.
13.130.45
फलं दास्यति ते यत्तु दाने परमिहोच्यते ।
सुवर्णं यच्च यस्माच्च यथा च गुणवत्तमम् ॥ १३.१३०.४५ ॥
દાનમાં જે પરમ ફળ છે તે તને આપશે એમ અહીં કહેવાય છે. સુવર્ણ શું છે, શેમાંથી છે, અને કેવી રીતે અત્યંત ગુણવાન છે, તે પણ.
13.130.46
तन्निबोध महाबाहो सर्वं निगदतो मम ।
अग्निषोमात्मकमिदं सुवर्णं विद्दि निश्चये ॥ १३.१३०.४६ ॥
હે મહાબાહો, હું કહું છું તે બધું સમજ. આ સુવર્ણ અગ્નિ અને સોમાત્મક છે, એ નિશ્ચયથી જાણ.
13.130.47
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्च इति दर्शनम् ।
कुञ्जराश्च मृगा नागा महिषाश्चासुरा इति ॥ १३.१३०.४७ ॥
અજ (બકરો), અગ્નિ, વરુણ, મેષ (ઘેટો), સૂર્ય, અશ્વ એ રૂપે આ દેખાય છે. હાથી, મૃગ, નાગ, ભેંસો અને અસુરો પણ તેમ જ.
13.130.48
कुक्कुटाश्च वराहाश्च राक्षसा भृगुनन्दन ।
इडा गावः पयः सोमो भूमिरित्येव च स्मृतिः ॥ १३.१३०.४८ ॥
હે ભૃગુનંદન, કૂકડા, વરાહ અને રાક્ષસો પણ તેમ જ. ઇડા, ગાયો, દૂધ, સોમ અને ભૂમિ પણ, એમ સ્મૃતિ કહે છે.
13.130.49
जगत्सर्वं च निर्मथ्य तेजोराशिः समुत्थितः ।
सुवर्णमेभ्यो विप्रर्षे रत्नं परममुत्तमम् ॥ १३.१३०.४९ ॥
આખું જગત મથીને તેજનો રાશિ ઊઠ્યો. હે વિપ્રર્ષિ, આમાંથી સુવર્ણ થયું; તે પરમ ઉત્તમ રત્ન છે.
13.130.50
एतस्मात्कारणाद्देवा गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
मनुष्याश्च पिशाचाश्च प्रयता धारयन्ति तत् ॥ १३.१३०.५० ॥
આ જ કારણે દેવો, ગંધર્વો, ઉરગો, રાક્ષસો, મનુષ્યો અને પિશાચો શ્રદ્ધાથી તેને ધારણ કરે છે.
13.130.51
मुकुटैरङ्गदयुतैरलङ्कारैः पृथग्विधैः ।
सुवर्णविकृतैस्तत्र विराजन्ते भृगूत्तम ॥ १३.१३०.५१ ॥
સોનાના મુકુટો, બાજુબંધ અને વિવિધ અલંકારોથી તેઓ ત્યાં શોભે છે, હે ભૃગુઉત્તમ.
13.130.52
तस्मात्सर्वपवित्रेभ्यः पवित्रं परमं स्मृतम् ।
भूमेर्गोभ्योऽथ रत्नेभ्यस्तद्विद्धि मनुजर्षभ ॥ १३.१३०.५२ ॥
તેથી સર્વ પવિત્ર વસ્તુઓમાં આ પરમ પવિત્ર મનાયું છે — ભૂમિ, ગાયો અને રત્નો કરતાં પણ. હે મનુજર્ષભ, આ જાણ.
13.130.53
पृथिवीं गाश्च दत्त्वेह यच्चान्यदपि किञ्चन ।
विशिष्यते सुवर्णस्य दानं परमकं विभो ॥ १३.१३०.५३ ॥
અહીં ભૂમિ, ગાયો કે બીજું કંઈ પણ દાન આપવામાં આવે, તેના કરતાં સુવર્ણનું દાન શ્રેષ્ઠ છે. હે વિભો, આ પરમ દાન છે.
13.130.54
अक्षयं पावनं चैव सुवर्णममरद्युते ।
प्रयच्छ द्विजमुख्येभ्यः पावनं ह्येतदुत्तमम् ॥ १३.१३०.५४ ॥
હે અમરદ્યુતિ, સુવર્ણ અક્ષય અને પાવન છે. આ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને આપ; આ ખરેખર પરમ પાવન છે.
13.130.55
सुवर्णमेव सर्वासु दक्षिणासु विधीयते ।
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति सर्वदास्ते भवन्त्युत ॥ १३.१३०.५५ ॥
બધી દક્ષિણાઓમાં સુવર્ણ જ વિહિત છે. જેઓ સદા સુવર્ણ દાન કરે છે, તેઓ પણ તેવા જ થાય છે.
13.130.56
देवतास्ते प्रयच्छन्ति ये सुवर्णं ददत्यथ ।
अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं च तदात्मकम् ॥ १३.१३०.५६ ॥
જે સુવર્ણ દાન કરે છે તેમના પર દેવતાઓ કૃપા કરે છે. અગ્નિ જ સર્વ દેવતાઓ છે; સુવર્ણ પણ તેનું જ સ્વરૂપ છે.
13.130.57
तस्मात्सुवर्णं ददता दत्ताः सर्वाः स्म देवताः ।
भवन्ति पुरुषव्याघ्र न ह्यतः परमं विदुः ॥ १३.१३०.५७ ॥
તેથી સુવર્ણ દાન કરનાર દ્વારા સર્વ દેવતાઓ જાણે અર્પિત થયેલા થાય છે. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આનાથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી એમ તેઓ જાણે છે.
13.130.58
भूय एव च महात्म्यं सुवर्णस्य निबोध मे ।
गदतो मम विप्रर्षे सर्वशस्त्रभृतांवर ॥ १३.१३०.५८ ॥
સુવર્ણની વધુ મહિમા હું કહું છું તે મારી પાસેથી સાંભળો. હે વિપ્રર્ષિ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
13.130.59
मया श्रुतमिदं पूर्वं पुराणे भृगुनन्दन ।
प्रजापतेः कथयतो मनोः स्वायंभुवस्य वै ॥ १३.१३०.५९ ॥
હે ભૃગુનંદન, આ મેં પૂર્વે પુરાણમાં સાંભળ્યું છે; પ્રજાપતિ કહેતા હતા, સ્વાયંભુવ મનુ કહેતા હતા.
13.130.60
शूलपाणेर्भगवतो रुद्रस्य च महात्मनः ।
गिरौ हिमवति श्रेष्ठे तदा भृगुकुलोद्वह ॥ १३.१३०.६० ॥
શૂલપાણિ ભગવાન રુદ્રના અને મહાત્માના (કથામાં), ત્યારે શ્રેષ્ઠ હિમવાન પર્વત પર, હે ભૃગુકુલ ધારણ કરનાર.
13.130.61
देव्या विवाहे निर्वृत्ते रुद्राण्या भृगुनन्दन ।
समागमे भगवतो देव्या सह महात्मनः ॥ १३.१३०.६१ ॥
હે ભૃગુનંદન! દેવી રુદ્રાણીનો વિવાહ સંપન્ન થયા પછી, મહાત્મા ભગવાન દેવી સાથે સમાગમમાં રહ્યા.
13.130.62
ततः सर्वे समुद्विग्रा देवा रुद्रमुपागमन् ।
ते महादेवमासीनं देवीं च वरदामुमाम्। ॥ १३.१३०.६२ ॥
ત્યારે બધા દેવો અત્યંત વ્યાકુળ થઈને રુદ્ર પાસે આવ્યા. ત્યાં બેઠેલા મહાદેવ અને વરદાયિની દેવી ઉમાને તેઓએ જોયા.
13.130.63
प्रसाद्य शिरसा सर्वे रुद्रमूचुर्भृगूद्वह ।
अयं समागमो देव देव्या सह तवानघ। ॥ १३.१३०.६३ ॥
હે ભૃગુશ્રેષ્ઠ! બધાએ માથું નમાવીને રુદ્રને પ્રસન્ન કરીને કહ્યું — હે દેવ! હે નિર્દોષ! આ સમાગમ દેવી સાથે તમારો છે.
13.130.64
तपस्विनस्तपस्विन्या तेजस्विन्याऽतितेजसः ।
अमोघतेजास्त्वं देव देवी चेयमुमा तथा। ॥ १३.१३०.६४ ॥
તમે તપસ્વી છો, આ તપસ્વિની અને અત્યંત તેજસ્વિની છે. હે દેવ! તમારું તેજ અમોઘ છે; દેવી ઉમા પણ તેવી જ છે.
13.130.65
अपत्यं युवयोर्देव बलवद्भविता विभो ।
तन्नूनं त्रिषु लोकेषु न किञ्चिच्छेषयिष्यति ॥ १३.१३०.६५ ॥
હે દેવ! હે વિભુ! તમારા બંનેનું સંતાન અત્યંત બળવાન થશે. ચોક્કસપણે તે ત્રણે લોકમાં કંઈ પણ બાકી નહીં રાખે.
13.130.66
तदेभ्यः प्रणतेभ्यस्त्वं देवेभ्यः पृथुलोचन ।
वरं प्रयच्छ लोकेश त्रैलोक्यहितकाम्यया ॥ १३.१३०.६६ ॥
તેથી, હે વિશાળનેત્ર! નમેલા આ દેવોને તમે વર આપો. હે લોકેશ! ત્રણે લોકના હિતની ઇચ્છાથી.
13.130.67
अपत्यार्थं निगृह्णीष्व तेजः परमकं विभो ।
त्रैलोक्यसारौ हि युवां लोकं सन्तापयिष्यथ ॥ १३.१३०.६७ ॥
હે વિભુ, સંતાન માટે તમારું પરમ તેજ રોકો. તમે બંને ત્રિલોકનો સાર છો; નહિતર જગતને તપાવશો.
13.130.68
तदपत्यं हि युवयोर्देवानभिभवेद्ध्रुवम् ।
न हि ते पृथिवी देवी न च द्यौर्न दिवं विभो ॥ १३.१३०.६८ ॥
તમને એવું સંતાન થશે તો તે ચોક્કસ દેવોને હરાવશે. હે વિભુ, પૃથ્વીદેવી, આકાશ કે સ્વર્ગ તમારું તેજ ધારણ કરી શકે નહિ.
13.130.69
नेदं धारयितुं शक्ताः समस्ता इति मे मतिः ।
तेजःप्रभावनिर्दग्धं तस्मात्सर्वमिदं जगत् ॥ १३.१३०.६९ ॥
મારો મત છે કે આ બધા તેને ધારણ કરવા સમર્થ નથી. તેથી તમારા તેજના પ્રભાવથી આ સમગ્ર જગત બળી જશે.
13.130.70
तस्मात्प्रसादं भगवन्कर्तुमर्हसि नः प्रभो ।
न देव्यां सम्भवेत्पुत्रो भवतः सुरसत्तम।
धैर्यादेव निगृह्णीष्व तेजो ज्वलितमुत्तमम् ॥ १३.१३०.७० ॥
તેથી હે ભગવન્, હે પ્રભુ, અમારા પર કૃપા કરો. હે સુરશ્રેષ્ઠ, દેવીમાં તમને પુત્ર ન થાય. ધીરજથી જ આ પ્રજ્વલિત ઉત્તમ તેજ રોકો.
13.130.71
इति तेषां कथयतां भगवान्वृषभध्वजः ।
एवमस्त्विति देवांस्तान्विप्रर्षे प्रत्यभाषत ॥ १३.१३०.७१ ॥
તેઓ આ પ્રમાણે કહેતા હતા ત્યારે વૃષભધ્વજ ભગવાને તે દેવોને કહ્યું, 'એમ જ થાઓ.' હે વિપ્રર્ષિ, આ રીતે તેમણે ઉત્તર આપ્યો.
13.130.72
इत्युक्त्वा चोर्ध्वमनयद्रेतो वृषभवाहनः ।
ऊर्ध्वरेषः समभवत्ततः प्रभृति चापि सः ॥ १३.१३०.७२ ॥
આમ કહીને વૃષભવાહને પોતાનું રેતસ ઉપર તરફ ખેંચ્યું. ત્યારથી તે ઊર્ધ્વરેતા થયા.
13.130.73
रुद्राणीति ततः क्रुद्धा प्रजोच्छेद तदा कृते ।
देवानथाब्रवीत्तत्र स्त्रीभावात्परुषं वचः ॥ १३.१३०.७३ ॥
ત્યારે 'રુદ્રાણી' કહીને, સંતતિનો ઉચ્છેદ થયો ત્યારે ક્રોધિત થયેલી તેણે સ્ત્રીભાવને કારણે ત્યાં દેવોને કઠોર વચન કહ્યાં.
13.130.74
यस्मादपत्यकामो वै भर्ता मे विनिवर्तितः ।
तस्मात्सर्वे सुरा भूयमनपत्या भविष्यथ ॥ १३.१३०.७४ ॥
સંતાનની કામના ધરાવતા મારા પતિને તમે પાછા વાળ્યા, તેથી હે દેવો, તમે સૌ સંતાનહીન થશો.
13.130.75
प्रजोच्छेदो मम कृतो यस्माद्युष्माभिरद्य वै ।
तस्मात्प्रजा वः खगमाः सर्वेषां न भविष्यति ॥ १३.१३०.७५ ॥
આજે તમે મારી સંતતિનો ઉચ્છેદ કર્યો, તેથી તમારી સંતતિ પક્ષીઓ જેવી થશે; તે સૌની નહીં થાય.
13.130.76
पावकस्तु न तत्रासीच्छापकाले भृगूद्वह ।
देवा देव्यास्तथा शापादनपत्यास्ततोऽभवन् ॥ १३.१३०.७६ ॥
હે ભૃગુવંશશ્રેષ્ઠ, શાપના સમયે ત્યાં અગ્નિ નહોતો; તેથી દેવીના શાપથી દેવો પણ સંતાનહીન થયા.
13.130.77
रुद्रस्तु तेजोऽप्रतिमं धारयामास वै तदा ।
प्रस्कन्नं तु ततस्तस्मात्किंचित्तत्रापतद्भुवि ॥ १३.१३०.७७ ॥
પરંતુ રુદ્રે ત્યારે તે અપ્રતિમ તેજને ધારણ કર્યું; પછી તેમાંથી ટપકેલો કેટલોક ભાગ ત્યાં ભૂમિ પર પડ્યો.
13.130.78
उत्पपात तदा वह्नौ ववृधे चाद्भुतोपमम् ।
तेजस्तेजसि संयुक्तमेकयोनित्वमागतम् ॥ १३.१३०.७८ ॥
ત્યારે તે અગ્નિમાં ઊછળ્યું અને અદ્ભુત જેવું વધ્યું; તેજ તેજ સાથે મળીને એક જ ઉદ્ગમને પામ્યું.
13.130.79
एतस्मिन्नेव काले तु देवाः शक्रपुरोगमाः ।
असुरस्तारको नाम तेन सन्तापिता भृशम् ॥ १३.१३०.७९ ॥
તે સમયે ઇન્દ્રની આગેવાની હેઠળના દેવો તારક નામના અસુરથી અત્યંત પીડાયા.
13.130.80
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतोऽथाश्विनावपि ।
साध्याश्च सर्वे संत्रस्ता दैतेयस्य पराक्रमात् ॥ १३.१३०.८० ॥
આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, મરુતો, બંને અશ્વિનીકુમારો અને સાધ્યો સૌ દૈત્યના પરાક્રમથી ભયભીત થયા.
13.130.81
स्थानानि देवतानां हि विमानानि पुराणि च ।
ऋषीणां चाश्रमाश्चैव बभूवुरसुरैर्हृताः ॥ १३.१३०.८१ ॥
દેવોના નિવાસ, વિમાનો અને નગરો તથા ઋષિઓના આશ્રમો પણ અસુરોએ હરી લીધાં.
13.130.82
ते दीनमनसः सर्वे देवता ऋषयश्च ये ।
प्रजग्मुः शरणं देवं ब्रह्माणमजरं विभुम् ॥ १३.१३०.८२ ॥
ખિન્ન મનવાળા તે બધા દેવો અને ઋષિઓ અજર અને સર્વવ્યાપી બ્રહ્માની શરણે ગયા.