มหาภารตะ · อัธยายะ 13.130
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.130.1
उक्तं पितामहेनेदं गवां दानमनुत्तमम् ।
विशेषेण नरेन्द्राणामिह धर्ममवेक्षताम् ॥ १३.१३०.१ ॥
ปิตามหะได้กล่าวถึงการให้โคนี้ว่าประเสริฐยิ่ง โดยเฉพาะสำหรับกษัตริย์ผู้มองดูธรรมอยู่ในโลกนี้
13.130.2
राज्यं हि सततं दुःखमाश्रमाश्च सुदुर्विदाः ।
परिचारेषु वै दुःखं दुर्धरं चाकृतात्मभिः।
भूयिष्ठं च नरेन्द्राणां विद्यते न शुभा गतिः ॥ १३.१३०.२ ॥
ราชสมบัติเต็มไปด้วยทุกข์อยู่เสมอ และระยะแห่งอาศรมก็ยากที่จะรู้ได้ยิ่ง ความทุกข์มีอยู่ในการรับใช้ ผู้ที่ไม่สำรวมตนย่อมแบกรับได้ยาก และสำหรับกษัตริย์ส่วนมาก ย่อมไม่มีคติอันเป็นมงคล
13.130.3
पूयन्ते तत्र नियतं प्रयच्छन्तो वसुन्धराम् ।
सर्वे च कथिता धर्मास्त्वया मे कुरुनन्दन ॥ १३.१३०.३ ॥
ผู้ที่ถวายแผ่นดินย่อมได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ที่นั่นอย่างแน่นอน โอ ผู้ให้ความสุขแก่กุรุทั้งหลาย ท่านได้กล่าวธรรมทั้งปวงแก่ข้าพเจ้าแล้ว
13.130.4
एवमेव गवामुक्तं प्रदानं ते नृगेण ह ।
ऋषिणा नाचिकेतेन पूर्वमेव निदर्शितम् ॥ १३.१३०.४ ॥
ดังนี้ ท่านได้กล่าวถึงการถวายโคที่พระเจ้านฤคได้ทรงกระทำไว้ และแต่เดิมฤๅษีนาจิเกตัสก็ได้แสดงไว้แล้วเช่นกัน
13.130.5
वेदोपनिषदे चैव सर्वकर्मसु दक्षिणाः ।
सर्वक्रतुषु चोद्दिष्टा भूमिर्गावोऽथ काञ्चनम् ॥ १३.१३०.५ ॥
ในพระเวทและอุปนิษัท และในกรรมพิธีทั้งปวงและยัญทั้งปวง ที่ดิน โค และทองคำ ถูกกำหนดให้เป็นทักษิณา
13.130.6
तत्र श्रुतिस्तु परमा सुवर्णं दक्षिणेति वै ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पितामह यथातथम् ॥ १३.१३०.६ ॥
ที่นั่น คัมภีร์ที่ได้รับการเปิดเผยถือว่าทองคำเป็นทักษิณาอันสูงสุดของยัญ ปิตามหะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ตามที่เป็นจริงทุกประการ
13.130.7
किं सुवर्णं कथं जातं कस्मिन्काले किमात्मकम् ।
किंदैव किंफलं चैव कस्माच्च परमुच्यते ॥ १३.१३०.७ ॥
ทองคำคืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร เกิดในกาลใด และมีสภาวะเช่นไร มีเทวดาใดเป็นเจ้าของ มีผลอย่างไร และเหตุใดจึงเรียกว่าสูงสุด
13.130.8
कस्माद्दानं सुवर्णस्य पूजयन्ति मनीषिणः ।
कस्माच्च दक्षिणार्थं तद्यज्ञकर्मसु शस्यते ॥ १३.१३०.८ ॥
เหตุใดปราชญ์ทั้งหลายจึงบูชาการให้ทองคำ และเหตุใดจึงสรรเสริญทองคำนั้นว่าเป็นทักษิณาในกรรมพิธียัญ
13.130.9
कस्माच्च पावनं श्रेष्ठं भूमेर्गोभ्यश्च काञ्चनम् ।
परमं दक्षिणार्थे च तद्ब्रवीहि पितामह ॥ १३.१३०.९ ॥
เหตุใดทองคำจึงชำระให้บริสุทธิ์และประเสริฐกว่าแผ่นดินและโค และเหตุใดจึงสูงสุดสำหรับทักษิณา โปรดบอกข้าพเจ้าเถิด ปิตามหะ
13.130.10
शृणु राजन्नवहितो बहुकारणविस्तरम् ।
जातरूपसमुत्पत्तिमनुभूतं च यन्मया ॥ १३.१३०.१० ॥
โอ พระราชา จงตั้งใจฟังคำอธิบายโดยพิสดารถึงเหตุปัจจัยมากมาย คือกำเนิดของทองคำ ซึ่งข้าพเจ้าได้ประสบมาแล้ว
13.130.11
पिता मम महातेजाः श्तनुर्निधनं गतः ।
तस्य दित्सुरहं श्राद्धं गङ्गाद्वारमुपागमम् ॥ १३.१३०.११ ॥
บิดาของข้าพเจ้า ศานตนุผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ ได้ถึงแก่กรรม ข้าพเจ้าปรารถนาจะถวายศราทธแก่ท่าน จึงได้ไปยังคงคาทวาร
13.130.12
तत्रागम्य पितुः पुत्र श्राद्धकर्म समारभम् ।
मातो मे जाह्नवी चात्र साहाय्यमकरोत्तदा ॥ १३.१३०.१२ ॥
เมื่อไปถึงที่นั่นแล้ว ลูกเอ๋ย ข้าพเจ้าได้เริ่มพิธีศราทธแด่บิดา และมารดาของข้าพเจ้า ชาหนวี ได้ช่วยเหลือข้าพเจ้าในที่นี้
13.130.13
तत्रागतांस्तपस्सिद्धानुपवेश्य बहूनृषीन् ।
तोयप्रदानात्प्रभृति कार्याण्यहमथारभम् ॥ १३.१३०.१३ ॥
เมื่อได้จัดให้ฤๅษีผู้สำเร็จด้วยตบะจำนวนมากที่มาถึงที่นั่นนั่งลงแล้ว ข้าพเจ้าจึงเริ่มพิธีทั้งหลาย ตั้งแต่การถวายน้ำเป็นต้นไป
13.130.14
तत्समाप्य यथोद्दिष्टं पूर्वकर्म समाहितः ।
दातुं निर्वपणं सम्यग्यथावदहमारभम् ॥ १३.१३०.१४ ॥
เมื่อเสร็จสิ้นพิธีเบื้องต้นตามที่กำหนดไว้ด้วยจิตตั้งมั่นแล้ว ข้าพเจ้าจึงเริ่มถวายนิรวปณะให้ถูกต้องตามที่ควร
13.130.15
ततस्तं दर्भविन्यासं भित्त्वा सुरुचिराङ्गदः ।
प्रलम्बाभरणो बाहुरुदतिष्ठद्विशाम्पते ॥ १३.१३०.१५ ॥
ครั้งนั้น แขนข้างหนึ่งได้ทะลุการจัดวางหญ้าทรายแล้วผุดขึ้นมา สวมกำไลแขนอันงดงามยิ่งและเครื่องประดับห้อยย้อย โอ เจ้าแห่งประชาชน
13.130.16
मुहूर्तमपि तं दृष्ट्वा परं विस्मयमागमम् ।
प्रतिग्रहीता साक्षान्मे पितेति भरतर्षभ ॥ १३.१३०.१६ ॥
เมื่อได้เห็นแขนนั้นเพียงชั่วครู่ ข้าพเจ้าก็เกิดความอัศจรรย์ยิ่งนัก เพราะบิดาของข้าพเจ้าเองนั่นแหละเป็นผู้รับโดยตรง โอ ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ
13.130.17
ततो मे पुनरेवासीत्संज्ञा सञ्चिन्त्य शास्त्रतः ।
नायं वेदेषु विहितो विधिर्हस्त इति प्रभो।
पिण्डो देयो नरेणेह ततो मतिरभून्मम ॥ १३.१३०.१७ ॥
จากนั้นสติของข้าพเจ้าก็กลับคืนมา เมื่อพิจารณาตามคัมภีร์แล้ว โอ ผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าคิดว่า พระเวทไม่ได้กำหนดวิธีนี้ คือการใช้มือ มนุษย์ควรถวายปิณฑะที่นี่
13.130.18
साक्षान्नेह मनुष्यस्य पिण्डं हि पितरः क्वचित् ।
गृह्णन्ति विहितं चेत्थं पिण्डो देयः कुशेष्विति ॥ १३.१३०.१८ ॥
แท้จริง บรรพบุรุษไม่เคยรับปิณฑะที่มนุษย์ถวายด้วยมือโดยตรงที่นี่ได้ ตามที่กำหนดไว้เช่นนี้ ปิณฑะต้องถวายบนหญ้ากุศะ
13.130.19
ततोऽहं तदनादृत्य पितुर्हस्तनिदर्शनम् ।
शास्त्रप्रामाण्यसूक्ष्मं तु विधइं पिण्डस्य संस्मरन् ॥ १३.१३०.१९ ॥
ดังนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่สนใจการแสดงด้วยมือของบิดา และระลึกถึงกฎอันละเอียดอ่อนแห่งการถวายข้าวปั้นตามความเชื่อถือของคัมภีร์ จึงกระทำเช่นนั้น
13.130.20
ततो दर्भेषु तत्सर्वमददं भरतर्षभ ।
शास्त्रमार्गानुसारेण तद्विद्धि मनुजर्षभ ॥ १३.१३०.२० ॥
จากนั้น โอ ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ ข้าพเจ้าได้ถวายสิ่งทั้งหมดนั้นบนหญ้ากุศะ โอ ผู้เป็นวัวในหมู่มนุษย์ จงรู้เถิดว่าได้กระทำไปตามแนวทางของคัมภีร์
13.130.21
ततः सोऽन्तर्हितो बाहुः पितुर्मम जनाधिप ।
ततो मां दर्शयामासुः स्वप्नान्ते पितरस्तथा ॥ १३.१३०.२१ ॥
จากนั้น พระหัตถ์ของบิดาข้าพเจ้าก็อันตรธานไป ครั้นแล้วในปลายความฝันบรรดาบรรพบุรุษก็ปรากฏแก่ข้าพเจ้าเช่นกัน
13.130.22
प्रीयमाणास्तु मामूचुः प्रीताः स्म भरतर्षभ ।
विज्ञानेन तवानेन यन्न मुह्यसि धर्मतः ॥ १३.१३०.२२ ॥
ท่านทั้งหลายมีความพอพระทัยยิ่ง จึงตรัสกับข้าพเจ้าว่า ภรตรรษภ เราพอใจแล้ว ด้วยปัญญาของเจ้านี้ เจ้าจึงไม่หลงในธรรม
13.130.23
त्वया हि कुर्वता शास्त्रं प्रमाणमिह पार्थिव ।
आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाः पितरश्चर्षिभिः सह ॥ १३.१३०.२३ ॥
ในการที่เจ้ากระทำนี้ โดยถือคัมภีร์เป็นหลักฐาน ข้าแต่กษัตริย์ อาตมัน ธรรม สิ่งที่ได้สดับ พระเวท และบรรพบุรุษพร้อมด้วยฤๅษี ล้วนเป็นหลักฐานทั้งสิ้น
13.130.24
साक्षात्पितामहो ब्रह्मा गुरवोऽथ प्रजापतिः ।
प्रमाणमुपनीता वै स्थिताश्च न विचालिताः ॥ १३.१३०.२४ ॥
พระปู่พรหมาเองและบรรดาคุรุ รวมทั้งพระประชาบดี ถูกยกขึ้นเป็นหลักฐาน และยังคงมั่นคงไม่หวั่นไหว
13.130.25
तदिदं सम्यगारब्धं त्वयाऽद्य भरतर्षभ ।
किन्तु भूमेर्गवां चार्थे सुवर्णं दीयतामिति ॥ १३.१३०.२५ ॥
ภรตรรษภ วันนี้เจ้าได้เริ่มการนี้ด้วยดีแล้ว แต่ควรให้ทองคำเพื่อแผ่นดินและโคทั้งหลาย
13.130.26
एवं वयं च धर्मश्च सर्वे चास्मत्पितामहाः ।
पाविता वै भविष्यन्ति पावनं हि परं हि तत् ॥ १३.१३०.२६ ॥
ด้วยวิธีนี้ เราทั้งหลาย ธรรม และบรรพบุรุษของเราทั้งปวงจะได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ เพราะการนั้นเป็นการชำระที่สูงสุด
13.130.27
दश पूर्वान्दशैवान्यांस्तथा सन्तारयन्ति ते ।
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति एवं मत्पितरोऽब्रुवन् ॥ १३.१३०.२७ ॥
ผู้ที่ให้ทองคำย่อมช่วยให้ข้างหน้าสิบชั่วและข้างหลังสิบชั่วพ้นทุกข์ บรรพบุรุษของข้าพเจ้าได้กล่าวไว้ดังนี้
13.130.28
ततोऽहं विस्मितो राजन्प्रतिबुद्धो विशाम्पते ।
सुवर्णदानेऽकरवं मतिं च भरतर्षभ ॥ १३.१३०.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แก่ประชาชน ข้าพเจ้าจึงตื่นขึ้นด้วยความอัศจรรย์ใจ และ ภรตรรษภ ข้าพเจ้าได้ตั้งใจถึงการถวายทองคำ
13.130.29
इतिहासमिमं चापि शृणु राजन्पुरातनम् ।
जामदग्न्यं प्रति विभो धन्यमायुष्यमेव च ॥ १३.१३०.२९ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังเรื่องเก่าแก่นี้ด้วยเถิด เกี่ยวกับชามทัคนยะ ข้าแต่ผู้ทรงอำนาจ เรื่องนี้เป็นมงคลและยังให้อายุยืนด้วย
13.130.30
जामदग्न्येन रामेण तीव्ररोषान्वितेन वै ।
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा ॥ १३.१३०.३० ॥
พระรามผู้เป็นโอรสของชมทัคนี เต็มไปด้วยความโกรธรุนแรง ได้ทำให้แผ่นดินปราศจากกษัตริย์ถึงยี่สิบเอ็ดครั้งในกาลก่อน
13.130.31
ततो जित्वा महीं कृत्स्नां रामो राजीवलोचनः ।
आजहार क्रतुं वीरो ब्रह्मक्षत्रेण पूजितम् ॥ १३.१३०.३१ ॥
ครั้นแล้ว พระรามผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว วีรบุรุษผู้ชนะแผ่นดินทั้งผืน ได้ประกอบพิธีกรรมที่พราหมณ์และกษัตริย์ต่างให้ความเคารพ
13.130.32
वाजिमेधं महाराज सर्वकामसमन्वितम् ।
पावनं सर्वभूतानां तेजोद्युतिविवर्धनम् ॥ १३.१३०.३२ ॥
ข้าแต่มหาราช นั่นคือพิธีอัศวเมธ ซึ่งประกอบด้วยการสมปรารถนาทุกประการ ชำระสรรพสัตว์ให้บริสุทธิ์ และเพิ่มพูนรัศมีและความรุ่งโรจน์
13.130.33
विपाप्मा च स तेजस्वी तेन क्रतुफलेन च ।
नैवात्मनोऽथ लघुतां जामदग्न्योऽध्यगच्छत ॥ १३.१३०.३३ ॥
และโอรสของชมทัคนีผู้รุ่งเรืองนั้น พ้นจากบาปด้วยผลแห่งพิธีนั้น แต่ตนเองหาได้ลดน้อยลงไม่
13.130.34
स तु क्रतुवरेणेष्ट्वा महात्मा दक्षिणावता ।
पप्रच्छागमसम्पन्नानृषीन्देवांश्च भारत ॥ १३.१३०.३४ ॥
ข้าแต่ภารตะ ท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ครั้นบูชาด้วยพิธีอันประเสริฐและถวายทักษิณาอย่างงดงามแล้ว จึงได้ไถ่ถามฤๅษีผู้รอบรู้คัมภีร์และเหล่าเทพ
13.130.35
पावनं यत्परं नॄणामुग्रे कर्मणि वर्तताम् ।
तदुच्यतां महाभागा इति जागघृणोऽब्रवीत् ॥ १३.१३०.३५ ॥
"ขอท่านทั้งหลายผู้มีบุญอันยิ่งใหญ่ โปรดบอกข้าพเจ้าว่าอะไรเป็นเครื่องชำระอันสูงสุดสำหรับมนุษย์ผู้ประกอบกรรมอันดุร้าย" โอรสของชมทัคนีกล่าวดังนี้
13.130.36
इत्युक्ता वेदशास्त्रज्ञास्तमूचुस्ते महर्षयः ।
राम विप्राः सत्क्रियन्तां वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१३०.३६ ॥
ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ผู้รอบรู้พระเวทและคัมภีร์ เมื่อถูกถามเช่นนั้น จึงกล่าวกับท่านว่า "ข้าแต่พระราม ขอให้เคารพพราหมณ์ทั้งหลาย เพราะเห็นได้ว่าอำนาจแห่งพระเวทปรากฏในพวกเขา"
13.130.37
भूयश्च विप्रर्षिगणाः प्रष्टव्याः पावनं प्रति ।
ते यद्ब्रूर्महाप्राज्ञास्तच्चैव समुदाचर ॥ १३.१३०.३७ ॥
และอีกประการหนึ่ง ควรไถ่ถามหมู่พราหมณ์และฤๅษีเกี่ยวกับเครื่องชำระ สิ่งใดที่ท่านผู้มีปัญญายิ่งเหล่านั้นกล่าว จงปฏิบัติตามสิ่งนั้นให้ดี
13.130.38
ततो वसिष्ठं देवर्षिमगस्त्यमथ काश्यपम् ।
तमेवार्तं महातेजाः पप्रच्छ भृगुनन्दनः ॥ १३.१३०.३८ ॥
ครั้นแล้ว โอรสของภฤคุผู้มีรัศมียิ่งใหญ่ ได้ไถ่ถามฤๅษีผู้เป็นเทพ คือวสิษฐ อคัสตยะ และกาศยปะ เกี่ยวกับเรื่องราวของผู้ที่กำลังทุกข์ร้อนนั้น
13.130.39
जाता मतिर्मे विप्रेन्द्राः कथं पूयेयमित्युत ।
केन वा कर्मयोगेन प्रदानेनेह केन वा ॥ १३.१३०.३९ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ความคิดได้เกิดขึ้นในใจข้าพเจ้าว่า ข้าพเจ้าจะชำระตนให้บริสุทธิ์ได้อย่างไร ด้วยวิธีการแห่งกรรมใด หรือด้วยการให้ทานใด หรือด้วยวิธีใดในโลกนี้
13.130.40
यदि वोऽनुग्रहकृता बुद्धिर्मां प्रति सत्तमाः ।
प्रबूत पावनं किं मे भवेदिति तपोधनाः ॥ १३.१३०.४० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุด หากความคิดของท่านทั้งหลายเกิดจากความกรุณาต่อข้าพเจ้า ข้าแต่ผู้มีตบะเป็นทรัพย์ ขอโปรดบอกข้าพเจ้าว่าอะไรจะชำระข้าพเจ้าให้บริสุทธิ์ได้
13.130.41
गाश्च भूमिं च वित्तं च दत्त्वेह भृगुनन्दन ।
पापकृत्पूयते मर्त्य इति भार्गव शुश्रुम ॥ १३.१३०.४१ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งภฤගุ เมื่อให้โคแก่ผืนดิน และทรัพย์สมบัติ ณ ที่นี้ แม้มนุษย์ผู้กระทำบาปก็ย่อมบริสุทธิ์ดังนี้ ข้าแต่ภารควะ เราได้ฟังมาดังนี้
13.130.42
अन्यद्दानं तु विप्रर्षे श्रूयतां पावनं महत् ।
दिव्यमत्यद्भुताकारमपत्यं जातवेदसः ॥ १३.१३०.४२ ॥
ข้าแต่ฤๅษีแห่งพราหมณ์ จงฟังการให้อีกอย่างหนึ่งอันยิ่งใหญ่และบริสุทธิ์ คือบุตรของชาตเวทัส (พระอัคนี) ซึ่งเป็นทิพย์และมีรูปลักษณ์อันน่าอัศจรรย์ยิ่ง
13.130.43
दग्ध्वा लोकान्पुरा वीर्यात्सम्भूतमिह शुश्रुम ।
सुवर्णमिति विख्यातं तद्ददत्सिद्धिमेष्यसि ॥ १३.१३०.४३ ॥
เราได้ฟังมาว่า ครั้งก่อนเมื่อเผาโลกทั้งหลาย ทองคำก็เกิดขึ้นจากพลานุภาพของพระองค์ ผู้ที่ให้ทองคำซึ่งรู้จักกันในชื่อสุวรรณะ จะบรรลุความสำเร็จ
13.130.44
ततोऽब्रवीद्वसिष्ठस्तं भगवान्संशितव्रतः ।
शृणु राम यथोत्पन्नं सुवर्णमनलप्रभम् ॥ १३.१३०.४४ ॥
ครั้งนั้น พระวสิษฐะผู้ทรงฤทธิ์ ผู้ทรงมั่นในคำปฏิญาณ ตรัสแก่พระองค์ว่า ข้าแต่พระราม จงฟังว่าทองคำซึ่งรุ่งเรืองดุจไฟเกิดขึ้นได้อย่างไร
13.130.45
फलं दास्यति ते यत्तु दाने परमिहोच्यते ।
सुवर्णं यच्च यस्माच्च यथा च गुणवत्तमम् ॥ १३.१३०.४५ ॥
ผลอันสูงสุดซึ่งกล่าวกันว่าเกิดจากการให้ทานในที่นี้ จะประทานแก่เจ้า ทองคำคืออะไร มาจากสิ่งใด และเหตุใดจึงเป็นเลิศในคุณธรรม
13.130.46
तन्निबोध महाबाहो सर्वं निगदतो मम ।
अग्निषोमात्मकमिदं सुवर्णं विद्दि निश्चये ॥ १३.१३०.४६ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนใหญ่ จงเข้าใจทั้งหมดที่เรากล่าวแก่เจ้า จงรู้แน่นอนว่าทองคำนี้ประกอบด้วยอัคนีและโสม
13.130.47
अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्च इति दर्शनम् ।
कुञ्जराश्च मृगा नागा महिषाश्चासुरा इति ॥ १३.१३०.४७ ॥
ปรากฏเป็นแพะ พระอัคนี พระวรุณ แกะ พระสุริยะ และม้า ดังนั้นช้าง กวาง งู ควาย และอสูรทั้งหลายก็เช่นกัน
13.130.48
कुक्कुटाश्च वराहाश्च राक्षसा भृगुनन्दन ।
इडा गावः पयः सोमो भूमिरित्येव च स्मृतिः ॥ १३.१३०.४८ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งภฤගุ ไก่ หมู และรากษสด้วย อิฑา โค น้ำนม โสม และแผ่นดิน ดังนี้เป็นที่จดจำกันสืบมา
13.130.49
जगत्सर्वं च निर्मथ्य तेजोराशिः समुत्थितः ।
सुवर्णमेभ्यो विप्रर्षे रत्नं परममुत्तमम् ॥ १३.१३०.४९ ॥
เมื่อกวนโลกทั้งสิ้นแล้ว มวลแห่งรัศมีก็ผุดขึ้น ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐในหมู่พราหมณ์ จากสิ่งเหล่านี้ทองคำซึ่งเป็นอัญมณีอันสูงสุดและเลิศที่สุดจึงเกิดขึ้น
13.130.50
एतस्मात्कारणाद्देवा गन्धर्वोरगराक्षसाः ।
मनुष्याश्च पिशाचाश्च प्रयता धारयन्ति तत् ॥ १३.१३०.५० ॥
เพราะเหตุนี้ เหล่าเทพ คนธรรพ์ นาค รากษส มนุษย์ และปิศาจ จึงสวมทองคำนั้นด้วยความบริสุทธิ์ใจ
13.130.51
मुकुटैरङ्गदयुतैरलङ्कारैः पृथग्विधैः ।
सुवर्णविकृतैस्तत्र विराजन्ते भृगूत्तम ॥ १३.१३०.५१ ॥
ประดับด้วยมงกุฎ กำไลแขน และเครื่องประดับนานาชนิดที่ทำจากทองคำ พวกเขาย่อมรุ่งเรืองอยู่ที่นั่น ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภฤගุ
13.130.52
तस्मात्सर्वपवित्रेभ्यः पवित्रं परमं स्मृतम् ।
भूमेर्गोभ्योऽथ रत्नेभ्यस्तद्विद्धि मनुजर्षभ ॥ १३.१३०.५२ ॥
เพราะเหตุนั้น ทองคำจึงได้รับการกล่าวว่าเป็นสิ่งบริสุทธิ์ยิ่งกว่าสิ่งบริสุทธิ์ทั้งหลาย ยิ่งกว่าแผ่นดิน โค และอัญมณี ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งมนุษย์ จงรู้เช่นนี้เถิด
13.130.53
पृथिवीं गाश्च दत्त्वेह यच्चान्यदपि किञ्चन ।
विशिष्यते सुवर्णस्य दानं परमकं विभो ॥ १३.१३०.५३ ॥
การให้แผ่นดิน โค หรือสิ่งใดก็ตามที่มีอยู่ ณ ที่นี้ การให้ทองคำย่อมประเสริฐเหนือกว่า ข้าแต่ท่านผู้ทรงอำนาจ นี่คือทานอันสูงสุด
13.130.54
अक्षयं पावनं चैव सुवर्णममरद्युते ।
प्रयच्छ द्विजमुख्येभ्यः पावनं ह्येतदुत्तमम् ॥ १३.१३०.५४ ॥
ข้าแต่ผู้มีรัศมีดุจอมตะ ทองคำไม่เสื่อมสลายและบริสุทธิ์ จงถวายแก่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง เพราะสิ่งนี้บริสุทธิ์และประเสริฐที่สุดจริง
13.130.55
सुवर्णमेव सर्वासु दक्षिणासु विधीयते ।
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति सर्वदास्ते भवन्त्युत ॥ १३.१३०.५५ ॥
ทองคำเพียงอย่างเดียวถูกกำหนดให้เป็นทักษิณาในพิธีทั้งปวง ผู้ที่ถวายทองคำเสมอย่อมเป็นเช่นนั้นเอง
13.130.56
देवतास्ते प्रयच्छन्ति ये सुवर्णं ददत्यथ ।
अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं च तदात्मकम् ॥ १३.१३०.५६ ॥
เหล่าเทพย่อมประทานความโปรดปรานแก่ผู้ที่ให้ทองคำ เพราะพระอัคนีคือเทพทั้งปวง และทองคำก็มีสภาวะเป็นของพระองค์
13.130.57
तस्मात्सुवर्णं ददता दत्ताः सर्वाः स्म देवताः ।
भवन्ति पुरुषव्याघ्र न ह्यतः परमं विदुः ॥ १३.१३०.५७ ॥
เพราะเหตุนั้น เมื่อผู้หนึ่งถวายทองคำ เหล่าเทพทั้งปวงก็เหมือนได้รับการถวาย ข้าแต่ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เขาทั้งหลายไม่รู้สิ่งใดที่สูงกว่านี้
13.130.58
भूय एव च महात्म्यं सुवर्णस्य निबोध मे ।
गदतो मम विप्रर्षे सर्वशस्त्रभृतांवर ॥ १३.१३०.५८ ॥
จงฟังความยิ่งใหญ่ของทองคำต่อไปอีก ดังที่เรากล่าวแก่ท่าน ข้าแต่ฤๅษีแห่งพราหมณ์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธทั้งปวง
13.130.59
मया श्रुतमिदं पूर्वं पुराणे भृगुनन्दन ।
प्रजापतेः कथयतो मनोः स्वायंभुवस्य वै ॥ १३.१३०.५९ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งภฤගุ เรื่องนี้เราเคยได้ยินมาก่อนในปุราณะ เมื่อพระประชาบดีและพระมนุสวายัมภุวะกำลังเล่าอยู่
13.130.60
शूलपाणेर्भगवतो रुद्रस्य च महात्मनः ।
गिरौ हिमवति श्रेष्ठे तदा भृगुकुलोद्वह ॥ १३.१३०.६० ॥
เรื่องพระรุทระผู้ทรงตรีศูลและเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ณ ภูเขาหิมวันต์อันประเสริฐ ในครั้งนั้น ข้าแต่ผู้ค้ำจุนวงศ์ภฤගุ
13.130.61
देव्या विवाहे निर्वृत्ते रुद्राण्या भृगुनन्दन ।
समागमे भगवतो देव्या सह महात्मनः ॥ १३.१३०.६१ ॥
ดูกร บุตรแห่งภฤगุ เมื่อการอภิเษกสมรสของเทวีรุทราณีเสร็จสิ้นแล้ว พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงยิ่งใหญ่ผู้มีจิตใจสูงส่งก็ได้เสด็จมาสมาคมกับเทวี
13.130.62
ततः सर्वे समुद्विग्रा देवा रुद्रमुपागमन् ।
ते महादेवमासीनं देवीं च वरदामुमाम्। ॥ १३.१३०.६२ ॥
ครั้งนั้น เหล่าเทวดาทั้งปวงต่างหวาดหวั่นอย่างยิ่ง จึงเข้าไปเฝ้ารุทร เห็นพระมหาเทพประทับอยู่ที่นั้นพร้อมด้วยพระอุมาเทวีผู้ประทานพร
13.130.63
प्रसाद्य शिरसा सर्वे रुद्रमूचुर्भृगूद्वह ।
अयं समागमो देव देव्या सह तवानघ। ॥ १३.१३०.६३ ॥
ดูกร ยอดแห่งภฤगุทั้งหลาย เหล่าเทวดาทั้งปวงก้มศีรษะถวายความเคารพและเอ่ยกับพระรุทรว่า ข้าแต่พระเจ้า ข้าแต่พระผู้ไร้บาป การสมาคมนี้เป็นของพระองค์กับเทวี
13.130.64
तपस्विनस्तपस्विन्या तेजस्विन्याऽतितेजसः ।
अमोघतेजास्त्वं देव देवी चेयमुमा तथा। ॥ १३.१३०.६४ ॥
พระองค์เป็นนักพรตผู้ทรงฌาน และนางก็เป็นนักพรตหญิงผู้รุ่งโรจน์ยิ่งนัก ข้าแต่พระเจ้า พระเดชของพระองค์ไม่มีวันเสื่อมคลาย และพระอุมาเทวีผู้นี้ก็เช่นกัน
13.130.65
अपत्यं युवयोर्देव बलवद्भविता विभो ।
तन्नूनं त्रिषु लोकेषु न किञ्चिच्छेषयिष्यति ॥ १३.१३०.६५ ॥
ข้าแต่พระเจ้า ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ โอรสของพระองค์ทั้งสองจะต้องทรงพลังยิ่งนัก เป็นแน่แท้ว่าจะไม่ทิ้งสิ่งใดให้เหลืออยู่ในไตรโลก
13.130.66
तदेभ्यः प्रणतेभ्यस्त्वं देवेभ्यः पृथुलोचन ।
वरं प्रयच्छ लोकेश त्रैलोक्यहितकाम्यया ॥ १३.१३०.६६ ॥
ดังนั้น ข้าแต่พระผู้มีดวงเนตรกว้าง โปรดประทานพรแก่เหล่าเทวดาผู้ก้มกราบพระองค์เหล่านี้ ข้าแต่เจ้าแห่งโลก เพื่อความเกื้อกูลแก่ไตรโลก
13.130.67
अपत्यार्थं निगृह्णीष्व तेजः परमकं विभो ।
त्रैलोक्यसारौ हि युवां लोकं सन्तापयिष्यथ ॥ १३.१३०.६७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ โปรดสะกดพระเดชอันสูงสุดของพระองค์ไว้เพื่อประโยชน์แห่งบุตรหลาน ทั้งสองพระองค์เป็นแก่นสารของไตรโลก มิฉะนั้นพระองค์จะเผาผลาญโลกให้ร้อนระอุ
13.130.68
तदपत्यं हि युवयोर्देवानभिभवेद्ध्रुवम् ।
न हि ते पृथिवी देवी न च द्यौर्न दिवं विभो ॥ १३.१३०.६८ ॥
โอรสของพระองค์ทั้งสองย่อมจะครอบงำเหล่าเทวดาเป็นแน่แท้ ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ พระแม่ธรณี ท้องฟ้า หรือสวรรค์ ก็มิอาจรองรับพระเดชของพระองค์ได้
13.130.69
नेदं धारयितुं शक्ताः समस्ता इति मे मतिः ।
तेजःप्रभावनिर्दग्धं तस्मात्सर्वमिदं जगत् ॥ १३.१३०.६९ ॥
ข้าพเจ้าเห็นว่า ไม่มีผู้ใดสามารถรองรับสิ่งนี้ได้ ดังนั้นโลกทั้งหมดนี้จะถูกเผาไหม้ด้วยอำนาจแห่งพระเดชของพระองค์
13.130.70
तस्मात्प्रसादं भगवन्कर्तुमर्हसि नः प्रभो ।
न देव्यां सम्भवेत्पुत्रो भवतः सुरसत्तम।
धैर्यादेव निगृह्णीष्व तेजो ज्वलितमुत्तमम् ॥ १३.१३०.७० ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนาย โปรดเมตตาประทานพระกรุณาแก่พวกข้าพระองค์ ข้าแต่ยอดแห่งเทพ อย่าให้มีโอรสเกิดแก่พระองค์กับเทวี จงสะกดพระเดชอันร้อนแรงสูงสุดนี้ไว้ด้วยความอดกลั้นเท่านั้น
13.130.71
इति तेषां कथयतां भगवान्वृषभध्वजः ।
एवमस्त्विति देवांस्तान्विप्रर्षे प्रत्यभाषत ॥ १३.१३०.७१ ॥
ขณะที่เหล่าเทวดากล่าวเช่นนั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้มีธงเป็นรูปโคก็ตรัสตอบเหล่าเทวดาว่า ขอให้เป็นเช่นนั้นเถิด ดูกร ยอดแห่งพราหมณ์ฤๅษี พระองค์ได้ตรัสตอบเช่นนี้
13.130.72
इत्युक्त्वा चोर्ध्वमनयद्रेतो वृषभवाहनः ।
ऊर्ध्वरेषः समभवत्ततः प्रभृति चापि सः ॥ १३.१३०.७२ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระผู้ทรงโคเป็นพาหนะก็ดึงพระพีชะขึ้นไปเบื้องบน ตั้งแต่นั้นมา พระองค์ก็ทรงเป็นผู้มีพีชะไหลขึ้นเบื้องบนด้วย
13.130.73
रुद्राणीति ततः क्रुद्धा प्रजोच्छेद तदा कृते ।
देवानथाब्रवीत्तत्र स्त्रीभावात्परुषं वचः ॥ १३.१३०.७३ ॥
ครั้นเมื่อการตัดทอนลูกหลานเกิดขึ้นแล้ว นางรุทราณีผู้โกรธเคืองจึงกล่าวถ้อยคำรุนแรงต่อเหล่าเทวดาที่นั่น ด้วยภาวะแห่งความเป็นหญิงของนาง
13.130.74
यस्मादपत्यकामो वै भर्ता मे विनिवर्तितः ।
तस्मात्सर्वे सुरा भूयमनपत्या भविष्यथ ॥ १३.१३०.७४ ॥
เพราะพวกท่านทำให้สามีของข้าซึ่งปรารถนาบุตรต้องหันเหไปเสีย ดังนั้น ดูกร เหล่าเทวดาทั้งปวง พวกท่านทั้งหมดจะกลายเป็นผู้ไร้บุตร
13.130.75
प्रजोच्छेदो मम कृतो यस्माद्युष्माभिरद्य वै ।
तस्मात्प्रजा वः खगमाः सर्वेषां न भविष्यति ॥ १३.१३०.७५ ॥
เพราะวันนี้พวกท่านได้ทำให้ลูกหลานของข้าต้องขาดสาย ดังนั้น ลูกหลานของพวกท่านจะเป็นเช่นนกที่บินไปมา และจะไม่มีแก่ทุกผู้ทุกคน
13.130.76
पावकस्तु न तत्रासीच्छापकाले भृगूद्वह ।
देवा देव्यास्तथा शापादनपत्यास्ततोऽभवन् ॥ १३.१३०.७६ ॥
ดูกร ยอดแห่งภฤगุ ไฟมิได้อยู่ที่นั่นในขณะที่กล่าวคำสาป ดังนั้น เหล่าเทวดาจึงกลายเป็นผู้ไร้บุตรเพราะคำสาปของเทวี
13.130.77
रुद्रस्तु तेजोऽप्रतिमं धारयामास वै तदा ।
प्रस्कन्नं तु ततस्तस्मात्किंचित्तत्रापतद्भुवि ॥ १३.१३०.७७ ॥
ส่วนพระรุทรได้ทรงรองรับพระเดชอันหาที่เปรียบมิได้นั้นไว้ในขณะนั้น สิ่งที่หลุดรั่วออกมาจากพระเดชนั้น บางส่วนก็ตกลงบนแผ่นดิน
13.130.78
उत्पपात तदा वह्नौ ववृधे चाद्भुतोपमम् ।
तेजस्तेजसि संयुक्तमेकयोनित्वमागतम् ॥ १३.१३०.७८ ॥
ในขณะนั้นมันพุ่งขึ้นไปในกองไฟและเติบโตขึ้นอย่างน่าอัศจรรย์ พระเดชรวมเข้ากับพระเดช และกลับมาอยู่ในต้นกำเนิดเดียวกัน
13.130.79
एतस्मिन्नेव काले तु देवाः शक्रपुरोगमाः ।
असुरस्तारको नाम तेन सन्तापिता भृशम् ॥ १३.१३०.७९ ॥
ในเวลาเดียวกันนั้นเอง เหล่าเทวดาที่มีท้าวศักระนำหน้า ถูกอสูรนามว่าตารกะเบียดเบียนอย่างหนัก
13.130.80
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतोऽथाश्विनावपि ।
साध्याश्च सर्वे संत्रस्ता दैतेयस्य पराक्रमात् ॥ १३.१३०.८० ॥
พวกอาทิตย์ วสุ รุทร มรุต ทั้งสองอัศวิน และสาธยะทั้งปวงต่างหวาดกลัวด้วยกำลังแห่งทไวตยะผู้นั้น
13.130.81
स्थानानि देवतानां हि विमानानि पुराणि च ।
ऋषीणां चाश्रमाश्चैव बभूवुरसुरैर्हृताः ॥ १३.१३०.८१ ॥
ที่อยู่ของเหล่าเทวดา วิมานและนครทั้งหลาย และอาศรมของฤๅษีทั้งหลาย ก็ถูกพวกอสูรยึดไปหมด
13.130.82
ते दीनमनसः सर्वे देवता ऋषयश्च ये ।
प्रजग्मुः शरणं देवं ब्रह्माणमजरं विभुम् ॥ १३.१३०.८२ ॥
เหล่าเทวดาและฤๅษีทั้งปวงนั้น มีใจหมดหวัง จึงพากันไปพึ่งพระพรหม ผู้ไม่รู้ร่วงโรยและแผ่ไปทั่ว