ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.131.1
असुरस्तारको नाम त्वया दत्तवरः प्रभो ।
सुरानृषींश्च क्लिश्नाति वधस्तस्य विधीयताम् ॥ १३.१३१.१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।
13.131.2
तस्माद्भयं समुत्पन्नमस्माकं वै पितामह ।
परित्रायस्व नो देव न ह्यन्या गतिरस्ति नः ॥ १३.१३१.२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ।
13.131.3
ब्रह्मोवाच ।
समोहं सर्वभूतानामधर्मं नेह रोचये।
हन्यतां तारकः क्षिप्र सुरर्षिगणबाधिता ॥ १३.१३१.३ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।
13.131.4
वेदा धर्माश्च नोच्छेदं गच्छेयुः सुरसत्तमाः ।
विहितं पूर्वमेवात्र मया वै व्येतु वो ज्वरः ॥ १३.१३१.४ ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਓ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
13.131.5
वरदानाद्भगवतो दैतेयो बलगर्वितः ।
देवैर्न शक्यते हन्तु स कथं प्रशमं व्रजेत् ॥ १३.१३१.५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਰ ਕਾਰਨ ਬਲ-ਗਰਵੀ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵੇਗਾ?
13.131.6
स हि नैव स्म देवानां नासुराणां न रक्षसाम् ।
वध्यः स्यामिति जग्राह वरं त्वत्तः पितामह ॥ १३.१३१.६ ॥
"ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਜਾਵਾਂ" ਇਹ ਵਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
13.131.7
देवाश्च शप्ता रुद्राण्या प्रजोच्छेदे पुरा कृते ।
न भविष्यति वोऽपत्यमिति सर्वे जगत्पते ॥ १३.१३१.७ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵੇਲੇ ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਪੇ ਗਏ ਦੇਵਤੇ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
13.131.8
ब्रह्मोवाच ।
हुताशनो न तत्रासीच्छापकाले सुरोत्तमाः।
स उत्पादयिताऽपत्यं वधाय त्रिदशद्विषाम् ॥ १३.१३१.८ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਓ, ਸਰਾਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਗਨੀ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।
13.131.9
तद्वै सर्वानतिक्रम्य देवदानवराक्षसान् ।
मानुषानथ गन्धर्वान्नागानथ च पक्षिणः ॥ १३.१३१.९ ॥
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ।
13.131.10
अस्त्रेणामोघपातेन शक्त्या तं घातयिष्यति ।
यतो वो भयपुत्पन्नं ये चान्ये सुरशत्रवः ॥ १३.१३१.१० ॥
ਅਮੋਘ ਅਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਰਵਾਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਹਨ।
13.131.11
सनातनो हि सङ्कल्पः काम इत्यभिधीयते ।
रुद्रस्य तेजः प्रस्कन्नमग्नौ निपतितं च यत् ॥ १३.१३१.११ ॥
ਸਨਾਤਨ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜੋ ਤੇਜ ਛਲਕ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ,
13.131.12
तत्तजोऽग्निर्महद्भूतं द्वितीयमिव पावकम् ।
वधार्थं देवशत्रूणां गङ्गायां जनयिष्यति ॥ १३.१३१.१२ ॥
ਉਹ ਤੇਜ, ਅਗਨੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਵਕ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਬਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ।
13.131.13
स तु नावाप तं शापं नष्टः स हुतभुक्तदा ।
तस्माद्वो भयहृद्देवाः समुत्पत्स्यति पावकिः ॥ १३.१३१.१३ ॥
ਉਹ ਅਗਨੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਭੈ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਵਕਿ (ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
13.131.14
अन्विष्यतां वै ज्वलनस्तथा चाद्य नियुज्यताम् ।
तारकस्य वधोपायः कथितो वै मयाऽनघाः ॥ १३.१३१.१४ ॥
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪੋ, ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
13.131.15
न हि तेजस्विनां शापास्तेजःसु प्रभवन्ति वै ।
बलान्यतिबलं प्राप्य दुर्बलानि भवन्ति वै ॥ १३.१३१.१५ ॥
ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੇਜ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਤਿ ਬਲ ਪਾ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਲ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.131.16
हन्यादवध्यान्वरदानपि चैव तपस्विनः ।
सङ्कल्पाभिरुचिः कामः सनातनतमोऽभवत् ॥ १३.१३१.१६ ॥
ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਅਵਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਰੁਚੀ ਹੀ ਕਾਮ ਹੈ; ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਤਮਸ ਬਣ ਗਿਆ।
13.131.17
जगत्पतिरनिर्देश्य सर्वगः सर्वभावनः ।
हृच्छयः सर्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्रादपि प्रभुः ॥ १३.१३१.१७ ॥
ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਅਨਿਰਦੇਸ਼ਯ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਰਬ-ਭਾਵਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ, ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜੇਠਾ ਪ੍ਰਭੂ।
13.131.18
अन्विष्यतां स तु क्षिप्रं तेजोराशिर्हुताशनः ।
स वो मनोगतं कामं देवः सम्पादयिष्यति ॥ १३.१३१.१८ ॥
ਉਸ ਤੇਜ-ਰਾਸ਼ੀ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੱਭੋ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ।
13.131.19
एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ततो देवा महात्मनः ।
जग्मु- संसिद्धसङ्कल्पाः पर्येषन्तो विभावसुम् ॥ १३.१३१.१९ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਭਾਵਸੂ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੁਰ ਪਏ।
13.131.20
ततस्त्रैलोक्यमृषयो व्यचिन्वन्त सुरैः सह ।
काङ्क्षन्तो दर्शनं वह्नेः सर्वे तद्गतमानसाः ॥ १३.१३१.२० ॥
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਅਗਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
13.131.21
परेण तपसा युक्ताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः ।
लोकानन्वचरन्सिद्धाः सर्व एव भृगूत्तम।
नष्टमात्मनि संलीनं नाभिजग्मुर्हुताशनम् ॥ १३.१३१.२१ ॥
ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇਜਸਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਧ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ! ਪਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੀ ਹੋਈ, ਗੁਆਚੀ ਅਗਨੀ ਕੋਲ ਉਹ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
13.131.22
ततः संजातसंत्रासानग्निदर्शनलालसान् ।
जलेचरः क्लान्तमनास्तेजसाऽग्नेः प्रदीपितः।
उवाच देवान्मण्डूको रसातलतलोत्थितः। ॥ १३.१३१.२२ ॥
ਫਿਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਡੱਡੂ, ਥੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਸਾਤਲ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
13.131.23
रसातलतले देवा वसत्यग्निरिति प्रभो ।
सन्तापादिह सम्प्राप्तः पावकप्रभवादहम् ॥ १३.१३१.२३ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰਸਾਤਲ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਦੇ ਸੋਤੇ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
13.131.24
स संसुप्तो जले देवा भगवान्हव्यवाहनः ।
अपः संसृज्य तेजोभिस्तेन सन्तापिता वयम् ॥ १३.१३१.२४ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ! ਉਹ ਹਵਿਆਵਾਹਨ ਭਗਵਾਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਤੇਜਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤਪਾਇਆ ਹੈ।
13.131.25
तस्य दर्शनमिष्टं वो यदि देवा विभावसोः ।
तत्रैवमधिगच्छध्वं कार्यं वो यदि वह्निना ॥ १३.१३१.२५ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਜੇ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਅਗਨੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧੋ।
13.131.26
गम्यतां साधयिष्यामो वयं ह्यग्निभयात्सुराः ।
एतावदुक्त्वा मण्डूकस्त्वरितो जलमाविशत् ॥ १३.१३१.२६ ॥
"ਅਗਨੀ ਦੇ ਭੈ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਾਧਾਂਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।" ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਡੱਡੂ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ।
13.131.27
हुताशनस्तु बुबुधे मण्डूकस्य च पैशुनम् ।
शशाप स तमासाद्य न रसान्वेत्स्यसीति वै ॥ १३.१३१.२७ ॥
ਪਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਡੱਡੂ ਦੀ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇਂਗਾ।"
13.131.28
तं वै संयुज्य शापेन मण्डूकं त्वरितो ययौ ।
अन्यत्र वासाय विभुर्न चात्मानमदर्शयत् ॥ १३.१३१.२८ ॥
ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਸਰਵਸਮਰੱਥ ਅਗਨੀ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਾਸ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
13.131.29
देवास्त्वनुग्रहं चक्रुर्मण्डूकानां भृगूत्तम ।
यत्तच्छृणु महाबाहो गदतो मम सर्वशः ॥ १३.१३१.२९ ॥
ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਡੱਡੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ।
13.131.30
अग्निशापादजिह्वाऽपि रसज्ञानबहिष्कृताः ।
सरस्वतीं बहुविधां यूममुच्चारयिष्यथ ॥ १३.१३१.३० ॥
"ਅਗਨੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਜੀਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਰਸ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਰਸਵਤੀ (ਬਾਣੀ) ਉਚਾਰੋਗੇ।"
13.131.31
बिलवासं गतांश्चैव निराहारानचेतसः ।
गतासूनपि वः शुष्कान्भूमिः सन्धारयिष्यति ॥ १३.१३१.३१ ॥
ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭੁੱਖੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਸੰਭਾਲੇਗੀ।
13.131.32
तमोघनायामपि वै निशायां विचरिष्यथ ।
इत्युक्त्वा तांस्ततो देवाः पुनरेव महीमिमाम् ॥ १३.१३१.३२ ॥
ਸੰਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਰੋਗੇ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਗਏ।
13.131.33
परीयुर्ज्वलनस्यार्थे न चाविन्दन्हुताशनम् ।
अथ तान्द्विरदः कश्चित्सुरेन्द्रद्विरदोपमः ॥ १३.१३१.३३ ॥
ਅੱਗ ਲਈ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ।
13.131.34
अश्वत्थस्थोऽग्निरित्येवमाह देवान्भृगूद्वह ।
शशाप ज्वलनः सर्वान्द्विरदान्क्रोधमूर्च्छितः ॥ १३.१३१.३४ ॥
"ਪਿੱਪਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਅਗਨੀ ਇਹ ਆਖਦਾ ਹੈ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਅਗਨੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ।
13.131.35
प्रतीपा भवतां जिह्वा भवित्रीति भृगूद्वह ।
इत्युक्त्वा निःसृतोऽश्वत्थादग्निर्वारणसूचितः।
प्रविवेश शमीगर्भमथ वह्निः सुषुप्सया ॥ १३.१३१.३५ ॥
"ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਭ ਉਲਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਅਗਨੀ ਪਿੱਪਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਸੌਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਉੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ।
13.131.36
अनुग्रहं तु नागानां यं चक्रुः शृणु तं प्रभो ।
देवा भृगुकुलश्रेष्ठ प्रीत्या सत्यपराक्रमाः ॥ १३.१३१.३६ ॥
ਪਰ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ-ਕੁਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਕੀਤੀ।
13.131.37
प्रतीपया जिह्वयाऽपि सर्वाहारान्हरिष्यथ ।
वाचं चोच्चारयिष्यध्वमुच्चैरव्यञ्जिताक्षराम्।
इत्युक्त्वा पुनरेवाग्निमनुसस्रुर्दिवौकसः ॥ १३.१३१.३७ ॥
"ਉਲਟੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਵੀ ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਆਹਾਰ ਲਵੇਂਗਾ; ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲੇਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ।
13.131.38
अश्वत्थान्निःसृतश्चाग्निः शमीगर्भमुपाविशत् ।
शुकेन ख्यापितो विप्र तं देवाः समुपाद्रवन् ॥ १३.१३१.३८ ॥
ਅਸ਼ਵੱਥ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅਗਨੀ ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
13.131.39
शशाप सुकमग्निस्तु वाग्विहीनो भविष्यसि ।
जिह्वामावर्तयामास तस्यापि हुतभुक्तदा ॥ १३.१३१.३९ ॥
ਅਗਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਬੋਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਤਦ ਉਸ ਹੁਤਭੁਕ ਅਗਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਉਲਟਾ ਲਈ।
13.131.40
दृष्ट्वा तु ज्वलनं देवाः शुकमूचुर्दयान्विताः ।
भविता न त्वमत्यन्तं शुकत्वे नष्टवागिति ॥ १३.१३१.४० ॥
ਬਲਦੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ੁਕ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਗੁਆਏਂਗਾ ਨਹੀਂ।"
13.131.41
आवृत्तजिह्वस्य सतो वाक्यं कान्तं भविष्यति ।
बालस्येव प्रवृद्धस्य कलमव्यक्तमद्भुतम् ॥ १३.१३१.४१ ॥
ਜੀਭ ਉਲਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੇਰੀ ਬੋਲੀ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਪਰ ਅਦਭੁਤ ਕਲਰਵ ਵਾਂਗ।
13.131.42
इत्युक्त्वा तं शमीगर्भे वह्निमालक्ष्य देवताः ।
तदेवायतनं चक्रुः पुण्यं सर्वक्रियास्वपि ॥ १३.१३१.४२ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ ਬਣਾਇਆ।
13.131.43
तदाप्रभृति चाप्यग्निः शमीगर्भेषु दृश्यते ।
उत्पादने तथोपायमभिजग्मुश्च मानवाः ॥ १३.१३१.४३ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਹੀ ਢੰਗ ਅਪਣਾਇਆ।
13.131.44
आपो रसातले यास्तु संस्पृष्टाश्चित्रभानुना ।
ताः पर्वतप्रस्रवणैरूष्मां मुञ्चन्ति भार्गव।
पावकेनाधिशयता सन्तप्तास्तस्य तेजसा ॥ १३.१३१.४४ ॥
ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਜਲ ਚਿੱਤਰਭਾਨੂ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਬਤੀ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰਮੀ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ; ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਉਹ ਪਾਵਕ ਹੇਠ ਪਏ ਹਨ।
13.131.45
अथाग्निर्देवता दृष्ट्वा बभूव व्यथितस्तदा ।
किमागमनमित्येवं तानपृच्छत पावकः ॥ १३.१३१.४५ ॥
ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਗਨੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਾਵਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?'
13.131.46
तमूचुर्विबुधाः सर्वे ते चैव परमर्षयः ।
त्वां नियोक्ष्यामहे कार्ये तद्भवान्कर्तुमर्हति।
कृते च तस्मिन्भविता तवापि सुमहान्गुणः ॥ १३.१३१.४६ ॥
ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਹ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ।'
13.131.47
अग्निरुवाच ।
ब्रूत यद्भवतां कार्यं कर्तास्मि तदहं सुराः।
भवतां तु नियोज्योस्मि मावोत्रास्तु विचारणा ॥ १३.१३१.४७ ॥
ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਕੰਮ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ; ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ।'
13.131.48
असुरस्तारको नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः ।
अस्मान्प्रबाधते वीर्याद्वधस्तस्य विधीयताम् ॥ १३.१३१.४८ ॥
'ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰੀ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸੁਰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।'
13.131.49
इमान्देवगणांस्तात प्रजापतिगणांस्तथा ।
ऋषींश्चापि महाभाग परित्रायस्व पावक ॥ १३.१३१.४९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪਾਵਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਓ।
13.131.50
अपत्यं तेजसा युक्तं प्रवीरं जनयक प्रभो ।
यद्भयं नोऽसुरात्तस्मान्नाशयेद्धव्यवाहन ॥ १३.१३१.५० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਉਸ ਅਸੁਰ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਡਰ ਨਾਸ਼ ਕਰੇ, ਹੇ ਹਵਿਰਵਾਹਨ।
13.131.51
शप्तानां नो महादेव्या नान्यदस्ति परायणम् ।
अन्यत्र भवतो वीर तस्मात्त्रायस्व नः प्रभो ॥ १३.१३१.५१ ॥
ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਪੇ ਗਏ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
13.131.52
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा भगवान्हव्यवाहनः ।
जगामाथ दुराधर्षो गङ्गां भागीरथीं प्रति ॥ १३.१३१.५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, 'ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ' ਆਖ ਕੇ, ਦੁਰਾਧਰਸ਼ ਭਗਵਾਨ ਹਵਿਰਵਾਹਨ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
13.131.53
तया चाप्यभवन्मिश्रो गर्भं चास्यां दधे तदा ।
ववृधे स तदा गर्भः कक्षे कृष्णगतिर्यथा ॥ १३.१३१.५३ ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਉਹ ਗਰਭ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ।
13.131.54
तेजसा तस्य देवस्य गङ्गा विह्वलचेतना ।
सन्तापमगमत्तीव्रं वोढुं सा न शशाक ह ॥ १३.१३१.५४ ॥
ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਤੀਬਰ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।
13.131.55
आहिते ज्वलनेनाथ गर्भे तेजःसमन्विते ।
गङ्गायामसुरः कश्चिद्भैरवं नादमानदत् ॥ १३.१३१.५५ ॥
ਅਗਨੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਰਭ ਰੱਖਿਆ, ਤਦ ਕਿਸੇ ਅਸੁਰ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਕੀਤੀ।
13.131.56
अबुद्धिपतितेनाथ नादेन विपुलेन सा ।
वित्रस्तोद्धान्तनयना गङ्गा विप्लुतलोचना ॥ १३.१३१.५६ ॥
ਉਸ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੀ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਡਰ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘਬਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
13.131.57
विसंज्ञा नाशकद्गर्भं वोढुमात्मानमेव च ।
सा तु तेजःपरीताङ्गी कम्पमाना च जाह्नवी ॥ १३.१३१.५७ ॥
ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਈ ਉਹ ਨਾ ਗਰਭ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕੀ; ਤੇਜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਜਾਹਨਵੀ ਗੰਗਾ ਸੀ।
13.131.58
उवाच ज्वलनं विप्र तदा गर्भबलोद्धुता ।
नते शक्ताऽस्मि भगवंस्तेजसोऽस्य विधारणे ॥ १३.१३१.५८ ॥
ਤਦ ਗਰਭ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਪਰ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।"
13.131.59
विमूढाऽस्मि कृताऽनेन न मे स्वास्ध्यं यथा पुरा ।
विह्वला चास्मि भगवंश्चेतो नष्टं च मेऽनघ ॥ १३.१३१.५९ ॥
ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸਿਹਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਵਿਹਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ।
13.131.60
धारणे नास्य शक्ताऽहं गर्भस्य तपतांवर ।
उत्स्रक्ष्येऽहमिमं दुःखान्न तु कामात्कथञ्चन ॥ १३.१३१.६० ॥
ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਾਂਗੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
13.131.61
न तेजसाऽस्ति संस्पर्शो मम देव विभावसो ।
आपदर्थे हि सम्बन्धः सुसूक्ष्मोऽपि महाद्युते ॥ १३.१३१.६१ ॥
ਹੇ ਦੇਵ ਵਿਭਾਵਸੂ, ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦਿਊਤੀ, ਵਿਪੱਤੀ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਸੰਬੰਧ ਬਣਿਆ ਹੈ।
13.131.62
यदत्र गुणसम्पन्नमितरद्वा हुताशन ।
त्वय्येव तदहं मन्ये धर्माधर्मौ च केवलौ ॥ १३.१३१.६२ ॥
ਹੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਜੋ ਗੁਣ-ਸੰਪੰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
13.131.63
तामुवाच ततो वह्निर्धार्यतां धार्यतामिति ।
गर्भो मत्तेजसा युक्तो महागुणफलोदयः ॥ १३.१३१.६३ ॥
ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਧਾਰਨ ਕਰ, ਧਾਰਨ ਕਰ"। ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਗਰਭ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਦਾ ਉਦੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
13.131.64
शक्ता ह्यसि महीं कृत्स्नां वोढुं धारयितुं तथा ।
न हि ते किञ्चिदप्राप्यमन्यतो धारणादृते ॥ १३.१३१.६४ ॥
ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
13.131.65
एवमुक्ता तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम्।
जगामेष्टं तदा देशं ततो भार्गवनन्दन ॥ १३.१३१.६५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਗਵ-ਨੰਦਨ!
13.131.66
सा वह्निना वार्यमाणा देवैरपि सरिद्वरा ।
समुत्ससर्ज तं गर्भं मेरौ गिरिवेर तदा ॥ १३.१३१.६६ ॥
ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀ ਨੇ ਤਦ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਗਿਰੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
13.131.67
समर्था धारणे चापि रुद्रतेजःप्रधर्षिता ।
नाशकत्सा तदा गर्भं सन्धारयितुमोजसा।
समुत्ससर्ज तं दुःखाद्दीप्तवैश्वानरप्रभम् ॥ १३.१३१.६७ ॥
ਰੁਦਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਗਰਭ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਰੱਖ ਨਾ ਸਕੀ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਹ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
13.131.68
दर्शयामास चाग्निस्तां तदा गङ्गां भृगूद्वह ।
पप्रच्छ सरितां श्रेष्ठां कच्चिद्गर्भः सुखोदयः ॥ १३.१३१.६८ ॥
ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਗਰਭ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
13.131.69
कीदृग्गुणोपि वा देवि कीदृग्रूपश्च दृश्यते ।
तेजसा केन वा युक्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १३.१३१.६९ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
13.131.70
गङ्गोवाच ।
जातरूपः स गर्भो वै तेजसा त्वमिवानघ।
सुवर्णो विमलो दीप्तः पर्वतं चावभासयन् ॥ १३.१३१.७० ॥
ਗੰਗਾ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਹ ਗਰਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.131.71
पद्मोत्पलविमिश्राणां ह्रदानामिव शीतलः ।
गन्धोस्य स कदम्बानां तुल्यो वै तपतांवर ॥ १३.१३१.७१ ॥
ਇਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀ ਹੈ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
13.131.72
तेजसा तस्य गर्भस्य भास्करस्येव रश्मिभिः ।
यद्द्रव्यं परिसंसृष्टं पृथिव्यां पर्वतेषु च।
तत्सर्वं काञ्चनीभूतं समन्तात्प्रत्यदृश्यत ॥ १३.१३१.७२ ॥
ਉਸ ਗਰਭ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੀ ਵਸਤੂ ਛੂਹੀ ਗਈ, ਉਹ ਸਭ ਸੋਨਾ ਬਣ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ।
13.131.73
पर्यधावत शैलांश्च नदीः प्रस्रवणानि च ।
व्यादीपयत्तेजसा च त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १३.१३१.७३ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਹਿਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
13.131.74
एवंरूपः स भगवान्पुत्रस्ते हव्यवाहन ।
सूर्यवैश्वानरसमः कान्त्या सोम इवापरः ॥ १३.१३१.७४ ॥
ਹੇ ਹਵਿਆਵਾਹਨ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਰਗਾ, ਕਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸੋਮ ਜਿਹਾ।
13.131.75
एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम्।
जगामेष्टं ततो देशं तदा भार्गवनन्दन ॥ १३.१३१.७५ ॥
ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਵਕ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ!
13.131.76
एतैः कर्मगुणैर्लोके नामाग्नेः परिगीयते ।
हिरण्यरेता इति वै ऋषिभिर्विबुधैस्तथा।
पृथिवी च तदा देवी ख्याता वसुमतीति वै ॥ १३.१३१.७६ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾਂ ਵੱਲੋਂ 'ਹਿਰਣਯਰੇਤਾ' ਕਹਿ ਕੇ; ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਵੀ 'ਵਸੁਮਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।
13.131.77
स तु गर्भो महातेजा गाङ्गेयः पावकोद्भवः ।
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधेऽद्भुतदर्शनः ॥ १३.१३१.७७ ॥
ਉਹ ਗਰਭ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਗਾਂਗੇਯ ਸੀ, ਪਾਵਕ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਦਿਵਿਆ ਸਰਵਣ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਵਧਿਆ, ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ।
13.131.78
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालार्कसदृशद्युतिम् ।
जातस्नेहास्तु तं बालं पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः ॥ १३.१३१.७८ ॥
ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਦੀ ਕਾਂਤੀ ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਪਿਆਰ ਜਾਗਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ।
13.131.79
ततः स कार्तिकेयत्वमवाप परमद्युतिः ।
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां चापि गुहावासाद्गुहोऽभवत् ॥ १३.१३१.७९ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸਲਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਕੰਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਗੁਹ।
13.131.80
एवं सुवर्णमुत्पन्नमपत्यं जातवेदसः ।
तत्र जाम्बूनदं श्रेष्ठं देवानामपि भूषणम् ॥ १३.१३१.८० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਜਾਂਬੂਨਦ ਨਾਮਕ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
13.131.81
ततःप्रभृति चाप्येतञ्जातरूपमुदाहृतम् ।
रत्नानामुत्तमं रत्नं भूषणानां तथैव च ॥ १३.१३१.८१ ॥
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਜਾਤਰੂਪ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
13.131.82
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
यत्सुवर्णं स भगवानग्निरीशः प्रजापतिः ॥ १३.१३१.८२ ॥
ਜੋ ਸੋਨਾ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ, ਈਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ।
13.131.83
पवित्राणां पवित्रं हि कनकं द्विजसत्तमाः ।
अग्नीषोमात्मकं चैव जातरूपमुदाहृतम् ॥ १३.१३१.८३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਤਰੂਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।