มหาภารตะ · อัธยายะ 13.131
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.131.1
असुरस्तारको नाम त्वया दत्तवरः प्रभो ।
सुरानृषींश्च क्लिश्नाति वधस्तस्य विधीयताम् ॥ १३.१३१.१ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า อสูรชื่อตารกะ ผู้ซึ่งพระองค์ประทานพรให้ กำลังเบียดเบียนเทวดาและฤๅษี ขอพระองค์ทรงกำหนดให้สังหารเขาเถิด
13.131.2
तस्माद्भयं समुत्पन्नमस्माकं वै पितामह ।
परित्रायस्व नो देव न ह्यन्या गतिरस्ति नः ॥ १३.१३१.२ ॥
ฉะนั้น ข้าแต่ปู่ ความหวาดกลัวได้บังเกิดแก่พวกข้าพระองค์แล้ว ข้าแต่พระเจ้า ขอทรงคุ้มครองพวกข้าพระองค์เถิด เพราะพวกข้าพระองค์ไม่มีที่พึ่งอื่นเลย
13.131.3
ब्रह्मोवाच ।
समोहं सर्वभूतानामधर्मं नेह रोचये।
हन्यतां तारकः क्षिप्र सुरर्षिगणबाधिता ॥ १३.१३१.३ ॥
พระพรหมตรัสว่า เราไม่เห็นด้วยกับอธรรมที่ก่อความหลงแก่สรรพสัตว์ในที่นี้ ขอให้ตารกะผู้เบียดเบียนหมู่เทวดาและฤๅษีถูกสังหารโดยเร็วเถิด
13.131.4
वेदा धर्माश्च नोच्छेदं गच्छेयुः सुरसत्तमाः ।
विहितं पूर्वमेवात्र मया वै व्येतु वो ज्वरः ॥ १३.१३१.४ ॥
ข้าแต่เทวดาผู้ประเสริฐที่สุด ขอให้พระเวทและธรรมทั้งหลายอย่าได้สูญสิ้นไปเลย ทางแก้ไขนี้เราได้กำหนดไว้แต่ก่อนแล้ว ขอให้ความร้อนรุ่มของพวกท่านสงบลงเถิด
13.131.5
वरदानाद्भगवतो दैतेयो बलगर्वितः ।
देवैर्न शक्यते हन्तु स कथं प्रशमं व्रजेत् ॥ १३.१३१.५ ॥
ด้วยพรที่พระผู้เป็นเจ้าประทาน ไดตยะผู้ทะนงด้วยกำลังนี้ เทวดาไม่อาจสังหารได้ แล้วเขาจะถึงความสงบได้อย่างไรเล่า
13.131.6
स हि नैव स्म देवानां नासुराणां न रक्षसाम् ।
वध्यः स्यामिति जग्राह वरं त्वत्तः पितामह ॥ १३.१३१.६ ॥
ข้าแต่ปู่ เขาได้รับพรจากพระองค์ว่า ข้าจะไม่ถูกฆ่าโดยเทวดา อสูร หรือรากษสเลย
13.131.7
देवाश्च शप्ता रुद्राण्या प्रजोच्छेदे पुरा कृते ।
न भविष्यति वोऽपत्यमिति सर्वे जगत्पते ॥ १३.१३१.७ ॥
เทวดาทั้งหลายถูกพระรุทราณีสาปไว้แต่ก่อนเมื่อครั้งการทำลายสรรพสัตว์เกิดขึ้น ข้าแต่เจ้าแห่งโลก ว่าพวกท่านจะไม่มีบุตรหลานเลย
13.131.8
ब्रह्मोवाच ।
हुताशनो न तत्रासीच्छापकाले सुरोत्तमाः।
स उत्पादयिताऽपत्यं वधाय त्रिदशद्विषाम् ॥ १३.१३१.८ ॥
พระพรหมตรัสว่า ข้าแต่เทวดาผู้ประเสริฐ ในเวลาที่มีการสาปนั้น พระอัคนีไม่ได้อยู่ที่นั่น พระองค์จะทรงให้กำเนิดบุตรเพื่อการทำลายศัตรูของเทวดา
13.131.9
तद्वै सर्वानतिक्रम्य देवदानवराक्षसान् ।
मानुषानथ गन्धर्वान्नागानथ च पक्षिणः ॥ १३.१३१.९ ॥
พระองค์จะผ่านพ้นทั้งหมดนั้นไป ได้แก่เทวดา ทานพ รากษส มนุษย์ คนธรรพ์ นาค และนก แล้วจึงเสด็จต่อไป
13.131.10
अस्त्रेणामोघपातेन शक्त्या तं घातयिष्यति ।
यतो वो भयपुत्पन्नं ये चान्ये सुरशत्रवः ॥ १३.१३१.१० ॥
ด้วยอาวุธที่ไม่พลาดเป้าและด้วยหอก พระองค์จะให้เขาถูกสังหาร เพราะความหวาดกลัวได้บังเกิดแก่พวกท่าน และศัตรูอื่นของเทวดาก็อยู่ที่นั่นด้วย
13.131.11
सनातनो हि सङ्कल्पः काम इत्यभिधीयते ।
रुद्रस्य तेजः प्रस्कन्नमग्नौ निपतितं च यत् ॥ १३.१३१.११ ॥
ความปรารถนาอันเป็นนิรันดร์นั้น เรียกว่ากามะ ส่วนพระเตโชของพระรุทร ที่หลั่งไหลออกไปและตกลงในพระอัคนี
13.131.12
तत्तजोऽग्निर्महद्भूतं द्वितीयमिव पावकम् ।
वधार्थं देवशत्रूणां गङ्गायां जनयिष्यति ॥ १३.१३१.१२ ॥
พระเตโชนั้น คือพระอัคนี จะกลายเป็นภูตใหญ่ ดุจปาวกอีกองค์หนึ่ง แล้วให้กำเนิดบุตรในแม่น้ำคงคา เพื่อการทำลายศัตรูของเทวดา
13.131.13
स तु नावाप तं शापं नष्टः स हुतभुक्तदा ।
तस्माद्वो भयहृद्देवाः समुत्पत्स्यति पावकिः ॥ १३.१३१.१३ ॥
แต่พระอัคนีนั้นเมื่อถูกทำลายในขณะนั้น มิได้รับคำสาปนั้น ฉะนั้น ข้าแต่เทวดาทั้งหลาย บุตรของปาวกผู้ขจัดความหวาดกลัวให้แก่พวกท่านจะบังเกิดขึ้น
13.131.14
अन्विष्यतां वै ज्वलनस्तथा चाद्य नियुज्यताम् ।
तारकस्य वधोपायः कथितो वै मयाऽनघाः ॥ १३.१३१.१४ ॥
ขอให้ค้นหาพระอัคนีในบัดนี้ และแต่งตั้งเสียเดี๋ยวนี้ ข้าแต่ผู้ไร้บาป เรากล่าววิธีสังหารตารกะไว้แล้วแก่พวกท่าน
13.131.15
न हि तेजस्विनां शापास्तेजःसु प्रभवन्ति वै ।
बलान्यतिबलं प्राप्य दुर्बलानि भवन्ति वै ॥ १३.१३१.१५ ॥
คำสาปของผู้มีเดชย่อมไม่มีอำนาจเหนือเดชทั้งหลาย และกำลังที่พบกำลังที่ยิ่งกว่าย่อมอ่อนลง
13.131.16
हन्यादवध्यान्वरदानपि चैव तपस्विनः ।
सङ्कल्पाभिरुचिः कामः सनातनतमोऽभवत् ॥ १३.१३१.१६ ॥
แม้ผู้มีตบะก็อาจสังหารผู้ที่ไม่อาจถูกสังหารได้ด้วยพร กามะซึ่งเป็นความยินดีที่เกิดจากสังกัปปะ ได้กลายเป็นความมืดอันเป็นนิรันดร์
13.131.17
जगत्पतिरनिर्देश्य सर्वगः सर्वभावनः ।
हृच्छयः सर्वभूतानां ज्येष्ठो रुद्रादपि प्रभुः ॥ १३.१३१.१७ ॥
พระผู้เป็นเจ้าแห่งโลก ผู้ไม่อาจบรรยายได้ ผู้แผ่ไปทั่ว ผู้ให้กำเนิดสรรพสัตว์ ผู้สถิตในหทัยของสรรพสัตว์ ผู้เป็นเจ้าผู้เป็นใหญ่แม้กว่าพระรุทร
13.131.18
अन्विष्यतां स तु क्षिप्रं तेजोराशिर्हुताशनः ।
स वो मनोगतं कामं देवः सम्पादयिष्यति ॥ १३.१३१.१८ ॥
ขอให้ค้นหาพระอัคนีผู้เป็นกองแห่งเดช ผู้กินเครื่องบูชา โดยเร็วเถิด พระเทพองค์นั้นจะทรงให้ความปรารถนาในใจของพวกท่านสำเร็จ
13.131.19
एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ततो देवा महात्मनः ।
जग्मु- संसिद्धसङ्कल्पाः पर्येषन्तो विभावसुम् ॥ १३.१३१.१९ ॥
เมื่อได้ฟังคำของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นแล้ว เทวดาทั้งหลายผู้สังกัปปะบรรลุผลแล้ว จึงออกไปค้นหาพระวิภาวสุ (พระอัคนี)
13.131.20
ततस्त्रैलोक्यमृषयो व्यचिन्वन्त सुरैः सह ।
काङ्क्षन्तो दर्शनं वह्नेः सर्वे तद्गतमानसाः ॥ १३.१३१.२० ॥
ครั้นแล้ว ฤๅษีทั้งหลายพร้อมด้วยเทวดาได้ค้นหาไปทั่วไตรโลก ทุกองค์ปรารถนาจะได้เห็นพระอัคนี ใจของทุกองค์มุ่งอยู่ที่พระองค์
13.131.21
परेण तपसा युक्ताः श्रीमन्तो लोकविश्रुताः ।
लोकानन्वचरन्सिद्धाः सर्व एव भृगूत्तम।
नष्टमात्मनि संलीनं नाभिजग्मुर्हुताशनम् ॥ १३.१३१.२१ ॥
เหล่าสิทธะผู้ประกอบด้วยตบะอันยิ่งใหญ่ ผู้รุ่งโรจน์และมีชื่อเสียงไปทั่วโลก ได้ท่องไปในโลกทั้งหลาย โอ ผู้เลิศแห่งภฤคุ ทั้งหมดนั้นแต่ก่อนก็ไม่อาจเข้าถึงไฟ เพราะไฟนั้นสูญหายและซ่อนอยู่ภายในอาตมัน
13.131.22
ततः संजातसंत्रासानग्निदर्शनलालसान् ।
जलेचरः क्लान्तमनास्तेजसाऽग्नेः प्रदीपितः।
उवाच देवान्मण्डूको रसातलतलोत्थितः। ॥ १३.१३१.२२ ॥
ครั้นนั้น กบ สัตว์น้ำผู้มีใจอ่อนล้าและถูกแสงของอัคนีเผาไหม้ ได้ผุดขึ้นมาจากก้นบาดาล แล้วกล่าวกับเทวดาทั้งหลาย ผู้หวาดกลัวและปรารถนาจะเห็นไฟ
13.131.23
रसातलतले देवा वसत्यग्निरिति प्रभो ।
सन्तापादिह सम्प्राप्तः पावकप्रभवादहम् ॥ १३.१३१.२३ ॥
โอ เทวดาทั้งหลาย โอ พระผู้เป็นเจ้า ได้ยินว่าอัคนีประทับอยู่ที่ก้นบาดาล ข้าพเจ้าถูกความร้อนที่เกิดจากไฟเผาให้ทนไม่ได้ จึงมาถึงที่นี่
13.131.24
स संसुप्तो जले देवा भगवान्हव्यवाहनः ।
अपः संसृज्य तेजोभिस्तेन सन्तापिता वयम् ॥ १३.१३१.२४ ॥
โอ เทวดาทั้งหลาย พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้นำเครื่องบูชาไปถวายเทวดา ได้หลับใหลอยู่ในน้ำ ท่านทำให้น้ำปนเปื้อนด้วยรัศมีของท่าน และด้วยรัศมีนั้นพวกเราจึงถูกเผาไหม้
13.131.25
तस्य दर्शनमिष्टं वो यदि देवा विभावसोः ।
तत्रैवमधिगच्छध्वं कार्यं वो यदि वह्निना ॥ १३.१३१.२५ ॥
โอ เทวดาทั้งหลาย หากพวกท่านปรารถนาจะเห็นวิภาวสุ และหากกิจของพวกท่านเกี่ยวกับไฟ พวกท่านก็จงไปที่นั่นและทำกิจนั้นให้สำเร็จเถิด
13.131.26
गम्यतां साधयिष्यामो वयं ह्यग्निभयात्सुराः ।
एतावदुक्त्वा मण्डूकस्त्वरितो जलमाविशत् ॥ १३.१३१.२६ ॥
"พวกเราเหล่าเทวดาเพราะกลัวไฟ จะทำกิจนั้นให้สำเร็จเอง จงไปเสียเถิด" เมื่อกล่าวเพียงเท่านั้นแล้ว กบก็รีบดำดิ่งลงไปในน้ำ
13.131.27
हुताशनस्तु बुबुधे मण्डूकस्य च पैशुनम् ।
शशाप स तमासाद्य न रसान्वेत्स्यसीति वै ॥ १३.१३१.२७ ॥
ส่วนอัคนีรู้ถึงการทรยศของกบ จึงเข้าไปหาแล้วสาปแช่งมันว่า "เจ้าจะไม่รู้รสทั้งหลาย"
13.131.28
तं वै संयुज्य शापेन मण्डूकं त्वरितो ययौ ।
अन्यत्र वासाय विभुर्न चात्मानमदर्शयत् ॥ १३.१३१.२८ ॥
พระผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ผูกกบนั้นไว้ด้วยคำสาป ได้รีบจากไปเพื่อประทับอยู่ที่อื่น และมิได้ปรากฏพระองค์
13.131.29
देवास्त्वनुग्रहं चक्रुर्मण्डूकानां भृगूत्तम ।
यत्तच्छृणु महाबाहो गदतो मम सर्वशः ॥ १३.१३१.२९ ॥
ส่วนเทวดาได้แสดงความโปรดปรานแก่เหล่ากบ โอ ผู้เลิศแห่งภฤคุ โอ ผู้มีแขนทรงพลัง จงฟังทุกสิ่งที่ข้าพเจ้ากำลังเล่าให้ฟัง
13.131.30
अग्निशापादजिह्वाऽपि रसज्ञानबहिष्कृताः ।
सरस्वतीं बहुविधां यूममुच्चारयिष्यथ ॥ १३.१३१.३० ॥
"แม้พวกเจ้าจะไม่มีลิ้นเพราะคำสาปของอัคนี และถูกกีดกันจากความรู้เรื่องรส พวกเจ้าก็จะเปล่งเสียงสรัสวตีได้หลายรูปแบบ"
13.131.31
बिलवासं गतांश्चैव निराहारानचेतसः ।
गतासूनपि वः शुष्कान्भूमिः सन्धारयिष्यति ॥ १३.१३१.३१ ॥
แม้พวกเจ้าจะไปอาศัยในโพรงดิน หิวโหยและหมดสติ แต่เมื่อพวกเจ้านอนไร้ชีวิตและแห้งเหี่ยวแล้ว แผ่นดินก็จะยังคงรองรับพวกเจ้าไว้
13.131.32
तमोघनायामपि वै निशायां विचरिष्यथ ।
इत्युक्त्वा तांस्ततो देवाः पुनरेव महीमिमाम् ॥ १३.१३१.३२ ॥
แม้ในราตรีที่มืดทึบดุจกลุ่มเมฆ พวกเจ้าก็จะท่องเที่ยวไปได้" เทวดาทั้งหลายกล่าวกับพวกกบดังนี้ แล้วจึงกลับไปยังแผ่นดินนี้อีกครั้ง
13.131.33
परीयुर्ज्वलनस्यार्थे न चाविन्दन्हुताशनम् ।
अथ तान्द्विरदः कश्चित्सुरेन्द्रद्विरदोपमः ॥ १३.१३१.३३ ॥
พวกเขาท่องเที่ยวไปเพื่อค้นหาไฟ แต่ก็มิได้พบอัคนี ครั้งนั้นมีช้างตัวหนึ่ง เทียบเท่าช้างของพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดา ได้เดินเข้ามาหาพวกเขา
13.131.34
अश्वत्थस्थोऽग्निरित्येवमाह देवान्भृगूद्वह ।
शशाप ज्वलनः सर्वान्द्विरदान्क्रोधमूर्च्छितः ॥ १३.१३१.३४ ॥
"อัคนีประทับอยู่บนต้นอัศวัตถ์" ช้างกล่าวกับเทวดาดังนี้ โอ ผู้เลิศแห่งภฤคุ ฝ่ายอัคนีเมื่อได้ยินเช่นนั้น ก็โกรธจนหมดสติและสาปช้างทั้งหลายทั้งปวง
13.131.35
प्रतीपा भवतां जिह्वा भवित्रीति भृगूद्वह ।
इत्युक्त्वा निःसृतोऽश्वत्थादग्निर्वारणसूचितः।
प्रविवेश शमीगर्भमथ वह्निः सुषुप्सया ॥ १३.१३१.३५ ॥
"ลิ้นของพวกเจ้าจะกลายเป็นลิ้นที่เป็นปฏิปักษ์" โอ ผู้เลิศแห่งภฤคุ เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว อัคนีซึ่งถูกช้างชี้บอก ก็ออกจากต้นอัศวัตถ์ แล้วเข้าไปยังใจกลางต้นศมี ครั้นนั้นอัคนีประสงค์จะนอนหลับ จึงซ่อนตัวอยู่ที่นั่น
13.131.36
अनुग्रहं तु नागानां यं चक्रुः शृणु तं प्रभो ।
देवा भृगुकुलश्रेष्ठ प्रीत्या सत्यपराक्रमाः ॥ १३.१३१.३६ ॥
ความโปรดปรานที่เทวดาทั้งหลายได้ประทานแก่เหล่านาคนั้น โอ พระผู้เป็นเจ้า จงฟังเถิด โอ ผู้เลิศแห่งวงศ์ภฤคุ เทวดาผู้มีวีรภาพอันแท้จริง ได้ทำเช่นนั้นด้วยความเมตตา
13.131.37
प्रतीपया जिह्वयाऽपि सर्वाहारान्हरिष्यथ ।
वाचं चोच्चारयिष्यध्वमुच्चैरव्यञ्जिताक्षराम्।
इत्युक्त्वा पुनरेवाग्निमनुसस्रुर्दिवौकसः ॥ १३.१३१.३७ ॥
"แม้ด้วยลิ้นที่กลับทาง พวกเจ้าก็จะรับอาหารทั้งปวงได้ และพวกเจ้าจะเปล่งเสียงพูดดังขึ้น โดยที่พยางค์ทั้งหลายไม่ชัดเจน" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว เทวดาทั้งหลายก็กลับไปตามอัคนีอีกครั้ง
13.131.38
अश्वत्थान्निःसृतश्चाग्निः शमीगर्भमुपाविशत् ।
शुकेन ख्यापितो विप्र तं देवाः समुपाद्रवन् ॥ १३.१३१.३८ ॥
อัคนีออกจากต้นอัศวัตถ์แล้วเข้าไปยังครรภ์ของต้นศมี โอ พราหมณ์ เมื่อนกแก้วได้เปิดเผยที่ซ่อนของอัคนี เทวดาทั้งหลายก็รีบเข้าไปหาอัคนีนั้น
13.131.39
शशाप सुकमग्निस्तु वाग्विहीनो भविष्यसि ।
जिह्वामावर्तयामास तस्यापि हुतभुक्तदा ॥ १३.१३१.३९ ॥
อัคนีจึงสาปนกแก้วว่า "เจ้าจะกลายเป็นใบ้" ครั้นนั้น ผู้กินเครื่องบูชาก็บิดลิ้นของนกแก้วนั้นกลับไปด้วย
13.131.40
दृष्ट्वा तु ज्वलनं देवाः शुकमूचुर्दयान्विताः ।
भविता न त्वमत्यन्तं शुकत्वे नष्टवागिति ॥ १३.१३१.४० ॥
เมื่อเทวดาทั้งหลายเห็นไฟลุกโชน ก็มีความเมตตาจึงกล่าวกับนกแก้วว่า "ในสภาพนกแก้ว เจ้าจะไม่สูญเสียการพูดไปโดยสิ้นเชิง"
13.131.41
आवृत्तजिह्वस्य सतो वाक्यं कान्तं भविष्यति ।
बालस्येव प्रवृद्धस्य कलमव्यक्तमद्भुतम् ॥ १३.१३१.४१ ॥
แม้ลิ้นของท่านจะถูกม้วนกลับ คำพูดของท่านก็จะไพเราะ เหมือนเสียงอ้อแอ้ที่ไม่ชัดเจนแต่น่าอัศจรรย์ของเด็กหรือของผู้ที่เติบโตแล้ว
13.131.42
इत्युक्त्वा तं शमीगर्भे वह्निमालक्ष्य देवताः ।
तदेवायतनं चक्रुः पुण्यं सर्वक्रियास्वपि ॥ १३.१३१.४२ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว เหล่าเทวดาเห็นไฟอยู่ในครรภ์ของต้นศมี จึงทำให้สถานที่นั้นเองเป็นที่อยู่อันศักดิ์สิทธิ์ เป็นมงคลในพิธีกรรมทั้งปวง
13.131.43
तदाप्रभृति चाप्यग्निः शमीगर्भेषु दृश्यते ।
उत्पादने तथोपायमभिजग्मुश्च मानवाः ॥ १३.१३१.४३ ॥
ตั้งแต่นั้นมา ไฟก็ปรากฏอยู่ภายในไม้ศมี และมนุษย์ก็ใช้วิธีเดียวกันนั้นในการก่อให้เกิดไฟ
13.131.44
आपो रसातले यास्तु संस्पृष्टाश्चित्रभानुना ।
ताः पर्वतप्रस्रवणैरूष्मां मुञ्चन्ति भार्गव।
पावकेनाधिशयता सन्तप्तास्तस्य तेजसा ॥ १३.१३१.४४ ॥
น้ำในโลกใต้พิภพที่ถูกพระอาทิตย์รังสีงามแผดเผา ย่อมปล่อยความร้อนออกมาทางน้ำพุบนภูเขา ข้าแต่ภารควะ น้ำเหล่านั้นถูกเผาด้วยรัศมีของพระองค์ ต้องนอนอยู่ใต้พระปาวกะ
13.131.45
अथाग्निर्देवता दृष्ट्वा बभूव व्यथितस्तदा ।
किमागमनमित्येवं तानपृच्छत पावकः ॥ १३.१३१.४५ ॥
ครั้นเห็นเหล่าเทวดา พระอัคนีก็เกิดความหวั่นใจ จึงทรงถามเทวดาเหล่านั้นว่า "การมาของท่านมีเหตุอันใด"
13.131.46
तमूचुर्विबुधाः सर्वे ते चैव परमर्षयः ।
त्वां नियोक्ष्यामहे कार्ये तद्भवान्कर्तुमर्हति।
कृते च तस्मिन्भविता तवापि सुमहान्गुणः ॥ १३.१३१.४६ ॥
เทวดาทั้งปวงและเหล่าฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ทูลตอบพระอัคนีว่า "พวกเราจะแต่งตั้งท่านให้ทำหน้าที่อย่างหนึ่ง ท่านควรกระทำสิ่งนั้น เมื่อกิจนั้นสำเร็จ ท่านเองก็จะได้รับคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่"
13.131.47
अग्निरुवाच ।
ब्रूत यद्भवतां कार्यं कर्तास्मि तदहं सुराः।
भवतां तु नियोज्योस्मि मावोत्रास्तु विचारणा ॥ १३.१३१.४७ ॥
พระอัคนีตรัสว่า "ข้าแต่เทวดาทั้งหลาย จงบอกกิจที่พวกท่านต้องการ ข้าจะกระทำกิจนั้น จงแต่งตั้งข้าเถิด อย่าได้มีความกลัวหรือความลังเลเลย"
13.131.48
असुरस्तारको नाम ब्रह्मणो वरदर्पितः ।
अस्मान्प्रबाधते वीर्याद्वधस्तस्य विधीयताम् ॥ १३.१३१.४८ ॥
"มีอสูรชื่อตารกะ ซึ่งเย่อหยิ่งเพราะพรที่ได้จากพระพรหม มันเบียดเบียนพวกเราด้วยพละกำลังของมัน ขอให้จัดการเพื่อสังหารมันเถิด"
13.131.49
इमान्देवगणांस्तात प्रजापतिगणांस्तथा ।
ऋषींश्चापि महाभाग परित्रायस्व पावक ॥ १३.१३१.४९ ॥
ลูกรัก ข้าแต่ปาวกะผู้โชคดียิ่ง จงคุ้มครองหมู่เทวดาเหล่านี้ หมู่ประชาบดีทั้งหลาย และเหล่าฤๅษีด้วยเถิด
13.131.50
अपत्यं तेजसा युक्तं प्रवीरं जनयक प्रभो ।
यद्भयं नोऽसुरात्तस्मान्नाशयेद्धव्यवाहन ॥ १३.१३१.५० ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงให้กำเนิดบุตรผู้เปี่ยมด้วยรัศมีและเป็นวีรบุรุษผู้กล้าหาญ เพื่อกำจัดความกลัวที่เรามีต่ออสูรนั้น ข้าแต่ผู้ทรงนำเครื่องบูชาไป
13.131.51
शप्तानां नो महादेव्या नान्यदस्ति परायणम् ।
अन्यत्र भवतो वीर तस्मात्त्रायस्व नः प्रभो ॥ १३.१३१.५१ ॥
สำหรับพวกเรา ผู้ถูกมหาเทวีสาปแช่ง ไม่มีที่พึ่งอื่นใดนอกจากพระองค์ ข้าแต่วีรบุรุษ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงคุ้มครองพวกเราเถิด
13.131.52
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा भगवान्हव्यवाहनः ।
जगामाथ दुराधर्षो गङ्गां भागीरथीं प्रति ॥ १३.१३१.५२ ॥
เมื่อถูกทูลเช่นนั้น พระอัคนีผู้ทรงนำเครื่องบูชาจึงตรัสว่า "เช่นนั้นก็ดี" แล้วพระองค์ผู้ไม่อาจถูกต่อต้านได้ก็เสด็จไปยังแม่น้ำคงคา บุตรีของภคีรถ
13.131.53
तया चाप्यभवन्मिश्रो गर्भं चास्यां दधे तदा ।
ववृधे स तदा गर्भः कक्षे कृष्णगतिर्यथा ॥ १३.१३१.५३ ॥
พระองค์ทรงเสด็จเข้าอยู่ร่วมกับนางด้วย และทรงให้ครรภ์แก่นาง ครรภ์นั้นก็เจริญเติบโตขึ้น เหมือนไฟดำที่เคลื่อนไหวอยู่ในพุ่มไม้
13.131.54
तेजसा तस्य देवस्य गङ्गा विह्वलचेतना ।
सन्तापमगमत्तीव्रं वोढुं सा न शशाक ह ॥ १३.१३१.५४ ॥
เพราะรัศมีของเทพองค์นั้น แม่น้ำคงคาผู้มีจิตใจสับสน ก็ได้รับความทุกข์ทรมานอย่างแรงกล้า นางไม่อาจอดทนรับไว้ได้
13.131.55
आहिते ज्वलनेनाथ गर्भे तेजःसमन्विते ।
गङ्गायामसुरः कश्चिद्भैरवं नादमानदत् ॥ १३.१३१.५५ ॥
เมื่อไฟได้วางครรภ์ที่เปี่ยมด้วยรัศมีไว้ในแม่น้ำคงคาแล้ว อสูรบางตนก็ส่งเสียงคำรามอันน่าสะพรึงกลัว
13.131.56
अबुद्धिपतितेनाथ नादेन विपुलेन सा ।
वित्रस्तोद्धान्तनयना गङ्गा विप्लुतलोचना ॥ १३.१३१.५६ ॥
เมื่อถูกเสียงคำรามอันใหญ่โตที่ดังขึ้นอย่างไม่คาดฝันนั้นกระทบ แม่น้ำคงคาก็หวาดกลัว ดวงตาเบิกกว้างและกระสับกระส่าย จึงเสียสติไป
13.131.57
विसंज्ञा नाशकद्गर्भं वोढुमात्मानमेव च ।
सा तु तेजःपरीताङ्गी कम्पमाना च जाह्नवी ॥ १३.१३१.५७ ॥
นางหมดสติ ไม่อาจอุ้มครรภ์หรือแม้แต่ตัวของนางเองไว้ได้ แม่น้ำคงคา บุตรีของชาห์นุ มีร่างกายถูกรัศมีห่อหุ้ม และสั่นเทา
13.131.58
उवाच ज्वलनं विप्र तदा गर्भबलोद्धुता ।
नते शक्ताऽस्मि भगवंस्तेजसोऽस्य विधारणे ॥ १३.१३१.५८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ แล้วนางผู้ถูกครรภ์พัดกระหน่ำก็ทูลพระอัคนีว่า "ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หม่อมฉันไม่อาจรองรับรัศมีของพระองค์นี้ได้"
13.131.59
विमूढाऽस्मि कृताऽनेन न मे स्वास्ध्यं यथा पुरा ।
विह्वला चास्मि भगवंश्चेतो नष्टं च मेऽनघ ॥ १३.१३१.५९ ॥
หม่อมฉันหลงงงงวยด้วยเหตุนี้ ความเป็นปกติของหม่อมฉันไม่เหมือนเดิมอีกแล้ว ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หม่อมฉันกระสับกระส่าย และจิตของหม่อมฉันหายไป ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน
13.131.60
धारणे नास्य शक्ताऽहं गर्भस्य तपतांवर ।
उत्स्रक्ष्येऽहमिमं दुःखान्न तु कामात्कथञ्चन ॥ १३.१३१.६० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงรัศมี หม่อมฉันไม่อาจรองรับครรภ์นี้ได้ หม่อมฉันจะทิ้งมันด้วยความทุกข์ระทม มิใช่เพราะความปรารถนาใดๆ เป็นอันขาด
13.131.61
न तेजसाऽस्ति संस्पर्शो मम देव विभावसो ।
आपदर्थे हि सम्बन्धः सुसूक्ष्मोऽपि महाद्युते ॥ १३.१३१.६१ ॥
ข้าแต่พระเทพ วิภาวสุ ข้าพเจ้าไม่มีการสัมผัสกับรัศมีของพระองค์ ข้าแต่ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ความสัมพันธ์อันละเอียดยิ่งนี้เกิดขึ้นเพียงเพื่อความทุกข์ยากเท่านั้น
13.131.62
यदत्र गुणसम्पन्नमितरद्वा हुताशन ।
त्वय्येव तदहं मन्ये धर्माधर्मौ च केवलौ ॥ १३.१३१.६२ ॥
ข้าแต่หุตาศนะ สิ่งใดในที่นี้ที่ประกอบด้วยคุณความดี หรือสิ่งอื่นใดที่มีอยู่ ข้าพเจ้าเห็นว่าสิ่งนั้นอยู่ในพระองค์ผู้เดียว ธรรมและอธรรมทั้งสองตั้งอยู่บนพระองค์แต่เพียงผู้เดียว
13.131.63
तामुवाच ततो वह्निर्धार्यतां धार्यतामिति ।
गर्भो मत्तेजसा युक्तो महागुणफलोदयः ॥ १३.१३१.६३ ॥
ครั้งนั้น พระอัคนีตรัสกับนางว่า จงทรงไว้ จงทรงไว้ ครรภ์นี้ประกอบด้วยเตชะของเรา จะเป็นที่เกิดขึ้นของผลแห่งคุณความดีอันยิ่งใหญ่
13.131.64
शक्ता ह्यसि महीं कृत्स्नां वोढुं धारयितुं तथा ।
न हि ते किञ्चिदप्राप्यमन्यतो धारणादृते ॥ १३.१३१.६४ ॥
พระนางสามารถแบกและทรงไว้ซึ่งแผ่นดินทั้งสิ้นได้แน่นอน นอกจากการทรงไว้แล้ว ไม่มีสิ่งใดที่พระนางจะไม่อาจได้รับจากที่อื่น
13.131.65
एवमुक्ता तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम्।
जगामेष्टं तदा देशं ततो भार्गवनन्दन ॥ १३.१३१.६५ ॥
เทวีผู้ถูกกล่าวเช่นนี้ก็อันตรธานหายไปตรงนั้นเอง ส่วนพระอัคนีผู้รุ่งโรจน์ เมื่อได้กระทำกิจของเทวดาแล้ว ก็เสด็จไปยังที่ที่ปรารถนา ข้าแต่บุตรแห่งภฤคุ
13.131.66
सा वह्निना वार्यमाणा देवैरपि सरिद्वरा ।
समुत्ससर्ज तं गर्भं मेरौ गिरिवेर तदा ॥ १३.१३१.६६ ॥
แม้พระอัคนีและแม้เหล่าเทวดาจะห้ามปรามไว้ แม่น้ำอันประเสริฐนั้นก็ปล่อยครรภ์นั้นลงบนเขาเมรุ ซึ่งเป็นภูเขาอันประเสริฐ ในกาลนั้น
13.131.67
समर्था धारणे चापि रुद्रतेजःप्रधर्षिता ।
नाशकत्सा तदा गर्भं सन्धारयितुमोजसा।
समुत्ससर्ज तं दुःखाद्दीप्तवैश्वानरप्रभम् ॥ १३.१३१.६७ ॥
แม้นางจะสามารถทรงไว้ได้ แต่ถูกรัศมีของพระรุทรครอบงำ นางจึงไม่อาจทรงครรภ์นั้นไว้ด้วยกำลังของตนได้ในเวลานั้น นางจึงปล่อยครรภ์นั้นออกมาด้วยความทุกข์ใจ ครรภ์นั้นรุ่งเรืองดุจไฟวัยวาจะที่กำลังลุกโชน
13.131.68
दर्शयामास चाग्निस्तां तदा गङ्गां भृगूद्वह ।
पप्रच्छ सरितां श्रेष्ठां कच्चिद्गर्भः सुखोदयः ॥ १३.१३१.६८ ॥
ครั้งนั้น พระอัคนีได้ปรากฏพระองค์ต่อพระคงคา ข้าแต่ผู้เกิดจากภฤคุผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงถามแม่น้ำอันประเสริฐนั้นว่า ครรภ์นั้นจะเกิดมาอย่างเป็นสุขหรือไม่
13.131.69
कीदृग्गुणोपि वा देवि कीदृग्रूपश्च दृश्यते ।
तेजसा केन वा युक्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १३.१३१.६९ ॥
ข้าแต่เทวี ครรภ์นั้นมีคุณลักษณะเช่นใด และปรากฏในรูปลักษณ์เช่นใด ประกอบด้วยเตชะของสิ่งใดหรือ จงบอกข้าทั้งหมดนี้เถิด
13.131.70
गङ्गोवाच ।
जातरूपः स गर्भो वै तेजसा त्वमिवानघ।
सुवर्णो विमलो दीप्तः पर्वतं चावभासयन् ॥ १३.१३१.७० ॥
พระคงคาตรัสว่า ข้าแต่ผู้ไร้บาป ครรภ์นั้นมีรูปลักษณ์เป็นทองคำ มีเตชะเหมือนพระองค์ บริสุทธิ์ สีทอง และรุ่งโรจน์ ส่องแสงให้ภูเขาสว่างไสว
13.131.71
पद्मोत्पलविमिश्राणां ह्रदानामिव शीतलः ।
गन्धोस्य स कदम्बानां तुल्यो वै तपतांवर ॥ १३.१३१.७१ ॥
กลิ่นของครรภ์นั้นเย็นสบาย เหมือนทะเลสาบที่ปนด้วยดอกบัวและดอกอุบล ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งผู้เพียรเผา กลิ่นนั้นเทียบเท่ากับกลิ่นของต้นกทัมพ์
13.131.72
तेजसा तस्य गर्भस्य भास्करस्येव रश्मिभिः ।
यद्द्रव्यं परिसंसृष्टं पृथिव्यां पर्वतेषु च।
तत्सर्वं काञ्चनीभूतं समन्तात्प्रत्यदृश्यत ॥ १३.१३१.७२ ॥
ด้วยเตชะของครรภ์นั้น ดุจด้วยรัศมีของพระอาทิตย์ สิ่งของทุกอย่างบนแผ่นดินและบนภูเขาที่ถูกครรภ์นั้นแตะต้อง ได้กลายเป็นทองคำทั้งสิ้น และปรากฏให้เห็นไปทั่วทุกทิศ
13.131.73
पर्यधावत शैलांश्च नदीः प्रस्रवणानि च ।
व्यादीपयत्तेजसा च त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ १३.१३१.७३ ॥
ครรภ์นั้นวิ่งไปตามภูเขา แม่น้ำ และน้ำพุ ด้วยเตชะของตน ทำให้ไตรโลกทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวลุกโชนไปทั่ว
13.131.74
एवंरूपः स भगवान्पुत्रस्ते हव्यवाहन ।
सूर्यवैश्वानरसमः कान्त्या सोम इवापरः ॥ १३.१३१.७४ ॥
ข้าแต่หวยวาหนะ บุตรของพระองค์มีรูปลักษณ์เช่นนี้ เป็นพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระคุณ มีรัศมีเทียบเท่าพระอาทิตย์และไวศวานร ประดุจพระโสมอีกองค์หนึ่งในความงาม
13.131.75
एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत ।
पावकश्चापि तेजस्वी कृत्वा कार्यं दिवौकसाम्।
जगामेष्टं ततो देशं तदा भार्गवनन्दन ॥ १३.१३१.७५ ॥
เทวีตรัสดังนี้แล้วก็อันตรธานหายไปตรงนั้นเอง ส่วนพระปาวกผู้รุ่งโรจน์ เมื่อได้กระทำกิจของเทวดาแล้ว ก็เสด็จไปยังที่ที่ปรารถนา ข้าแต่บุตรแห่งภฤคุ ในกาลนั้น
13.131.76
एतैः कर्मगुणैर्लोके नामाग्नेः परिगीयते ।
हिरण्यरेता इति वै ऋषिभिर्विबुधैस्तथा।
पृथिवी च तदा देवी ख्याता वसुमतीति वै ॥ १३.१३१.७६ ॥
ด้วยกิจและคุณลักษณะเหล่านี้ นามของพระอัคนีจึงถูกขับขานในโลก คือหิรัณยเรตัส ดังที่เหล่าฤๅษีและเทวดาผู้ฉลาดเรียกขาน และแม่พระธรณีในกาลนั้นก็เป็นที่รู้จักในนามวสุมตี
13.131.77
स तु गर्भो महातेजा गाङ्गेयः पावकोद्भवः ।
दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधेऽद्भुतदर्शनः ॥ १३.१३१.७७ ॥
ครรภ์นั้นมีเตชะอันยิ่งใหญ่ เป็นบุตรของพระคงคาซึ่งเกิดจากไฟ เมื่อไปถึงพุ่มอ้อทิพย์ก็เจริญเติบโตขึ้น มีรูปลักษณ์อันน่าอัศจรรย์
13.131.78
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालार्कसदृशद्युतिम् ।
जातस्नेहास्तु तं बालं पुपुषुः स्तन्यविस्रवैः ॥ १३.१३१.७८ ॥
พวกกฤตติกาได้เห็นเด็กนั้น ผู้มีรัศมีเหมือนดวงอาทิตย์ยามเช้า ความรักเกิดขึ้นในใจของพวกนาง และพวกนางได้เลี้ยงดูเด็กนั้นด้วยน้ำนมที่ไหลออกมา
13.131.79
ततः स कार्तिकेयत्वमवाप परमद्युतिः ।
स्कन्नत्वात्स्कन्दतां चापि गुहावासाद्गुहोऽभवत् ॥ १३.१३१.७९ ॥
จากนั้น ผู้มีรัศมีอันรุ่งโรจน์ยิ่งนั้นได้บรรลุความเป็นกรรติเกยะ เพราะตกหล่น (สกันน) จึงได้นามว่าสกันทะ และเพราะประทับอยู่ในถ้ำ จึงได้นามว่าคุหะ
13.131.80
एवं सुवर्णमुत्पन्नमपत्यं जातवेदसः ।
तत्र जाम्बूनदं श्रेष्ठं देवानामपि भूषणम् ॥ १३.१३१.८० ॥
ด้วยวิธีนี้ ทองคำจึงเกิดจากบุตรของชาตเวทัส (พระอัคนี) ที่นั่นเกิดทองชมพูนุทอันประเสริฐ ซึ่งเป็นเครื่องประดับแม้ของเทวดา
13.131.81
ततःप्रभृति चाप्येतञ्जातरूपमुदाहृतम् ।
रत्नानामुत्तमं रत्नं भूषणानां तथैव च ॥ १३.१३१.८१ ॥
ตั้งแต่นั้นมา ทองคำนี้จึงถูกเรียกว่า ชาตรูป และเป็นรัตนะอันประเสริฐยิ่งในบรรดารัตนะทั้งหลาย และเป็นเครื่องประดับอันประเสริฐยิ่งในบรรดาเครื่องประดับเช่นกัน
13.131.82
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
यत्सुवर्णं स भगवानग्निरीशः प्रजापतिः ॥ १३.१३१.८२ ॥
ทองคำเป็นสิ่งชำระให้บริสุทธิ์ในบรรดาสิ่งที่ชำระให้บริสุทธิ์ และเป็นมงคลในบรรดาสิ่งมงคล ทองคำนั้นคือพระอัคนีผู้ทรงพระภคะ ผู้เป็นเจ้า คือ ประชาบดี
13.131.83
पवित्राणां पवित्रं हि कनकं द्विजसत्तमाः ।
अग्नीषोमात्मकं चैव जातरूपमुदाहृतम् ॥ १३.१३१.८३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาทวิชาติ ทองคำเป็นสิ่งชำระให้บริสุทธิ์อย่างแท้จริงในบรรดาสิ่งที่ชำระให้บริสุทธิ์ และชาตรูปนี้ซึ่งมีสภาวะเป็นพระอัคนีและพระโสม ได้ถูกกล่าวไว้แล้ว