মহাভারত · অধ্যায় 13.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.139.1
तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः ।
पितृयज्ञानकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१३९.१ ॥
এই বিধি প্রবর্তিত হলে সমস্ত মহর্ষি বিধি-নির্দিষ্ট কর্মের দ্বারা পিতৃযজ্ঞ সম্পাদন করলেন।
13.139.2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत ।
तर्पणं चापि कुर्वन्त तीर्थांभोभिर्यतव्रताः ॥ १३.१३९.२ ॥
ধর্মে নিত্যনিষ্ঠ ঋষিরা নিবাপ নিবেদন করে তীর্থজলে তর্পণও করলেন; তাঁরা সংযতব্রত ছিলেন।
13.139.3
निवापैर्दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत ।
तर्पिताः पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै ॥ १३.१३९.३ ॥
হে ভারত! চার বর্ণের মানুষের দেওয়া নিবাপে তৃপ্ত পিতৃগণ ও দেবতারা সেখানে অন্ন জীর্ণ করেন।
13.139.4
अजीर्णैस्त्वभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह ।
सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा ह्यन्नाभिपीडिताः ॥ १३.१३९.४ ॥
অজীর্ণে আক্রান্ত হয়ে সেই দেবতারা পিতৃগণের সঙ্গে সোমের কাছেই আশ্রয় নিলেন; তখন তাঁরা অন্নের দ্বারা পীড়িত ছিলেন।
13.139.5
तेऽब्रुवन्सोममासाद्य पितरोऽजीर्णपीडिताः ।
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नोत्र विधीयताम् ॥ १३.१३९.५ ॥
অজীর্ণে পীড়িত পিতৃগণ সোমের কাছে এসে বললেন, "নিবাপের অন্নে আমরা পীড়িত; এখানে মঙ্গলের ব্যবস্থা হোক।"
13.139.6
तान्सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेदीप्सितं सुराः ।
स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयोऽभिधास्यति ॥ १३.१३९.६ ॥
তখন সোম তাঁদের উত্তর দিলেন, "হে দেবগণ! যদি মঙ্গল কামনা কর, তবে স্বয়ম্ভূর আবাসে যাও; তিনি তোমাদের মঙ্গল বলে দেবেন।"
13.139.7
ते सोमवचनाद्देवाः पितृभिः सह भारत ।
मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहमुपागमन् ॥ १३.१३९.७ ॥
হে ভারত, সোমের বচনে দেবতারা পিতৃগণের সঙ্গে মেরুশৃঙ্গে আসীন পিতামহের কাছে উপস্থিত হলেন।
13.139.8
निवापान्नेन भगवन्भृशं पीड्यामहे वयम् ।
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ १३.१३९.८ ॥
হে ভগবান, নিবাপান্নে আমরা অত্যন্ত পীড়িত। হে দেব, আমাদের প্রতি প্রসন্ন হোন, আমাদের মঙ্গলের ব্যবস্থা করুন।
13.139.9
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
एष मे पार्श्वतो वह्निर्युष्मच्छ्रेयो विधास्यति। ॥ १३.१३९.९ ॥
তাঁদের এই কথা শুনে স্বয়ম্ভূ এই কথা বললেন: 'আমার পাশে থাকা এই অগ্নি তোমাদের মঙ্গল সাধন করবে।'
13.139.10
सहितास्तस्य भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते ।
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ १३.१३९.१० ॥
নিবাপের সময় এলে আমরা তাঁর সঙ্গে ভোজন করব। তোমরাও আমার সঙ্গে অন্ন জীর্ণ করবে, এতে সন্দেহ নেই।
13.139.11
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराऽभवन् ।
एतस्मात्कारणाच्चाग्नेः प्राग्भागो दीयते नृप ॥ १३.१३९.११ ॥
এ কথা শুনে পিতৃগণ জ্বরমুক্ত হলেন। হে রাজন, এই কারণেই অগ্নিকে প্রথম ভাগ দেওয়া হয়।
13.139.12
निवापे चाग्निपूर्वं वै निवृत्ते पुरुषर्षभ ।
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत ॥ १३.१३९.१२ ॥
হে পুরুষর্ষভ, অগ্নিপূর্বক নিবাপ সম্পন্ন হলে ব্রহ্মরাক্ষসগণ সেই নিবাপকে আক্রমণ করে না।
13.139.13
रक्षांसि नाभिवर्धन्ते स्थिते देवे हुताशने ।
पूर्वं पिण्डं पितुर्दद्यात्ततो दद्यात्पितामहे ॥ १३.१३९.१३ ॥
দেব অগ্নি হোমাগ্নিতে স্থিত থাকলে রাক্ষসেরা বৃদ্ধি পায় না। প্রথমে পিতাকে পিণ্ড দেবে, তারপর পিতামহকে দেবে।
13.139.14
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ।
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः।
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च ॥ १३.१३९.१४ ॥
তারপর প্রপিতামহকে দেবে। এটিই শ্রাদ্ধবিধি বলে কথিত। শ্রাদ্ধে প্রতিটি পিণ্ডে একাগ্রচিত্তে সাবিত্রী মন্ত্র পাঠ করবে; 'সোমায়' এবং 'পিতৃমতে' বলাও উচিত।
13.139.15
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या ।
निवापे नोपतिष्ठेत सङ्ग्राह्या नान्यवंशजा ॥ १३.१३९.१५ ॥
যে নারী রজস্বলা, বা যার কানে ত্রুটি আছে, সে নিবাপে উপস্থিত হবে না। অন্য বংশে জাত নারীকেও গ্রহণ করা উচিত নয়।
13.139.16
जलं प्रतरमाणस्च कीर्तयेत पितामहान् ।
नदीमासाद्य कुर्वीत पितॄणां पितृतर्पणम् ॥ १३.१३९.१६ ॥
জল পার হওয়ার সময় পিতামহদের নাম কীর্তন করবে। নদীতে পৌঁছে পিতৃগণের তর্পণ করবে।
13.139.17
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वा।द्भिस्तर्पणं पुनः ।
सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ १३.१३९.१७ ॥
প্রথমে নিজ বংশে জাতদের জলে তর্পণ করে, পরে বন্ধু ও আত্মীয়গোষ্ঠীকে জলাঞ্জলি দেবে।
13.139.18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् ।
पितरोऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिताः ॥ १३.१३९.१८ ॥
চিতি গাভীর জোড়ায় যুক্ত হয়ে যিনি জল পার হন, পিতৃগণ তাঁকে কামনা করেন; নৌকায় আরোহণকারীকেও তাঁরা কামনা করেন।
13.139.19
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ।
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै ॥ १३.१३९.१९ ॥
নৌকায় সর্বদা সেই বিধি জানা মানুষেরা একাগ্র হয়ে জল দান করেন। কৃষ্ণপক্ষের অর্ধমাসে নির্বপণ অবশ্যই করা উচিত।
13.139.20
पुष्टिरायुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृभक्तितः ॥ १३.१३९.२० ॥
পিতৃভক্তি থেকে পুষ্টি, আয়ু, বীর্য এবং শ্রীও লাভ হয়।
13.139.21
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा ।
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषिः। ॥ १३.१३९.२१ ॥
পিতামহ, পুলস্ত্য, বশিষ্ঠ, পুলহ, অঙ্গিরা, ক্রতু এবং মহর্ষি কশ্যপ।
13.139.22
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ।
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधिः परः। ॥ १३.१३९.२२ ॥
হে কুরুকুলশ্রেষ্ঠ, এঁরা মহাযোগেশ্বর বলে স্মৃত। হে রাজন, এঁরাই পিতৃগণ; এটিই শ্রেষ্ঠ শ্রাদ্ধবিধি।
13.139.23
प्रेतास्तु पिण्डसम्बन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ।
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर्यथागमम्। ॥ १३.१३९.२३ ॥
কিন্তু প্রেতগণ পিণ্ডের সম্বন্ধে সেই কর্মে মুক্ত হয়। হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, আগম অনুসারে শ্রাদ্ধের উৎপত্তি এইরূপ।
13.139.24
व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा किं ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१३९.२४ ॥
পূর্বে নির্দেশিত বিষয়টি ব্যাখ্যা করা হলো। এরপর তোমাকে আর কী বলব?