महाभारत · अध्याय 13.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.139.1
तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः ।
पितृयज्ञानकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१३९.१ ॥
ही विधी प्रवृत्त झाल्यावर सर्व महर्षींनी विधीने सांगितलेल्या कर्माने पितृयज्ञ केले.
13.139.2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत ।
तर्पणं चापि कुर्वन्त तीर्थांभोभिर्यतव्रताः ॥ १३.१३९.२ ॥
धर्मात नित्य स्थिर असलेल्या ऋषींनी निवाप करून तीर्थोदकाने तर्पणही केले; ते संयमित व्रताचे होते.
13.139.3
निवापैर्दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत ।
तर्पिताः पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै ॥ १३.१३९.३ ॥
हे भारता! चारही वर्णांनी दिलेल्या निवापांनी तृप्त झालेले पितर आणि देव तेथे अन्न पचवतात.
13.139.4
अजीर्णैस्त्वभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह ।
सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा ह्यन्नाभिपीडिताः ॥ १३.१३९.४ ॥
अजीर्णाने पीडित झालेले ते देव पितरांसह सोमाकडेच गेले; कारण ते अन्नाने पीडित होते.
13.139.5
तेऽब्रुवन्सोममासाद्य पितरोऽजीर्णपीडिताः ।
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नोत्र विधीयताम् ॥ १३.१३९.५ ॥
अजीर्णाने पीडित झालेले ते पितर सोमाजवळ जाऊन म्हणाले, "निवापाच्या अन्नाने आम्ही पीडित आहोत; येथे कल्याणाचा उपाय ठरवावा."
13.139.6
तान्सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेदीप्सितं सुराः ।
स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयोऽभिधास्यति ॥ १३.१३९.६ ॥
तेव्हा सोम त्यांना म्हणाला, "हे देवांनो! जर कल्याण हवे असेल तर स्वयंभूच्या निवासस्थानी जा; तो तुम्हाला कल्याणाचा उपाय सांगेल."
13.139.7
ते सोमवचनाद्देवाः पितृभिः सह भारत ।
मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहमुपागमन् ॥ १३.१३९.७ ॥
हे भारता, सोमाच्या वचनानुसार देव पितरांसह मेरुशिखरावर बसलेल्या पितामहांकडे गेले.
13.139.8
निवापान्नेन भगवन्भृशं पीड्यामहे वयम् ।
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ १३.१३९.८ ॥
हे भगवान, निवापान्नामुळे आम्ही फार पीडित आहोत. हे देवा, आमच्यावर कृपा करा, आमचे कल्याण करा.
13.139.9
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
एष मे पार्श्वतो वह्निर्युष्मच्छ्रेयो विधास्यति। ॥ १३.१३९.९ ॥
त्यांचे हे बोल ऐकून स्वयंभू म्हणाले: 'माझ्या बाजूला असलेला हा अग्नी तुमचे कल्याण साधेल.'
13.139.10
सहितास्तस्य भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते ।
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ १३.१३९.१० ॥
निवापाची वेळ आल्यावर आम्ही त्याच्यासोबत जेवू. तुम्हीही माझ्यासोबत अन्न पचवाल, यात शंका नाही.
13.139.11
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराऽभवन् ।
एतस्मात्कारणाच्चाग्नेः प्राग्भागो दीयते नृप ॥ १३.१३९.११ ॥
हे ऐकून पितर तापातून मुक्त झाले. हे राजा, याच कारणामुळे अग्नीला प्रथम भाग दिला जातो.
13.139.12
निवापे चाग्निपूर्वं वै निवृत्ते पुरुषर्षभ ।
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत ॥ १३.१३९.१२ ॥
हे पुरुषर्षभा, अग्नीपासून सुरुवात करून निवाप संपल्यावर ब्रह्मराक्षस त्या निवापावर हल्ला करत नाहीत.
13.139.13
रक्षांसि नाभिवर्धन्ते स्थिते देवे हुताशने ।
पूर्वं पिण्डं पितुर्दद्यात्ततो दद्यात्पितामहे ॥ १३.१३९.१३ ॥
देव अग्नी हवनात स्थित असताना राक्षस वाढत नाहीत. प्रथम पित्यास पिंड द्यावा, नंतर पितामहास द्यावा.
13.139.14
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ।
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः।
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च ॥ १३.१३९.१४ ॥
नंतर प्रपितामहास द्यावा. ही श्राद्धविधी सांगितली आहे. श्राद्धात प्रत्येक पिंडावर एकाग्र मनाने सावित्री मंत्र म्हणावा; 'सोमाय' आणि 'पितृमते' असेही म्हणावे.
13.139.15
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या ।
निवापे नोपतिष्ठेत सङ्ग्राह्या नान्यवंशजा ॥ १३.१३९.१५ ॥
जी स्त्री रजस्वला आहे, किंवा जिच्या कानांत व्यंग आहे, तिने निवापाला उपस्थित राहू नये. दुसऱ्या वंशात जन्मलेल्या स्त्रीलाही स्वीकारू नये.
13.139.16
जलं प्रतरमाणस्च कीर्तयेत पितामहान् ।
नदीमासाद्य कुर्वीत पितॄणां पितृतर्पणम् ॥ १३.१३९.१६ ॥
पाणी ओलांडताना पितामहांचे नाव घ्यावे. नदीजवळ पोहोचून पितरांचे तर्पण करावे.
13.139.17
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वा।द्भिस्तर्पणं पुनः ।
सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ १३.१३९.१७ ॥
प्रथम स्वतःच्या वंशात जन्मलेल्यांचे पाण्याने तर्पण करून, नंतर मित्र व नातेवाईक गटाला जलांजली द्यावी.
13.139.18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् ।
पितरोऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिताः ॥ १३.१३९.१८ ॥
ठिपक्यांच्या गाईंच्या जोडीने जोडलेला जो पाणी ओलांडतो, त्याची पितर इच्छा करतात; नावेत चढलेल्यांचीही इच्छा करतात.
13.139.19
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ।
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै ॥ १३.१३९.१९ ॥
नावेमध्ये नेहमी ते जाणणारे एकाग्रतेने जल अर्पण करतात. कृष्णपक्षाच्या अर्ध्या महिन्यात निर्वपणे करावीत.
13.139.20
पुष्टिरायुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृभक्तितः ॥ १३.१३९.२० ॥
पितृभक्तीमुळे पुष्टी, आयुष्य, वीर्य आणि श्रीही प्राप्त होतात.
13.139.21
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा ।
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषिः। ॥ १३.१३९.२१ ॥
पितामह, पुलस्त्य, वसिष्ठ, पुलह, अंगिरा, क्रतु आणि महान ऋषी कश्यप.
13.139.22
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ।
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधिः परः। ॥ १३.१३९.२२ ॥
हे कुरुकुलश्रेष्ठा, हे महायोगेश्वर म्हणून स्मरले जातात. राजा, हेच पितर आहेत; ही श्राद्धविधी श्रेष्ठ आहे.
13.139.23
प्रेतास्तु पिण्डसम्बन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ।
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर्यथागमम्। ॥ १३.१३९.२३ ॥
पण प्रेत पिंडाच्या संबंधाने त्या कर्माने मुक्त होतात. हे पुरुषश्रेष्ठा, आगमानुसार श्राद्धाची उत्पत्ती अशी आहे.
13.139.24
व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा किं ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१३९.२४ ॥
पूर्वी निर्देशित केलेले स्पष्ट केले. आता यापुढे तुला आणखी काय सांगू?