મહાભારત · અધ્યાય 13.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.139.1
तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः ।
पितृयज्ञानकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१३९.१ ॥
આ વિધિ પ્રવર્તતાં, સર્વ મહર્ષિઓએ વિધિએ બતાવેલા કર્મ વડે પિતૃયજ્ઞો કર્યા.
13.139.2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत ।
तर्पणं चापि कुर्वन्त तीर्थांभोभिर्यतव्रताः ॥ १३.१३९.२ ॥
ધર્મમાં નિત્ય સ્થિત ઋષિઓએ નિવાપ કરી તીર્થજળથી તર્પણ પણ કર્યું; તેઓ સંયમવ્રતી હતા.
13.139.3
निवापैर्दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत ।
तर्पिताः पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै ॥ १३.१३९.३ ॥
હે ભારત! ચારે વર્ણો દ્વારા અપાતા નિવાપોથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃઓ અને દેવો ત્યાં અન્નનું પાચન કરે છે.
13.139.4
अजीर्णैस्त्वभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह ।
सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा ह्यन्नाभिपीडिताः ॥ १३.१३९.४ ॥
અજીર્ણથી પીડાયેલા તે દેવો પિતૃઓ સાથે સોમ પાસે જ ગયા; કારણ કે તેઓ અન્નથી પીડિત હતા.
13.139.5
तेऽब्रुवन्सोममासाद्य पितरोऽजीर्णपीडिताः ।
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नोत्र विधीयताम् ॥ १३.१३९.५ ॥
અજીર્ણથી પીડાયેલા તે પિતૃઓ સોમ પાસે જઈને બોલ્યા, "નિવાપના અન્નથી અમે પીડાઈએ છીએ; અહીં શ્રેય માટે કંઈક વિધાન કરો."
13.139.6
तान्सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेदीप्सितं सुराः ।
स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयोऽभिधास्यति ॥ १३.१३९.६ ॥
ત્યારે સોમે તેમને ઉત્તર આપ્યો, "હે દેવો! જો તમને શ્રેય ઇચ્છિત હોય તો સ્વયંભૂના ધામમાં જાઓ; તે તમને શ્રેય કહેશે."
13.139.7
ते सोमवचनाद्देवाः पितृभिः सह भारत ।
मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहमुपागमन् ॥ १३.१३९.७ ॥
હે ભારત, સોમના વચન પ્રમાણે દેવો પિતૃઓ સાથે મેરુશિખર પર બિરાજેલા પિતામહ પાસે ગયા.
13.139.8
निवापान्नेन भगवन्भृशं पीड्यामहे वयम् ।
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ १३.१३९.८ ॥
હે ભગવન્, નિવાપના અન્નથી અમે અત્યંત પીડાઈએ છીએ. હે દેવ, અમારા પર કૃપા કરો, અમારું કલ્યાણ ગોઠવો.
13.139.9
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
एष मे पार्श्वतो वह्निर्युष्मच्छ्रेयो विधास्यति। ॥ १३.१३९.९ ॥
તેમનાં આ વચનો સાંભળી સ્વયંભૂએ આમ કહ્યું: 'મારી બાજુમાં રહેલો આ અગ્નિ તમારું કલ્યાણ સાધશે.'
13.139.10
सहितास्तस्य भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते ।
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ १३.१३९.१० ॥
નિવાપનો સમય આવે ત્યારે અમે તેમની સાથે ભોજન કરીશું. તમે પણ મારી સાથે અન્ન પચાવશો, એમાં શંકા નથી.
13.139.11
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराऽभवन् ।
एतस्मात्कारणाच्चाग्नेः प्राग्भागो दीयते नृप ॥ १३.१३९.११ ॥
આ સાંભળીને પિતૃઓ તાવમાંથી મુક્ત થયા. હે રાજન્, આ કારણથી અગ્નિને પ્રથમ ભાગ આપવામાં આવે છે.
13.139.12
निवापे चाग्निपूर्वं वै निवृत्ते पुरुषर्षभ ।
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत ॥ १३.१३९.१२ ॥
હે પુરુષર્ષભ, અગ્નિથી શરૂ કરીને નિવાપ પૂર્ણ થયા પછી બ્રહ્મરાક્ષસો એ નિવાપ પર હુમલો કરતા નથી.
13.139.13
रक्षांसि नाभिवर्धन्ते स्थिते देवे हुताशने ।
पूर्वं पिण्डं पितुर्दद्यात्ततो दद्यात्पितामहे ॥ १३.१३९.१३ ॥
દેવ અગ્નિ હોમમાં સ્થિત હોય ત્યારે રાક્ષસો વધતા નથી. પ્રથમ પિતાને પિંડ આપવો, પછી પિતામહને આપવો.
13.139.14
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ।
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः।
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च ॥ १३.१३९.१४ ॥
પછી પ્રપિતામહને આપવો. આ શ્રાદ્ધવિધિ કહેવાઈ છે. શ્રાદ્ધમાં દરેક પિંડ પર એકાગ્ર મનથી સાવિત્રી મંત્ર બોલવો; 'સોમાય' અને 'પિતૃમતે' પણ કહેવું.
13.139.15
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या ।
निवापे नोपतिष्ठेत सङ्ग्राह्या नान्यवंशजा ॥ १३.१३९.१५ ॥
જે સ્ત્રી રજસ્વલા હોય, અથવા જેના કાનમાં ખામી હોય, તેણે નિવાપમાં હાજર ન રહેવું. બીજા વંશમાં જન્મેલી સ્ત્રીને પણ સ્વીકારવી નહીં.
13.139.16
जलं प्रतरमाणस्च कीर्तयेत पितामहान् ।
नदीमासाद्य कुर्वीत पितॄणां पितृतर्पणम् ॥ १३.१३९.१६ ॥
પાણી પાર કરતી વખતે પિતામહોનું નામ કીર્તન કરવું. નદી પાસે પહોંચી પિતૃઓનું તર્પણ કરવું.
13.139.17
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वा।द्भिस्तर्पणं पुनः ।
सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ १३.१३९.१७ ॥
પ્રથમ પોતાના વંશમાં જન્મેલાઓનું પાણીથી તર્પણ કરી, પછી મિત્રો અને સંબંધીઓના સમૂહને જલાંજલિ આપવી.
13.139.18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् ।
पितरोऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिताः ॥ १३.१३९.१८ ॥
ચિતરેલી ગાયોની જોડીથી જોડાઈને જે પાણી પાર કરે છે, તેને પિતૃઓ ઇચ્છે છે; નાવમાં ચડેલાને પણ ઇચ્છે છે.
13.139.19
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ।
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै ॥ १३.१३९.१९ ॥
હોડીમાં હંમેશાં તે વિધિ જાણનારા એકાગ્રતાથી જળ અર્પે છે. કૃષ્ણપક્ષના અર્ધમાસમાં નિર્વપણ કરવાં.
13.139.20
पुष्टिरायुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृभक्तितः ॥ १३.१३९.२० ॥
પિતૃભક્તિથી પુષ્ટિ, આયુષ્ય, વીર્ય અને શ્રી પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
13.139.21
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा ।
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषिः। ॥ १३.१३९.२१ ॥
પિતામહ, પુલસ્ત્ય, વસિષ્ઠ, પુલહ, અંગિરા, ક્રતુ અને મહર્ષિ કશ્યપ.
13.139.22
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ।
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधिः परः। ॥ १३.१३९.२२ ॥
હે કુરુકુલશ્રેષ્ઠ, આ મહાયોગેશ્વરો તરીકે સ્મરાય છે. રાજન, આ જ પિતૃઓ છે; આ શ્રાદ્ધવિધિ શ્રેષ્ઠ છે.
13.139.23
प्रेतास्तु पिण्डसम्बन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ।
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर्यथागमम्। ॥ १३.१३९.२३ ॥
પણ પ્રેતો પિંડના સંબંધથી તે કર્મ વડે મુક્ત થાય છે. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આગમ અનુસાર શ્રાદ્ધની ઉત્પત્તિ આ પ્રકારે છે.
13.139.24
व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा किं ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१३९.२४ ॥
પૂર્વે નિર્દેશેલું આ સમજાવાયું. હવે આગળ તને બીજું શું કહું?