ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.139
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.139.1
तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः ।
पितृयज्ञानकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१३९.१ ॥
ਇਹ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਕੀਤੇ।
13.139.2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत ।
तर्पणं चापि कुर्वन्त तीर्थांभोभिर्यतव्रताः ॥ १३.१३९.२ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਵਾਪ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸੰਜਮ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।
13.139.3
निवापैर्दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत ।
तर्पिताः पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै ॥ १३.१३९.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਵਾਪਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਅੰਨ ਪਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13.139.4
अजीर्णैस्त्वभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह ।
सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा ह्यन्नाभिपीडिताः ॥ १३.१३९.४ ॥
ਅਜੀਰਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ।
13.139.5
तेऽब्रुवन्सोममासाद्य पितरोऽजीर्णपीडिताः ।
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नोत्र विधीयताम् ॥ १३.१३९.५ ॥
ਅਜੀਰਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਪਿਤਰ ਸੋਮ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਨਿਵਾਪ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਠਹਿਰਾਓ।"
13.139.6
तान्सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेदीप्सितं सुराः ।
स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयोऽभिधास्यति ॥ १३.१३९.६ ॥
ਤਦ ਸੋਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ! ਜੇ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦੱਸਣਗੇ।"
13.139.7
ते सोमवचनाद्देवाः पितृभिः सह भारत ।
मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहमुपागमन् ॥ १३.१३९.७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੋਮ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੂ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
13.139.8
निवापान्नेन भगवन्भृशं पीड्यामहे वयम् ।
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ १३.१३९.८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਨਿਵਾਪ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਸਾਡੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ।
13.139.9
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।
एष मे पार्श्वतो वह्निर्युष्मच्छ्रेयो विधास्यति। ॥ १३.१३९.९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਅਗਨੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੇਗੀ।'
13.139.10
सहितास्तस्य भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते ।
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ १३.१३९.१० ॥
ਨਿਵਾਪ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਅੰਨ ਹਜ਼ਮ ਕਰੋਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
13.139.11
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराऽभवन् ।
एतस्मात्कारणाच्चाग्नेः प्राग्भागो दीयते नृप ॥ १३.१३९.११ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਰ ਤਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.139.12
निवापे चाग्निपूर्वं वै निवृत्ते पुरुषर्षभ ।
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत ॥ १३.१३९.१२ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਪ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ਼ ਉਸ ਨਿਵਾਪ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
13.139.13
रक्षांसि नाभिवर्धन्ते स्थिते देवे हुताशने ।
पूर्वं पिण्डं पितुर्दद्यात्ततो दद्यात्पितामहे ॥ १३.१३९.१३ ॥
ਦੇਵ ਅਗਨੀ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।
13.139.14
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ।
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः।
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च ॥ १३.१३९.१४ ॥
ਫਿਰ ਪੜਦਾਦੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਿੰਡ ਤੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਤਰ ਬੋਲੇ; 'ਸੋਮਾਏ' ਅਤੇ 'ਪਿਤ੍ਰਮਤੇ' ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.139.15
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या ।
निवापे नोपतिष्ठेत सङ्ग्राह्या नान्यवंशजा ॥ १३.१३९.१५ ॥
ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਰਜਸਵਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਵਾਪ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦੂਜੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਅਪਣਾਵੇ।
13.139.16
जलं प्रतरमाणस्च कीर्तयेत पितामहान् ।
नदीमासाद्य कुर्वीत पितॄणां पितृतर्पणम् ॥ १३.१३९.१६ ॥
ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ। ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।
13.139.17
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वा।द्भिस्तर्पणं पुनः ।
सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ १३.१३९.१७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਲਾਂਜਲੀ ਦੇਵੇ।
13.139.18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् ।
पितरोऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिताः ॥ १३.१३९.१८ ॥
ਚਿੱਤਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਸ਼ਤੀ ਚੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.139.19
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ।
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निर्वपणानि वै ॥ १३.१३९.१९ ॥
ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰ ਏਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.139.20
पुष्टिरायुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृभक्तितः ॥ १३.१३९.२० ॥
ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਆਯੂ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.139.21
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा ।
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषिः। ॥ १३.१३९.२१ ॥
ਪਿਤਾਮਹ, ਪੁਲਸਤਯ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ, ਪੁਲਹ, ਅੰਗਿਰਾ, ਕ੍ਰਤੂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ।
13.139.22
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ।
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधिः परः। ॥ १३.१३९.२२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂ ਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮਹਾਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਇਹੀ ਪਿਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧੀ ਹੈ।
13.139.23
प्रेतास्तु पिण्डसम्बन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ।
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर्यथागमम्। ॥ १३.१३९.२३ ॥
ਪਰ ਪ੍ਰੇਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਉਸ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁਰਖ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
13.139.24
व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा किं ते वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३.१३९.२४ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?