મહાભારત · અધ્યાય 13.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.141.1
ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति दानानि विविधानि च ।
दातृप्रतिग्रहीत्रोर्वै को विशेषः पितामह ॥ १३.१४१.१ ॥
લોકો બ્રાહ્મણોને વિવિધ દાન આપે છે. હે પિતામહ, દાતા અને ગ્રહણકર્તા વચ્ચે શો ભેદ છે?
13.141.2
साधोर्यः प्रतिगृह्णीयात्तथैवासाधुतो द्विजः ।
गुणवत्यल्पदोषः स्यान्निर्गुणे तु निमज्जति ॥ १३.१४१.२ ॥
સાધુ પાસેથી જે દ્વિજ ગ્રહણ કરે, અને તે જ રીતે અસાધુ પાસેથી પણ, તો ગુણવાનમાં દોષ અલ્પ થાય છે; નિર્ગુણમાં તે ડૂબી જાય છે.
13.141.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वृषादर्भेश्च संवादं सप्तर्षीणां च भारत ॥ १३.१४१.३ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — વૃષ અને દર્ભનો સંવાદ, અને સપ્તર્ષિઓનો સંવાદ, હે ભારત.
13.141.4
कश्यपोऽत्रिर्वसिष्ठश्च भरद्वाजोऽथ गौतमः ।
विश्वामित्रो जमदग्निः साध्वी चैवाप्यरुन्धती ॥ १३.१४१.४ ॥
કશ્યપ, અત્રિ, વસિષ્ઠ, ભારદ્વાજ, ગૌતમ, વિશ્વામિત્ર, જમદગ્નિ, અને સાધ્વી અરુંધતી પણ.
13.141.5
सर्वेषामथ तेषां तु गण्डाभूत्परिचारिका ।
शूद्रः पशुसखश्चैव भर्ता चास्या बभूव ह ॥ १३.१४१.५ ॥
તે બધાની ગંડા નામની એક પરિચારિકા હતી; પશુઓનો મિત્ર એવો એક શૂદ્ર તેનો પતિ બન્યો.
13.141.6
ते च सर्वे तपस्यन्तः पुरा चेरुर्महीमिमाम् ।
समाधिना प्रतीक्षन्तो ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥ १३.१४१.६ ॥
તેઓ બધા તપ કરતા પૂર્વે આ પૃથ્વી પર વિચરતા હતા; સમાધિમાં સ્થિર રહી શાશ્વત બ્રહ્મલોકની પ્રતીક્ષા કરતા.
13.141.7
अथाभवदनावृष्टिर्महती कुरुनन्दन ।
कृच्छ्रप्राणोऽभवद्यत्र लोकोऽयं वै क्षुधान्वितः ॥ १३.१४१.७ ॥
હે કુરુનંદન, ત્યારે મહાન અનાવૃષ્ટિ થઈ; આ લોક ભૂખથી પીડાઈને કષ્ટે પ્રાણ ટકાવતું હતું.
13.141.8
कस्मिंश्चिच्च पुरा यज्ञे याज्येन शिबिसूनुना ।
दक्षिणार्थेऽथ ऋत्विग्भ्यो दत्तः पुत्रोऽनिलः किल ॥ १३.१४१.८ ॥
પૂર્વે કોઈ યજ્ઞમાં શિબિના પુત્ર યજમાને દક્ષિણા માટે ઋત્વિજોને પોતાનો પુત્ર અનિલ આપ્યો હતો, એમ કહેવાય છે.
13.141.9
अस्मिन्कालेऽथ सोऽल्पायुर्दिष्टान्तमगमत्प्रभुः ।
ते तं क्षुधाभिसन्तप्ताः परिवार्योपतस्थिरे ॥ १३.१४१.९ ॥
તે સમયે તે અલ્પાયુ પ્રભુ ભાગ્યે નક્કી કરેલા અંતને પામ્યો; ભૂખથી તપેલા લોકો તેને ઘેરી વળીને પાસે ઊભા રહ્યા.
13.141.10
याज्यात्मजमथो दृष्ट्वा गतासुमृषिसत्तमाः ।
अपचन्त तदा स्थाल्यां क्षुधार्ताः किल भारत ॥ १३.१४१.१० ॥
ત્યારે યજમાનના પુત્રને નિષ્પ્રાણ જોઈને ભૂખથી પીડાતા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ, હે ભારત, તેને વાસણમાં રાંધ્યો.
13.141.11
नाजीव्ये मर्त्यलोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः ।
कृच्छ्रामापेदिरे वृत्तिमन्नहेतोस्तपस्विनः ॥ १३.१४१.११ ॥
આ મર્ત્યલોકમાં જીવન શક્ય ન રહેતાં, પોતાની રક્ષા ઇચ્છતા તપસ્વીઓ અન્ન માટે કઠિન જીવિકા સુધી પહોંચ્યા.
13.141.12
अटमानोऽथ तान्मार्गे पचमानान्महीपतिः ।
राजा शैब्यो वृषादर्भिः क्लिश्यमानान्ददर्श ह ॥ १३.१४१.१२ ॥
પછી માર્ગમાં ભટકતા રાજા શૈબ્ય વૃષદર્ભિએ તેમને રાંધતા અને કષ્ટ પામતા જોયા.
13.141.13
प्रतिग्रहस्तारयति पुष्टिर्वै प्रतिगृह्णताम् ।
मयि यद्विद्यते वित्तं तद्वृणुध्वं तपोधनाः ॥ १३.१४१.१३ ॥
સ્વીકાર તારે છે; સ્વીકારનારાઓનું પોષણ ખરેખર થાય છે. મારી પાસે જે ધન છે, હે તપોધનો, તે તમે પસંદ કરો.
13.141.14
प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां सृष्टा वृत्तिरनिन्दिता ।
तस्माद्ददामि वो वित्तं तद्वृणुध्वं तपोधनाः ॥ १३.१४१.१४ ॥
બ્રાહ્મણો માટે સ્વીકાર એ નિર્મિત, નિર્દોષ આજીવિકા છે. તેથી હું તમને ધન આપું છું; હે તપોધનો, તે પસંદ કરો.
13.141.15
प्रियो हि मे ब्राह्मणो याचमानो ।
दद्यामहं वोऽश्वतरीसहस्रम्।
धेनूनां दद्यामयुतं समग्र-
मेकैकशः सवृषाः सम्प्रसूताः ॥ १३.१४१.१५ ॥
યાચના કરતો બ્રાહ્મણ મને પ્રિય છે. હું તમને હજાર માદા ખચ્ચર આપીશ; ગાયોના સંપૂર્ણ દસ હજાર, એક પછી એક, બળદ સાથે, વિયાયેલી.
13.141.16
दग्र्या गृष्टीर्धेनवः सुव्रताश्च ॥ १३.१४१.१६ ॥
ઉત્તમ, એકવાર વિયાયેલી, દૂધ આપતી ગાયો, અને સુવ્રતવાળી પણ.
13.141.17
वरान्ग्रमान्व्रीहिरसं यवांश्च ।
रत्नं चान्यद्दुर्लभं किं ददानि।
नास्मिन्नभक्ष्ये भावमेवं कुरुध्वं ।
पुष्ट्यर्थं वः किं प्रयच्छाम्यहं वै ॥ १३.१४१.१७ ॥
ઉત્તમ ગામો, ચોખાનો રસ અને જવ, અને બીજું દુર્લભ રત્ન — હું શું આપું? આ અભક્ષ્યમાં આવો ભાવ ન રાખો. તમારા પોષણ માટે હું ખરેખર શું આપું?
13.141.18
राजन्प्रतिग्रहो राज्ञं मध्वास्वादो विषोपमः ।
तज्जानमानः कस्मात्त्वं कुरुषे नः प्रलोभनम् ॥ १३.१४१.१८ ॥
હે રાજન્, રાજાઓ પાસેથી સ્વીકાર મધના સ્વાદ જેવો છે, પણ ઝેર સમાન છે. આ જાણવા છતાં તું અમને કેમ લલચાવે છે?
13.141.19
दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी ।
दशध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः ॥ १३.१४१.१९ ॥
દસ કતલખાનાં સમાન ચક્રી છે, દસ ચક્રો સમાન ધ્વજી છે, દસ ધ્વજીઓ સમાન વેશ્યા છે અને દસ વેશ્યાઓ સમાન રાજા છે.
13.141.20
दशसूनासहस्राणि यो वाहयति सौनिकः ।
तेन तुल्यो भवेद्राजा घोरस्तस्य प्रतिग्रहः ॥ १३.१४१.२० ॥
જે કસાઈ દસ હજાર કતલખાનાં ચલાવે છે, તેના સમાન રાજા થાય છે; તેનો દાન-સ્વીકાર ભયંકર છે.
13.141.21
क्षेत्रं हि दैवतमिव ब्राह्मणान्समुपाश्रितम् ।
अमलो ह्येष तपसा प्रीतः प्रीणाति देवताः ॥ १३.१४१.२१ ॥
બ્રાહ્મણો દેવતા સમાન પવિત્ર ક્ષેત્ર છે, જેમના પર આશ્રિત રહે છે. તે નિર્મળ છે; તપથી પ્રસન્ન થઈને દેવોને પણ પ્રસન્ન કરે છે.
13.141.22
अह्नायेह तपो जातु ब्राह्मणस्योपजायते ।
तद्दाव इव निर्दह्यात्प्राप्तो राजप्रतिग्रहः ॥ १३.१४१.२२ ॥
અહીં એક જ દિવસમાં બ્રાહ્મણનું તપ ક્યારેક ઉત્પન્ન થાય છે; રાજાનો દાન-સ્વીકાર આવી પડે તો તે દાવાનળની જેમ તેને બાળી નાખે છે.
13.141.23
कुशलं सह दानेन राजन्नस्तु सदा तव ।
अर्थिभ्यो दीयतां सर्वमित्युक्त्वा तेन्यतो ययुः ॥ १३.१४१.२३ ॥
હે રાજા, દાન સાથે તારું સદા કલ્યાણ થાઓ. "યાચકોને બધું આપો" એમ કહીને તેઓ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
13.141.24
अपक्वमेव तन्मांसमभूत्तेषां महात्मनाम् ।
अथ हित्वा ययु सर्वे वनमाहारकाङ्क्षिणः ॥ १३.१४१.२४ ॥
તે મહાત્માઓનું એ માંસ અધકચરું જ રહી ગયું. પછી આહારની ઇચ્છા ધરાવનારા સૌ તેને છોડીને વનમાં ચાલ્યા ગયા.
13.141.25
ततः प्रचोदिता राज्ञा वनं गत्वाऽस्य मन्त्रिणः ।
प्रचीयोदुम्बराणि स्म दातुं तेषां प्रचक्रिरे ॥ १३.१४१.२५ ॥
પછી રાજાએ પ્રેરેલા તેના મંત્રીઓ વનમાં જઈ ઉદુંબર ફળો એકઠાં કરીને તેમને આપવા લાગ્યા.
13.141.26
दृष्ट्वा फलानि मुनयस्ते ग्रहीतुमुपाद्रवन् ॥ १३.१४१.२६ ॥
તે ફળો જોઈને તે મુનિઓ તેને લેવા દોડી ગયા.
13.141.27
उदुम्बराण्यथान्यानि हेमगर्भाण्युपाहरन् ।
भृत्यास्तेषां ततस्तानि प्रग्राहितुमुपाद्रवन् ॥ १३.१४१.२७ ॥
ઉદુંબર અને અંદરથી સોનેરી રંગના બીજાં ફળો લાવવામાં આવ્યાં. પછી તેમના સેવકો તેમને તે લેવડાવવા દોડી ગયા.
13.141.28
गुरूणीति विदित्वाऽथ न ग्राह्याण्यत्रिरब्रवीत् ।
नास्मेह मन्दविज्ञाना नास्म मानुषबुद्धयः ॥ १३.१४१.२८ ॥
તે ભારે છે એમ જાણીને અત્રિ બોલ્યા કે આ ન લેવાં જોઈએ. અમે અહીં મંદબુદ્ધિ નથી; અમારી બુદ્ધિ માનવબુદ્ધિ નથી.
13.141.29
हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जागृम ।
इह ह्येतदुपावृत्तं प्रेत्य स्यात्कटुकोदयम्।
अप्रतिग्राह्यमेवैतत्प्रेत्येह च सुखेप्सुना ॥ १३.१४१.२९ ॥
આ સોનાનાં છે એમ અમે જાણીએ છીએ; અમે જાગૃત અને સચેત છીએ. અહીં આ અમારી તરફ વળ્યું છે—મૃત્યુ પછી તેનું ફળ કડવું થશે. સુખની ઇચ્છા રાખનારે આ અહીં અને પરલોકમાં ન લેવું જોઈએ.
13.141.30
शतेन निष्कगुणितं सहस्रेण च सम्मितम् ।
तथा बहु प्रतीच्छन्वै पापिष्ठां लभते गतिम् ॥ १३.१४१.३० ॥
સો નિષ્કોથી ગુણેલું અને હજારથી માપેલું, તેમજ ઘણું જે ગ્રહણ કરે છે, તે અતિ પાપી ગતિ પામે છે.
13.141.31
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
सर्वं तन्नालमेकस्य तस्माद्विद्वाञ्शमं व्रजेत् ॥ १३.१४१.३१ ॥
પૃથ્વી પરના ચોખા, જવ, સોનું, પશુઓ અને સ્ત્રીઓ — આ બધું એક માણસ માટે પણ પૂરતું નથી; તેથી જ્ઞાનીએ શાંતિ મેળવવી.
13.141.32
उत्पन्नस्य रुरोः शृङ्गं वर्दमानस्य वर्धते ।
प्रार्थना पुरुषस्येव तस्य मात्रा न विद्यते ॥ १३.१४१.३२ ॥
જન્મેલા રુરુ મૃગનું શિંગડું વધતું જાય તેમ વધે છે; માણસની ઇચ્છા પણ એવી જ છે — તેની કોઈ મર્યાદા મળતી નથી.
13.141.33
न तल्लोके द्रव्यमस्ति यल्लोभं प्रतिपूरयेत् ।
समुद्रकल्पः पुरुषो न कदाचन पूर्यते ॥ १३.१४१.३३ ॥
જગતમાં એવું કોઈ દ્રવ્ય નથી જે લોભને ભરી શકે; સમુદ્ર જેવો માણસ ક્યારેય ભરાતો નથી.
13.141.34
कामं कामयमानस्य यदा कामः समृध्यते ।
अथैनमपरः काम इष्टो विध्यति बाणवत् ॥ १३.१४१.३४ ॥
ઇચ્છા કરનારની ઇચ્છા પૂર્ણ થાય ત્યારે, બીજી પ્રિય ઇચ્છા તેને બાણની જેમ વીંધે છે.
13.141.35
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १३.१४१.३५ ॥
ભોગથી ઇચ્છાઓ ક્યારેય શાંત થતી નથી; ઘીથી અગ્નિ જેમ વધુ પ્રજ્વલે છે, તેમ ઇચ્છા ફરી વધે છે.
13.141.36
प्रतिग्रहे संयमो वै तपो धारयते ध्रुवम् ।
तद्धनं ब्राह्मणस्येह लुभ्यमानस्य विस्रवेत् ॥ १३.१४१.३६ ॥
દાન સ્વીકારવામાં સંયમ ચોક્કસ તપને ધારણ કરે છે; પણ અહીં લોભી બ્રાહ્મણનું તે ધન વહી જાય છે.
13.141.37
धर्मार्थं सञ्चयो यो वा द्रव्याणां पक्षसम्मतः ।
तपःसञ्चय एवेह विशिष्टो द्रव्यसञ्चयात् ॥ १३.१४१.३७ ॥
ધર્મ માટેનો સંચય, અથવા દ્રવ્યોનો સંચય પક્ષમાં માન્ય હોય, તોપણ અહીં તપનો સંચય જ દ્રવ્યસંચય કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
13.141.38
उग्रादितो भयाद्यस्माद्बिभ्यतीमे ममेश्वराः ।
बलीयसो दुर्बलवद्बिभेम्यहमतः परम् ॥ १३.१४१.३८ ॥
ઉગ્રો વગેરે તરફના ભયથી મારા આ ઈશ્વરો ડરે છે; બળવાનો સામે દુર્બળની જેમ હું તેમનાથી પણ વધુ ડરું છું.
13.141.39
यद्वै धर्मात्परं नास्ति तादृशं ब्राह्मणा विदुः ।
विनयात्साधु विद्वांसमुपासेयं यथातथम् ॥ १३.१४१.३९ ॥
ધર્મથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ નથી, એમ બ્રાહ્મણો જાણે છે; વિનયથી સારા વિદ્વાનની યથાર્થ ઉપાસના કરવી જોઈએ.
13.141.40
कुशलं सह दानेन तस्मै यस्य प्रजा इमाः ।
फलान्युपधियुक्तानि य एवं नः प्रयच्छति ॥ १३.१४१.४० ॥
દાનની સાથે તેનું કલ્યાણ થાઓ, જેની આ પ્રજાઓ છે; જે આ રીતે કપટયુક્ત ફળ અમને આપે છે.
13.141.41
इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि हित्वा तानि फलानि ते ।
ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः ॥ १३.१४१.४१ ॥
આમ કહીને સુવર્ણગર્ભ એવાં તે ફળો છોડી દૃઢવ્રતી ઋષિઓ બધા બીજે ચાલ્યા ગયા.
13.141.42
अथ ते मन्त्रिणः सर्वे राजानमिदमब्रुवन् ।
उपधिं शङ्कमानास्ते हित्वा तानि फलानि वै।
ततोऽन्यत्रैव गच्छन्ति विदितं तेऽस्तु पार्थिव ॥ १३.१४१.४२ ॥
ત્યારે તે બધા મંત્રીઓએ રાજાને આમ કહ્યું; કપટની શંકા કરતા તેઓ તે ફળો છોડીને બીજે ચાલ્યા ગયા. હે રાજન, આ તમને જ્ઞાત હો.
13.141.43
इत्युक्तः स तु भृत्यैस्तैर्वृषादर्भिश्चुकोप ह ।
तेषां वै प्रतिकर्तुं च सर्वेषामगमद्गृहम् ॥ १३.१४१.४३ ॥
સેવકોએ આમ કહેતાં વૃષાદર્ભિ ક્રોધે ભરાયો. તે સૌથી બદલો લેવા ઘરે ગયો.
13.141.44
स गत्वाऽऽहवनीयेऽग्नौ तीव्रं नियममास्थितः ।
जुहाव संस्कृतैर्मन्त्रैरेकैकामाहुतिं नृपः ॥ १३.१४१.४४ ॥
તે આહવનીય અગ્નિ પાસે જઈને કઠોર નિયમ ધારણ કરીને સંસ્કૃત મંત્રોથી એક-એક આહુતિ હોમવા લાગ્યો.
13.141.45
तस्मादग्नेः समुत्तस्थौ कृत्या लोकभयंकरी ।
तस्या नाम वृषादर्भिर्यातुधानीत्यथाकरोत् ॥ १३.१४१.४५ ॥
તે અગ્નિમાંથી લોકને ભયભીત કરનારી કૃત્યા પ્રગટ થઈ. વૃષાદર્ભિએ તેનું નામ 'યાતુધાની' રાખ્યું.
13.141.46
सा कृत्या कालरात्रीव कृताञ्जलिरुपस्थिता ।
वृषादर्भि नरपतिं किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ १३.१४१.४६ ॥
કાલરાત્રિ જેવી તે કૃત્યા હાથ જોડીને વૃષાદર્ભિ રાજા સામે ઊભી રહી અને બોલી, "હું શું કરું?"
13.141.47
ऋषीणां गच्छ सप्तानामरुन्धत्यास्तथैव च ।
दासीभर्तुश्च दास्याश्च मनसा नाम धारय ॥ १३.१४१.४७ ॥
સપ્તર્ષિઓ અને અરુંધતી પાસે જા; તેમજ દાસીના સ્વામી અને દાસીનું નામ મનમાં ધારણ કર.
13.141.48
ज्ञात्वा नामानि चैवैषां सर्वानेतान्विनाशय ।
विनष्टेषु तथा स्वैरं गच्छ यत्रेप्सितं तव ॥ १३.१४१.४८ ॥
તેઓનાં નામ જાણીને આ સૌનો નાશ કર. તેઓ નાશ પામ્યા પછી તને જ્યાં ઇચ્છા હોય ત્યાં સ્વેચ્છાએ જજે.
13.141.49
सा तथेति प्रतिश्रुत्य यातुधानी स्वरूपिणी ।
जगाम तद्वनं यत्र विचेरुस्ते महर्षयः ॥ १३.१४१.४९ ॥
તે 'તેમ જ થાઓ' એમ વચન આપીને પોતાના મૂળ રૂપે તે વનમાં ગઈ, જ્યાં તે મહર્ષિઓ વિચરતા હતા.